XVIII. yüzyıl askeri ıslahatları (I. Mahmut / Humbaracı Ahmet Paşa, yabancı uzmanlar) Soruları
KPSS Tarih · 27 özgün soru · açıklamalı çözümler
XVIII. yüzyıl askeri ıslahatları (I. Mahmut / Humbaracı Ahmet Paşa, yabancı uzmanlar) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında XVIII. yüzyıl askeri ıslahatları (I. Mahmut / Humbaracı Ahmet Paşa, yabancı uzmanlar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Tepedelenli Ali Paşa İsyanı Yunan İsyanı'nın çıkmasına dolaylı katkıda bulunmuş; II. Mahmut'un iç isyanlara odaklanması Yunan İsyanı'na müdahaleyi geciktirmiştir.
XVI. yüzyıl sonu mali krizinde Osmanlı önce iltizam, 1695'te malikane (kayd-ı hayat ihalesi), XVIII. yüzyılda ise esham (yıllık gelirin paylara bölünüp iç borçlanma) sistemine geçmiştir.
Osmanlı'da Batı etkisiyle açılan ilk askeri okul Hendesehane'dir.
II. Mahmut dönemi ıslahatlarında ordunun modernizasyonunda Avrupa'dan getirilen uzman ve subaylarla yeni askeri okullar açılmıştır.
Osmanlı taşra yönetiminde kadı birden çok görevi üstlenirdi: yargılama, belediye hizmetlerini denetleme, piyasa fiyatlarını denetleme (narh), davalara bakma ve askeri görevlilerin davranışlarını denetleme.
Fransa, Akdeniz'de nüfuz alanını genişletmek amacıyla 1830 yılında Kuzey Afrika'da Cezayir'i işgal etmiştir; Cezayir o dönem Osmanlı idaresindeydi ve Fransa'nın Osmanlı topraklarındaki ilk Kuzey Afrika işgalidir.
Sefaretname, Osmanlı elçilerinin gittikleri yabancı ülke hakkında hazırladıkları gözlem ve raporlardan oluşan, 18. yüzyılda öne çıkan edebi türdür.
XVIII. yüzyılda Rusya'nın yükselişine karşı Osmanlı; İsveç ve Lehistan ile ittifak aramış, Fransa ve İngiltere'nin arabuluculuğunu istemiştir.
Türkiye'nin 1929'da yabancı sanayi ürünlerine uyguladığı gümrük tarifelerini yükseltmesinin amacı yerli sanayicileri yabancılara karşı korumaktır.
1926'da İsviçre Medeni Kanunu'nun kabulüyle Osmanlı döneminden kalan Mecelle yürürlükten kaldırılmıştır.
Fatih, 1475 yılında Gedik Ahmet Paşa komutasındaki donanmayı Kırım'a gönderdi.
II. Mahmut döneminde Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Maarif-i Adliye, Mekteb-i Ulum-ı Edebiye ve Rüştiye okulları açılmıştır.
Türkistan'da Rus idaresine ve Sovyetlere karşı direnen Basmacı hareketi içinde yer alan Zeki Velidi Togan ve İsmail Gaspıralı gibi isimler öne çıkmıştır.
Sanayi Devrimi'ni yakalayamayan Osmanlı Devleti'nin pazarlarına yabancı mallar hâkim olmuş, yerli sanayi çökmüş ve Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı hâle gelmiştir.
XVIII. yüzyıl Osmanlı ıslahatları Batı'yı örnek almakla birlikte köklü toplumsal dönüşüm sağlayamamış; devlet politikası haline getirilememesi ve halka anlatılamaması nedeniyle başarısız kalmıştır.
XVIII. yüzyılın ıslahatçı padişahları III. Ahmet, I. Mahmut, III. Mustafa, I. Abdülhamit ve III. Selim'dir; II. Mahmut ise XIX. yüzyıl padişahıdır.
Sevk ve İskân Komisyonu: tehcir edilenler için kurulmuştur.
Fransa İmparatoru Napolyon, İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek ve Doğu Akdeniz kıyılarına yerleşmek amacıyla 1798 yılında Mısır'ı işgal etmiştir; Mısır o dönem Osmanlı toprağıydı.
Millî Mücadele Dönemi'nde Doğu Cephesi'nde Ermeni kuvvetlerine karşı yürütülen askerî harekâtın sevk ve idaresinde görev alan komutan Kâzım Karabekir Paşa'dır.
20.
Osmanlı Dönemi'nde yabancı dillerden Türkçeye en çok çeviri yapılan diller sırasıyla İngilizce, Fransızca, Almanca, Yunanca ve İtalyancadır.
Lozan Konferansı'nda Türk heyetinin öncelikli olarak çözüme kavuşturmak istediği konular: bağımsızlık, din eşitliği ve yabancı okullar meselesidir.
Örnek Sorular
Soru 1
XVIII. yüzyılda Osmanlı'ya davet edilen Fransız uzman Baron de Tott'un öncelikli olarak üstlendiği görev aşağıdakilerden hangisidir?
A) Boğazlardaki kale ve savunma sistemlerini güçlendirmek
B) Donanma subaylarına ileri matematik ve seyir dersleri vermek
C) Humbaracı Ocağı'nı Batı yöntemlerine göre yeniden eğitmek
D) Hendesehane'de topçu sınıfına ders ve uygulama yaptırmak
E) Eyalet süvari birliklerini Avrupa usulüne göre düzenlemek
Cevabı göster
Cevap: A) Boğazlardaki kale ve savunma sistemlerini güçlendirmek
Baron de Tott, XVIII. yüzyılda Osmanlı'ya gelen Fransız uzman olup öncelikle İstanbul ve Çanakkale Boğazları'ndaki kale ve savunma sistemlerinin güçlendirilmesiyle görevlendirilmiştir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi II. Mahmut döneminde açılan okullar arasında yer almaz?
A) Mekteb-i Harbiye
B) Darülfünun
C) Mekteb-i Maarif-i Adliye
D) Rüştiye
E) Mekteb-i Ulum-ı Edebiye
Cevabı göster
Cevap: B) Darülfünun
II. Mahmut döneminde Mekteb-i Harbiye, Mekteb-i Maarif-i Adliye, Mekteb-i Ulum-ı Edebiye ve Rüştiye açılmıştır. Darülfünun ise Tanzimat'tan sonra gündeme gelmiş, farklı dönemlerde açılmıştır; II. Mahmut dönemiyle…
Soru 3
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'ne Avrupa'dan uzman getirilmesi ve Batı tarzı askeri ıslahatların uygulanmasına en güçlü direnci gösteren kesimler kimlerdir?
A) Devşirme kökenli sadrazamlar ile taşra ayanları
B) Kapıkulu süvarileri ile divan üyeleri
C) Lonca esnafı ile sekban birlikleri
D) Yeniçeriler ile ulema sınıfı
E) Tımarlı sipahiler ile sancak beyleri
Cevabı göster
Cevap: D) Yeniçeriler ile ulema sınıfı
Avrupa'dan uzman getirilmesine ve Batı tarzı ıslahatlara karşı çıkan başlıca kesimler Yeniçeriler (mevcut askeri düzenin koruyucuları) ile ulema sınıfıydı (geleneksel düzenin temsilcileri).
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi, 18. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarının genel bir özelliğini doğru biçimde ifade etmektedir?
A) Ağırlıklı olarak askeri ve mali alanla sınırlı kalmış, hukuk ve rejimde köklü değişiklik olmamıştır
B) Tanzimat Fermanı ile birlikte anayasal bir zemine oturtulmuş ve kurumsallaştırılmıştır
C) Merkez örgütünden çok taşra yönetimine ve eyalet yapılarının yeniden düzenlenmesine odaklanmıştır
D) Yeniçeri ocağının kaldırılmasıyla sivil yönetim yapısı tümüyle yeniden şekillendirilmiştir
E) Hukuk ve siyasi rejim alanında köklü dönüşümler getirecek kadar geniş tutulmuştur
Cevabı göster
Cevap: A) Ağırlıklı olarak askeri ve mali alanla sınırlı kalmış, hukuk ve rejimde köklü değişiklik olmamıştır
18. yüzyıl Osmanlı ıslahatları öncelikle askeri ve mali alanlarla sınırlı kalmış; o dönemde hukuk sisteminde veya siyasi rejimde köklü bir dönüşüm gerçekleşmemiştir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi III. Mustafa döneminde gerçekleştirilen ıslahatlar arasında yer almaz?
A) Mühendishane-i Bahri Hümayun'un açılması
B) Esham senetlerinin çıkarılarak iç borçlanmaya gidilmesi
C) Humbaracı Ocağı'nın Comte de Bonneval tarafından düzenlenmesi
D) Baron de Tott'un askeri ıslahat çalışmalarına dahil edilmesi
E) Koca Ragıp Paşa'nın ıslahat sürecine katılması
Cevabı göster
Cevap: C) Humbaracı Ocağı'nın Comte de Bonneval tarafından düzenlenmesi
Humbaracı Ocağı'nın Comte de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) tarafından yeniden düzenlenmesi I. Mahmut dönemine aittir; III. Mustafa döneminde değil. Diğer seçeneklerin hepsi III. Mustafa döneminde gerçekleşmiştir.
Soru 6
Osmanlı Devleti'nde XVII. ve XVIII. yüzyıl ıslahatları karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) XVII. yüzyıl ıslahatları Avrupa kurumları model alınarak gerçekleştirilmiş, XVIII. yüzyıl ıslahatları ise geleneksel yapıyı korumaya yönelik olmuştur.
B) Her iki yüzyılda da ıslahatlar yalnızca askeri alanda yapılmış ve Avrupa'dan ilham alınmıştır.
C) XVIII. yüzyıl ıslahatları geleneksel Osmanlı usulünde yürütülmüş; Batı etkisi ancak XIX. yüzyılda hissedilmiştir.
D) Avrupa'yı örnek alan ilk denemeler XVIII. yüzyılda görülmüş; önceki yüzyılınkiler ise model alınmadan geleneksel çizgide kalmıştır.
E) XVII. yüzyılda Osmanlı, Batı'dan uzman davet ederek askeri modernleşmeyi başlatmış; XVIII. yüzyılda bu süreç kesintiye uğramıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Avrupa'yı örnek alan ilk denemeler XVIII. yüzyılda görülmüş; önceki yüzyılınkiler ise model alınmadan geleneksel çizgide kalmıştır.
Osmanlı'da Batı'nın örnek alındığı ıslahatlar XVIII. yüzyılda başlamıştır; XVII. yüzyıl ıslahatları ise Avrupa modeline değil geleneksel Osmanlı anlayışına dayanmaktaydı.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı yönetici sınıfının kollarından biri değildir?
A) Reaya
B) İlmiye
C) Kalemiye
D) Seyfiye
E) Hanedan
Cevabı göster
Cevap: A) Reaya
Osmanlı yönetici sınıfı Seyfiye, İlmiye, Kalemiye ve Hanedan'dan oluşur. Reaya ise yönetilen, vergi veren halk kesimini ifade eder ve yönetici sınıfa dahil değildir.
Soru 8
Humbaracı Ocağı'nın yeniden düzenlendiği I. Mahmut, XVIII. yüzyıl ıslahatçı padişahlarından biridir. Buna göre, aşağıdaki padişahlardan hangisi I. Mahmut ile aynı yüzyılın ıslahatçı padişahları arasında sayılamaz?
A) III. Ahmet
B) II. Mahmut
C) III. Mustafa
D) I. Abdülhamit
E) III. Selim
Cevabı göster
Cevap: B) II. Mahmut
I. Mahmut'un da içinde bulunduğu XVIII. yüzyıl ıslahatçı padişahları III. Ahmet, I. Mahmut, III. Mustafa, I. Abdülhamit ve III. Selim'dir. II. Mahmut ise XIX. yüzyıl padişahıdır; bu nedenle aynı yüzyılın ıslahatçı…
Soru 9
XVIII. yüzyılda Osmanlı'da yürütülen askeri ıslahat çalışmalarının zaman zaman sekteye uğramasına yol açan, geleneksel ayrıcalıklarını yitirmek istemediği için yeniliklere karşı ayaklanan askeri zümre aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tımarlı sipahiler
B) Akıncılar
C) Yeniçeriler
D) Müneccimler
E) Kapı kethüdaları
Cevabı göster
Cevap: C) Yeniçeriler
Osmanlı'daki askeri modernleşme girişimleri, çıkarlarının ve geleneksel ayrıcalıklarının tehdit edildiğini düşünen Yeniçerilerin ayaklanmaları nedeniyle sık sık sekteye uğramıştır.
Soru 10
XVIII. yüzyılda Osmanlı'da gerçekleştirilen ıslahatların kalıcı toplumsal dönüşüm sağlayamamasının temel nedeni olarak ne gösterilmektedir?
A) Islahatların yalnızca belirli ekonomik alanlarla sınırlı tutulmuş olması
B) Avrupa devletlerinin ıslahat çalışmalarını engellemesi
C) Devlet politikası hâline getirilememesi ve halka anlatılamaması
D) Islahat önderlerinin çoğunun yabancı kökenli olması
E) Yeniçerilerin ıslahat sürecinde aktif destek vermesi
Cevabı göster
Cevap: C) Devlet politikası hâline getirilememesi ve halka anlatılamaması
XVIII. yüzyıl Osmanlı ıslahatları devlet politikası hâline getirilememiş ve topluma benimsetilememiştir; bu yapısal eksiklik ıslahatların başarısız kalmasının temel gerekçesidir.
Soru 11
Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyılda gerçekleştirdiği idari ıslahat çalışmalarında hangi devleti model olarak almıştır?
A) İngiltere
B) Prusya
C) Rusya
D) Fransa
E) Avusturya
Cevabı göster
Cevap: D) Fransa
Osmanlı Devleti, XVIII. yüzyılda idari alandaki ıslahat çalışmalarında Fransa'yı örnek almıştır; bu dönemde Fransız kurumları ve yönetim anlayışı belirleyici bir referans noktası olmuştur.
Soru 12
Osmanlı ordusunda 'Lağımcı' adıyla bilinen askeri sınıfın temel görevi nedir?
A) Sur altına tünel kazarak surları çökertmek
B) Saray ve bahçelerin güvenliğini sağlamak
C) Havan topu ve el bombası (humbara) kullanmak
D) Padişahın silahlarını taşımak ve korumak
E) Silahların bakım ve dağıtımını üstlenmek
Cevabı göster
Cevap: A) Sur altına tünel kazarak surları çökertmek
Lağımcılar, Osmanlı ordusunda kale surlarının altına tünel kazarak kale bedenlerini çökertmekle görevli özel bir askerî sınıftı.
Soru 13
I. Mahmut döneminde Osmanlı'ya geçerek Humbaracı Ocağı'nı yeniden düzenleyen ve Batılı usulde topçuluk eğitiminin başlatılmasını sağlayan yabancı uzman aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yirmisekiz Çelebi Mehmet
B) Baron de Tott
C) Comte de Bonneval
D) Koca Ragıp Paşa
E) De la Motraye
Cevabı göster
Cevap: C) Comte de Bonneval
Fransız asıllı Comte de Bonneval, Müslüman olunca Humbaracı Ahmet Paşa adını almış; I. Mahmut döneminde Osmanlı'ya hizmet ederek Humbaracı Ocağı'nı yeniden örgütlemiş ve Batı tarzı topçuluk eğitimini başlatmıştır.
Soru 14
Osmanlı ıslahat tarihinde Humbaracı Ocağı'nın yeniden örgütlenmesi hangi padişah dönemiyle doğrudan ilişkilendirilir?
A) III. Ahmet
B) III. Mustafa
C) III. Selim
D) I. Mahmut
E) I. Abdülhamit
Cevabı göster
Cevap: D) I. Mahmut
Humbaracı Ocağı'nın Batı tarzında yeniden düzenlenmesi, Humbaracı Ahmet Paşa önderliğinde I. Mahmut döneminde gerçekleştirilmiştir.
Soru 15
Osmanlı askerî teşkilatında "Levendler" aşağıdaki kesimlerden hangisini oluşturur?
A) Saray muhafızlığı yapan kapıkulu süvarileri
B) Sınır kalelerinde nöbet tutan akıncı birlikleri
C) Humbaracı ocağında görevli topçu erbaşları
D) Tımarlı sipahilerin yedek kuvvetleri
E) Bahriyede hizmet veren deniz askerleri
Cevabı göster
Cevap: E) Bahriyede hizmet veren deniz askerleri
Osmanlı'da Levendler, donanmada görev yapan bahriyelilerdir ve deniz askeri olarak nitelendirilirdi; kara kuvvetleri ya da saray hizmetleriyle ilişkilendirilmeleri yanlıştır.