Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) – maddeleri, çözülen/ertelenen meseleler Soruları
KPSS Tarih · 49 özgün soru · açıklamalı çözümler
Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) – maddeleri, çözülen/ertelenen meseleler — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) – maddeleri, çözülen/ertelenen meseleler konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Lozan sonrası İtilaf askerleri İstanbul'u boşaltınca Şükrü Naili Paşa komutasındaki Türk ordusu ('Demir Fırka') 6 Ekim 1923'te İstanbul'a girmiştir.
Lozan kapsamında Türkiye ile Yunanistan arasında din esasına dayalı zorunlu nüfus mübadelesi yapılmış; Türkiye'deki Rum Ortodokslar Yunanistan'a, Yunanistan'daki Müslümanlar Türkiye'ye göç etmiştir.
Lozan Barış Antlaşması'nda Türk heyetinin başdelegeleri İsmet İnönü, Hasan Saka ve Dr. Rıza Nur'dur.
Lozan Barış Antlaşması ikili değil, pek çok devletin katıldığı çok taraflı bir antlaşmadır.
1929 Dünya Ekonomik Krizi nedeniyle Türkiye dış borçları ödeyemeyeceğini bildirmiş, 1932'de yeni düzenlemeyle taksitler uzatılmış ve borçların Türk lirası üzerinden ödenmesi kararlaştırılmıştır.
Lozan Konferansı, İngiltere-Fransa-İtalya-Japonya'nın çağrısıyla 20 Kasım 1922'de İsviçre'de toplanmış; Türkiye, Yunanistan, Romanya gibi devletler katılmış, ABD gözlemci olarak bulunmuştur.
Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar kaldırılırken Düyun-u Umumiye İdaresi'nin Türkiye'deki görevi de sona ermiştir.
Lozan sonrası Musul sorununu görüşmek üzere 1924'te Haliç Konferansı toplanmış, taraflar anlaşamayınca konu Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır.
Nüfus mübadelesi, Anadolu'yu nitelikli iş gücünden yoksun bırakarak yeni Türk Devleti'nin ilk yıllarında ekonomiyi olumsuz etkilemiştir.
1923-1932 döneminde Türk dış politikasının hedefleri komşularla iyi ilişkiler kurmak ve Lozan'dan kalan sorunları (Musul, dış borçlar, nüfus mübadelesi, yabancı okullar) çözmektir; uluslararası örgüt üyeliği bu dönemin hedefi değildir.
Lozan'da Fener Rum Patrikhanesi'nin yetkileri kısıtlanarak İstanbul'da kalmasına izin verilmiş; sivil (evlilik-miras) yetkileri ise 1926 Medeni Kanun ile sona ermiştir.
Türkiye, Lozan'a galip bir devlet olarak oturabilmek için konferans öncesinde saltanatı kaldırmış; İstanbul'daki bazı paşaların ayrı barış girişimini Ankara Hükümeti reddetmiştir.
Bazı kaynaklarda Lozan Barış Antlaşması'nın imza tarihi yanlışlıkla 23 Temmuz 1923 olarak verilse de doğru tarih 24 Temmuz 1923'tür.
Lozan'da çözülemeyen Musul (Irak sınırı) meselesi, İngiltere ile Türkiye arasındaki ikili görüşmelere bırakılmıştır.
Lozan'da Boğazların yönetimini uluslararası komisyona bırakan hüküm, 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile geçersiz kılınarak yönetim Türkiye'ye devredilmiştir.
Musul sorunundaki İngiltere gerginliği döneminde Türkiye ile Sovyet Rusya arasında 17 Aralık 1925'te Tarafsızlık ve Saldırmazlık Antlaşması imzalanmış, SSCB ile en sorunsuz ilişkiler bu dönemde yaşanmıştır.
Lozan görüşmelerinde Türkiye'yi İsmet Paşa, İngiltere'yi Lord Curzon, Yunanistan'ı Venizelos, Fransa'yı Barer ve Bompard temsil etmiştir.
Lozan ile aynı tarihte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi'nde On İki Ada, Rodos, Gökçeada ve Bozcaada'nın askersiz hâle getirilmesi kararlaştırılmıştır.
Ankara'da yayımlanan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, 25 Temmuz 1923'te 'Bayram İçinde Bayram' başlığıyla Lozan'ın imzalanmasını duyurmuştur.
Lozan Antlaşması, I. Dünya Savaşı sürecinde imzalanan barış antlaşmalarının sonuncusudur.
24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması, TBMM tarafından 23 Ağustos 1923'te onaylanmıştır.
Lozan'da Doğu Trakya Türkiye'de kalmış; Karaağaç (ve Bosnaköy-Çörekköy) savaş tazminatı yerine Yunanistan'dan Türkiye'ye bırakılmış, başlıca kararlar (sınırlar, kapitülasyonlar, mübadele, Boğazlar, yabancı okullar) belirlenmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması haberini 'Bayram İçinde Bayram' manşetiyle veren gazete ve yayın tarihi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hâkimiyet-i Milliye gazetesi – 25 Temmuz 1923
B) İkdam gazetesi – 24 Temmuz 1923
C) Tanin gazetesi – 26 Temmuz 1923
D) Cumhuriyet gazetesi – 29 Ekim 1923
E) Milliyet gazetesi – 30 Temmuz 1923
Cevabı göster
Cevap: A) Hâkimiyet-i Milliye gazetesi – 25 Temmuz 1923
Ankara'da çıkan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, 25 Temmuz 1923'te 'Bayram İçinde Bayram' başlığıyla Lozan'ın imzalandığını duyurmuştur.
Soru 2
Lozan Barış Antlaşması'nda Yunanistan, savaş tazminatı olarak hangi bölgeyi Türkiye'ye bırakmak zorunda kalmıştır?
A) Gökçeada
B) Batı Trakya
C) Rodos
D) Karaağaç
E) Selanik
Cevabı göster
Cevap: D) Karaağaç
Yunanistan, Lozan'da savaş tazminatı olarak nakdi ödeme yerine Karaağaç bölgesini Türkiye'ye bırakmıştır.
Soru 3
Lozan Barış Antlaşması'nda kesin bir karara bağlanamayan Musul meselesi, antlaşmanın ardından nasıl bir süreç izlemiştir?
A) İngiltere ile ikili görüşmelere bırakılmış, sonuç çıkmayınca Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır.
B) Antlaşmayla çözüme kavuşturulmuş, Musul Türkiye sınırları içinde bırakılmıştır.
C) Lozan'da İngiltere'ye devredilmiş, uluslararası bir platforma götürülmemiştir.
D) Lozan'da Fransa'nın arabuluculuğuyla taraflar arasında çözüme bağlanmıştır.
E) Karar için Uluslararası Daimi Adalet Divanı'na havale edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: A) İngiltere ile ikili görüşmelere bırakılmış, sonuç çıkmayınca Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır.
Lozan'da Musul meselesi çözümsüz kalmış; İngiltere ile ikili görüşmelere bırakılmış, anlaşma sağlanamayınca mesele Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır.
Soru 4
Lozan Barış Antlaşması'nda Boğazlar üzerinde kurulan uluslararası denetim, hangi antlaşma ile sona erdirilmiş ve Boğazlar üzerindeki egemenlik Türkiye'ye iade edilmiştir?
A) 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi
B) 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması
C) 1923 Ankara Antlaşması
D) 1932 Dış Borç Uzlaşma Protokolü
E) 1938 Balkan Antantı Ek Sözleşmesi
Cevabı göster
Cevap: A) 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi
Lozan'da Boğazlar Komisyonu aracılığıyla uluslararası denetim altına alınan Türk Boğazları, 1936 Montrö Sözleşmesi ile bu komisyon kaldırılarak Türkiye'nin egemenliğine bırakılmıştır.
Soru 5
Lozan Konferansı'nın toplanmasına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Konferans 20 Kasım 1922'de İsviçre'de başlamıştır.
B) İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya konferansı toplantıya çağırmıştır.
C) ABD konferansa gözlemci sıfatıyla katılmıştır.
D) ABD konferansa tam delege olarak katılmış ve nihai antlaşmayı imzalamıştır.
E) Türkiye, Yunanistan ve Romanya konferansa tam delegasyon olarak iştirak etmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) ABD konferansa tam delege olarak katılmış ve nihai antlaşmayı imzalamıştır.
ABD Lozan Konferansı'na yalnızca gözlemci olarak katılmış, tam delege sıfatı taşımamış ve antlaşmayı imzalamamıştır.
Soru 6
30 Ocak 1923 tarihli Nüfus Mübadelesi Protokolü'nde, Batı Trakyalı (etabli) sayılacak Müslümanların tespitinde hangi antlaşmanın çizdiği sınır esas alınmıştır?
A) 1878 Berlin Antlaşması'nın belirlediği sınır
B) 1920 Sèvres Antlaşması'nın belirlediği sınır
C) 1913 Bükreş Antlaşması'nın belirlediği sınır
D) 1912 Uşi Antlaşması'nın belirlediği sınır
E) 1923 Lozan Antlaşması'nın belirlediği sınır
Cevabı göster
Cevap: C) 1913 Bükreş Antlaşması'nın belirlediği sınır
30 Ocak 1923 Nüfus Mübadelesi Protokolü'nde, 1913 Bükreş Antlaşması'nın çizdiği sınırın doğusuna yerleşmiş Müslümanların Batı Trakya'da yerleşik (etabli) sayılması kararlaştırılmıştır.
Soru 7
Lozan Barış Antlaşması'nın aldığı kararlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Doğu Trakya'nın Türkiye'de kalması
B) Kapitülasyonların kaldırılması
C) Boğazların statüsünün belirlenmesi
D) Türk-Yunan nüfus mübadelesinin düzenlenmesi
E) Musul'un Türkiye'ye bağlanması
Cevabı göster
Cevap: E) Musul'un Türkiye'ye bağlanması
Musul meselesi Lozan'da kesin karara bağlanamamış; ileri tarihli görüşmelere bırakılmıştır. Doğu Trakya, kapitülasyonların kaldırılması, Boğazlar statüsü ve nüfus mübadelesi ise Lozan kararları arasındadır.
Soru 8
Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasının ardından Mustafa Kemal'in, İsviçre'de antlaşmayı imzalayan İsmet İnönü'ye gönderdiği mesajın niteliği nedir?
A) Musul meselesinin hâlâ çözümsüz kalmasına duyduğu endişeyi dile getiren bir uyarı yazısı
B) İsmet Paşa'yı yeni görevine atadığını bildiren resmî bir tayin belgesi
C) İnönü'yü Ankara'ya dönmesi için çağıran ivedi bir hükümet emri
D) Antlaşmanın başarıyla imzalanmasını kutlayan bir tebrik telgrafı
E) Antlaşmanın TBMM'ce onaylanıp onaylanmayacağını soran bir bilgi talebi
Cevabı göster
Cevap: D) Antlaşmanın başarıyla imzalanmasını kutlayan bir tebrik telgrafı
Lozan'ın imzalanmasının ardından Ankara'da bulunan Mustafa Kemal, İsviçre'deki İsmet İnönü'ye bir tebrik telgrafı göndermiştir.
Soru 9
Lozan Barış Antlaşması'nda bir çözüme bağlanmış olmakla birlikte ilerleyen yıllarda yeniden güncellik kazanan konular arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) Kapitülasyonlar ve Boğazlar yönetimi
B) Musul ve Hatay sınırları
C) Patrikhane, mübadele ve yabancı okullar
D) Rodos ve On İki Ada'nın statüsü
E) Karaağaç ve savaş tazminatları
Cevabı göster
Cevap: C) Patrikhane, mübadele ve yabancı okullar
Lozan'da Patrikhane, nüfus mübadelesi ve yabancı okullar konuları çözüme bağlanmış, ancak bu konular ileriki yıllarda yeniden tartışma gündemine gelmiştir.
Soru 10
İsmet Paşa, Şubat 1923'te Lozan görüşmelerinin kesilmesinin ardından 'iktisadi esarete razı olmadım' açıklamasını yaparak antlaşmayı imzalamayı reddetmiştir. Bu ifadeye göre Türk heyetinin o aşamada antlaşmayı imzalamama gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Boğazlar üzerinde uluslararası komisyon kurulması önerisinin gündeme gelmesi
B) Batı Trakya'daki Türklerin mübadele kapsamına alınmak istenmesi
C) Yunanistan'ın Karaağaç'ı tazminat olarak vermeyi reddetmesi
D) Musul sorununda İngiltere'nin tutumunun Türkiye aleyhine olması
E) Kapitülasyonların kaldırılmaması ve ekonomik bağımsızlığın tanınmaması
Cevabı göster
Cevap: E) Kapitülasyonların kaldırılmaması ve ekonomik bağımsızlığın tanınmaması
İsmet Paşa'nın 'iktisadi esarete razı olmadım' sözü doğrudan kapitülasyonların kaldırılmamasına, yani Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığının tanınmamasına atıfta bulunmaktadır.
Soru 11
Lozan görüşmelerinde İsmet İnönü, İtilaf devletleri temsilcilerinin tutumuna karşı 'Biz buraya Mondros'tan değil Mudanya'dan geldik' sözlerini söylemiştir. Bu ifade ile İnönü neyi vurgulamak istemiştir?
A) Ateşkes şartlarını kabule hazır olduğunu ve Mondros'un geçerli sayılması gerektiğini
B) Mondros Mütarekesi hükümlerinin Mudanya'da zaten sona erdirildiğini
C) Heyetin görüşmelere galibin değil mağlubun koşullarıyla geldiğini
D) Konferansa Ankara'nın değil Mudanya'nın iradesiyle katıldığını
E) Müzakere masasına yenik değil, savaşı kazanmış bir taraf olarak oturduğunu
Cevabı göster
Cevap: E) Müzakere masasına yenik değil, savaşı kazanmış bir taraf olarak oturduğunu
İnönü, 'Mondros'tan değil Mudanya'dan geldik' diyerek heyetin yenilginin simgesi Mondros'a değil, zaferin belgesi Mudanya Ateşkesi'ne dayandığını; dolayısıyla mağlup değil galip taraf olarak müzakere ettiğini…
Soru 12
1923 Lozan Barış Antlaşması'nın uluslararası sonuçları değerlendirildiğinde, hangi devletin Orta Doğu'yu sömürgeleştirme planlarının bu antlaşmayla ciddi ölçüde sekteye uğradığı öne çıkmaktadır?
A) Fransa (manda devleti)
B) İtalya (Akdeniz gücü)
C) İngiltere (sömürge gücü)
D) ABD (gözlemci devlet)
E) Rusya (Sovyet devleti)
Cevabı göster
Cevap: C) İngiltere (sömürge gücü)
Lozan Barış Antlaşması, özellikle İngiltere'nin Orta Doğu'daki nüfuzunu genişletme ve bölgeyi sömürgeleştirme planlarını ciddi biçimde bozmuştur; Türkiye'nin tanınması ve egemenliğinin pekişmesi İngiliz çıkarlarını…
Soru 13
Lozan Barış Antlaşması ile kapitülasyonlar kaldırılmış; ancak yabancıların Türk kıyılarındaki deniz taşımacılığı imtiyazları hangi düzenlemeyle sona erdirilmiştir?
A) 1925 tarihli Şapka Kanunu ile millileştirme sürecinin bir parçası olarak
B) 1 Temmuz 1926 tarihli Kabotaj Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte
C) 1932 Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üyeliğiyle uluslararası yükümlülük olarak
D) 1924 Anayasası'nın ekonomik egemenlik hükümleri ile doğrudan
E) 1936 Montrö Sözleşmesi'nde Boğazlar üzerinde tam egemenliğin yeniden tesisiyle birlikte
Cevabı göster
Cevap: B) 1 Temmuz 1926 tarihli Kabotaj Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte
Lozan'da kapitülasyonlar hukuken kaldırılmış olsa da yabancıların deniz taşımacılığındaki fiilî imtiyazları, 1 Temmuz 1926 tarihli Kabotaj Kanunu ile son bulmuş ve bu kanun kapitülasyonların fiilî tasfiyesini…
Soru 14
Fener Rum Patrikhanesi'nin statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Lozan, Fener Rum Patrikhanesi'ni kaldırmış ve işlevlerine son vermiştir.
B) Patrikhanenin faaliyetleri 1924'te ayrı bir kanunla yasaklanmıştır.
C) Patrikhane Lozan'la Yunanistan'a taşınmış, İstanbul'daki faaliyeti bitmiştir.
D) Patrikhane Lozan'da yetki kısıtına uğramamış, sivil yetkileri 1923'te bırakılmıştır.
E) Yetkileri kısıtlanan Patrikhane İstanbul'da kalmış, sivil yetkileri 1926 Medeni Kanunu ile bitmiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Yetkileri kısıtlanan Patrikhane İstanbul'da kalmış, sivil yetkileri 1926 Medeni Kanunu ile bitmiştir.
Lozan, Patrikhanenin yetki alanını kısıtlamış ama İstanbul'da varlığına izin vermiştir; evlilik ve miras gibi sivil yetkileri ise 1926 Medeni Kanunu ile kaldırılmıştır.
Soru 15
1923-1932 döneminde Türk dış politikasının temel öncelikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Komşu devletlerle iyi ilişkiler kurmak
B) Musul sorununu çözüme kavuşturmak
C) Lozan'dan kalan dış borç meselesini düzenlemek
D) Milletler Cemiyeti'ne üye olup örgütlerde rol almak
E) Nüfus mübadelesinden doğan anlaşmazlıkları gidermek
Cevabı göster
Cevap: D) Milletler Cemiyeti'ne üye olup örgütlerde rol almak
Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne ancak 1932'den sonra üye olmuştur; 1923-1932 döneminin öncelikleri Lozan'dan kalan sorunları çözmek ve komşularla iyi ilişkiler kurmaktır, uluslararası örgüt üyeliği bu dönemin hedefi…