Osmanlı tımar sisteminde sipahilere tanınan hak, aşağıdakilerden hangisiyle doğru biçimde ifade edilir?
A) Toprağın tam mülkiyeti; isteyene satma ya da miras bırakma hakkı
B) Belirli bir bölgenin vergi gelirini toplama hakkı; toprak mülkiyeti devlette kalır
C) Devlet hazinesinden düzenli maaş alma; tımar toprağı yalnızca ikamet amaçlıdır
D) Tahsis edilen topraklarda sanayi tesisi kurma ve ticaret yapma ayrıcalığı
E) Kapıkulu statüsü kazanarak hazineden ulufe alma hakkı
Cevabı göster
Cevap: B) Belirli bir bölgenin vergi gelirini toplama hakkı; toprak mülkiyeti devlette kalır
Tımar sisteminde toprakların mülkiyeti devlete ait olup sipahiler yalnızca belirli bir bölgenin vergi gelirini toplama hakkını alırdı.
Soru 2
Osmanlı tımar sisteminde 'cebelü' kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
A) Devlet adına taşrada vergi toplayıp gelirleri merkeze aktaran maliye memurları
B) Tımar sahibinin geliriyle orantılı biçimde sefere götürdüğü silahlı yardımcı askerler
C) Merkezden atanıp tımar arazilerinin kayıt ve denetimini yürüten taşra kadıları
D) Sancak beyine bağlı süvari birliklerine komuta eden ve seferde öne çıkan subaylar
E) Kapıkulu süvarileri içinde maaşlı görev yapan seçkin atlı muhafız birlikleri
Cevabı göster
Cevap: B) Tımar sahibinin geliriyle orantılı biçimde sefere götürdüğü silahlı yardımcı askerler
Cebelüler, tımar sahiplerinin sahip oldukları dirliğin büyüklüğüne göre kendi masraflarıyla donatmak ve sefere götürmekle yükümlü oldukları silahlı yardımcı kuvvetlerdir; kapıkulu sisteminin değil dirlik sisteminin…
Soru 3
Osmanlı Devleti'nde savaş esirlerinin beşte birinin (1/5) devlet hizmetine, özellikle kapıkulu ocaklarına (acemi oğlanlarına) alınmasını öngören sisteme ne ad verilir ve bu sistem hangi padişah döneminde ilk kez uygulanmıştır?
A) Kapıkulu sistemi – Orhan Bey
B) Pençik sistemi – I. Murat
C) İkta sistemi – Yıldırım Bayezit
D) Devşirme sistemi – Orhan Bey
E) Pençik sistemi – II. Murat
Cevabı göster
Cevap: B) Pençik sistemi – I. Murat
Pençik sistemi I. Murat döneminde başlatılmıştır; 'pençik' kelimesi Farsça'da beşte bir anlamına gelir ve savaş esirlerinin bu oranda devlete ayrılmasını ifade eder. Pençik ile alınanlar önce Acemi Ocağı'nda eğitilip…
Soru 4
Osmanlı şehirlerinde ticari hayatı düzenleyen yapılar arasında han ile kervansaray benzer işlevler üstlenmiş olmakla birlikte birbirinden ayrılır. Bu ayrıma göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Han şehirlerarası yollar üzerinde, kervansaray şehir içindedir.
B) Han şehir içinde, kervansaray şehirlerarası güzergâhlarda konaklama işlevi görür.
C) Han ve kervansaray aynı yapı türünün farklı adlarıdır; aralarında işlevsel fark yoktur.
D) Kervansaray yalnızca dini amaçlı vakıf yapısıdır; ticaretle ilgisi bulunmaz.
E) Han dini liderlerin yönetiminde, kervansaray devlet denetimindedir.
Cevabı göster
Cevap: B) Han şehir içinde, kervansaray şehirlerarası güzergâhlarda konaklama işlevi görür.
Han şehir içinde tüccarların ve yolcuların konaklayıp ticaret yaptığı yapıyı; kervansaray ise şehirlerarası ticaret yolları üzerinde kervanların güvenli şekilde konakladığı daha büyük yapıyı ifade eder.
Soru 5
Osmanlı ilmiye teşkilatının yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Medresede ders verenlerin izlediği yol ile mahkemelerde görev alanların izlediği yol ayrı iki koldur; teşkilatın en üstünde fetva makamının başı bulunur.
B) Bütün ilmiye mensupları önce mahkemelerde görev alır, sonra medresede ders vermeye başlar; ders verme aşaması teşkilattaki en üst basamaktır.
C) Askerî sınıfın komutanları belirli bir kıdeme ulaştıktan sonra ilmiye teşkilatının başına geçer, fetva ve yargı işlerini buradan yürütürdü.
D) Teşkilatın en üst makamı eyaletlerdeki mahkemelerin başında bulunan görevliydi; fetva makamı bu görevliye bağlı alt bir birim sayılırdı.
E) İlmiye mensupları yalnızca saray içindeki görevlerden sorumluydu; taşradaki yargı ve eğitim hizmetleri tümüyle askerî sınıfın elindeydi.
Cevabı göster
Cevap: A) Medresede ders verenlerin izlediği yol ile mahkemelerde görev alanların izlediği yol ayrı iki koldur; teşkilatın en üstünde fetva makamının başı bulunur.
İlmiye teşkilatı, ders verme (tedris) ile yargı (kaza) olmak üzere birbirine paralel iki koldan oluşur; medresede ders veren müderrisler bir kolu, mahkemelerde görev alan kadılar diğer kolu izler.
Soru 6
IV. Mehmet döneminde Tarhuncu Ahmet Paşa'nın gerçekleştirdiği mali düzenlemelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tımar sistemini büyük ölçüde kaldırarak mukataa uygulamasını genişletmiş, böylece yeniçeri sayısını artıracak ek gelir sağlamıştır.
B) Avrupa devletlerinden dış borç alarak hazineyi kısa vadede güçlendirmiş, ancak maliyeyi yabancı alacaklılara bağımlı hale getirmiştir.
C) Gelir ve giderleri ayrıntılı gösteren bir bütçe çıkartarak hazinedeki açığı ortaya koymuş, devlete borçlu olanlardan alacakları tahsil etmeye çalışmıştır.
D) Vergi gelirlerini merkezileştirmek için mültezimlik sistemini lağvetmiş ve gelirleri büyük ölçüde devlet tahsildarları aracılığıyla toplatmıştır.
E) Sefer masraflarını karşılamak amacıyla vakıf gelirlerinin tamamını geçici olarak hazineye bağlamış ve ulema sınıfının muhalefetini bastırmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Gelir ve giderleri ayrıntılı gösteren bir bütçe çıkartarak hazinedeki açığı ortaya koymuş, devlete borçlu olanlardan alacakları tahsil etmeye çalışmıştır.
Tarhuncu Ahmet Paşa, uzun süredir derli toplu tutulmamış olan hazine gelir-gider hesaplarını ayrıntılı biçimde yeniden çıkartmış; bu hesaplar giderlerin gelirleri aştığını, yani büyük bir açık bulunduğunu ortaya…
Soru 7
Osmanlı'da XVI. yüzyılda şehzadelerin sancak valisi olarak taşraya atanması uygulamasının birincil amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tımar gelirlerini merkezi hazine yerine şehzadelerin denetimine vermek
B) Devşirme kökenli vezirlerin taşradaki nüfuzunu kırmak
C) Yeniçerilerin eyaletlere dağılmasını sağlayarak isyan riskini düşürmek
D) Lonca teşkilatı denetimini şehzadeler üzerinden merkeze bağlamak
E) Şehzadelere idari deneyim kazandırmak ve saray içi entrikayı azaltmak
Cevabı göster
Cevap: E) Şehzadelere idari deneyim kazandırmak ve saray içi entrikayı azaltmak
Şehzadelerin sancağa atanması hem fiili yönetim deneyimi kazandırmış hem de saray içinde rekabet ve entrikayı nispeten azaltmıştır; bu sistem daha sonra kafes uygulamasıyla terk edilmiştir.
Soru 8
Osmanlı Kapıkulu askerlerinin piyade sınıfında yer alan birimler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Sipah, Silahtar, Sağ Ulufeciler ve Sol Ulufeciler
B) Yeniçeri, Acemi Ocağı, Cebeci ve Topçu
C) Akıncı, Azap, Delil ve Gönüllü birlikleri
D) Sipahi, Tımarlı Sipahi, Humbaracı ve Kapıkulu Süvarisi
E) Yeniçeri, Sipah, Akıncı ve Azap birlikleri
Cevabı göster
Cevap: B) Yeniçeri, Acemi Ocağı, Cebeci ve Topçu
Kapıkulu Ocakları'nın piyade bölükleri; Yeniçeri, Acemi Ocağı, Cebeci, Topçu, Top Arabacıları ve Humbaracı'dan oluşurdu.
Soru 9
Osmanlı yönetim sınıflarından Kalemiye'nin temel görevi aşağıdakilerden hangisiyle doğru biçimde tanımlanmıştır?
A) Kapıkulu askerlerini komuta etmek ve savaş dönemlerinde orduyu yönetmek
B) Dini fetvaları düzenlemek, medreseleri denetlemek ve kadı atamalarını gerçekleştirmek
C) Devletin yazışmalarını, mali kayıtlarını ve diplomatik muhaberelerini yürütmek
D) Eyaletlerde güvenliği sağlamak ve beylerbeyleri adına vergi toplamak
E) Saray törenlerini organize etmek ve padişahın günlük hizmetini düzenlemek
Cevabı göster
Cevap: C) Devletin yazışmalarını, mali kayıtlarını ve diplomatik muhaberelerini yürütmek
Kalemiye sınıfı; Nişancı, Defterdar ve katiplerden oluşur; devletin yazışmalarını, mali işlemlerini ve diplomatik muhaberatını yürütürdü. Askerlik (Seyfiye) ve din-hukuk-eğitim (İlmiye) işleri diğer sınıflara aitti.
Soru 10
Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılda medreselerin yanı sıra Batı tarzı modern okulların açılması eğitimde bir ikilik yaratmıştır. Bu ikilik, daha sonra Cumhuriyet döneminde çıkarılan aşağıdaki düzenlemelerden hangisiyle giderilmiştir?
A) Maarif-i Umumiye Nizamnamesi
B) Tanzimat Fermanı
C) Islahat Fermanı
D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
E) Sened-i İttifak
Cevabı göster
Cevap: D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Osmanlı'da medreseler ile modern okullar arasındaki eğitim ikilemini, Cumhuriyet döneminde çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) ortadan kaldırmış; tüm eğitim kurumları aynı çatı altında birleştirilerek öğretim…
Soru 11
Osmanlı ordusunda iki temel askerî düzenin devlet hazinesi üzerindeki maliyeti karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tımarda askerî gider toprak gelirinden karşılanıp hazineye yük olmaz; yeniçeri gideri ise hazineden ödenirdi
B) Her iki düzende de askerî giderler devlet hazinesinden karşılanır, yalnızca ödeme dönemleri farklı olurdu
C) Tımar hazineye daha çok yük getirirdi, çünkü sipahiler hem toprak geliri hem de hazineden ulufe alırdı
D) Yeniçeriler savaşta toprak gelirinden, barışta hazineden beslenir; bu durum hazineyi korurdu
E) Her iki düzende de askerler sefer giderini kendisi karşılar, hazinenin bir yükümlülüğü olmazdı
Cevabı göster
Cevap: A) Tımarda askerî gider toprak gelirinden karşılanıp hazineye yük olmaz; yeniçeri gideri ise hazineden ödenirdi
Tımar sisteminde sipahiler tımar geliriyle geçinir ve asker yetiştirir; hazineye ek yük yaratmazlardı.
Soru 12
Osmanlı medreselerinde 'Haşiyye' ve 'Miftah' düzeylerini birbirinden ayırt eden temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
A) Medresenin bulunduğu şehrin büyüklüğü
B) Müderrisin devşirme ya da Türk kökenli olması
C) Medresenin günlük akçe derecesi (20 akçe ile 30 akçe ayrımı)
D) Okutulan derslerin yalnızca dini ya da pozitif bilimlere ait olması
E) Medresenin kurulduğu dönemde hüküm süren padişahın adı
Cevabı göster
Cevap: C) Medresenin günlük akçe derecesi (20 akçe ile 30 akçe ayrımı)
Osmanlı medreseleri günlük akçe derecesine göre kademelendirilirdi.
Soru 13
Osmanlı millet sisteminin temel özelliği aşağıdakilerden hangisiyle doğru biçimde açıklanabilir?
A) Toplulukların etnik kökenlerine göre sınıflandırıldığı ve yönetime katılım haklarının bu sınıflandırmaya göre belirlendiği bir yapıdır.
B) Gayrimüslimlerin devlet kademelerinde Müslümanlarla eşit biçimde görev yapabildiği laik bir idari modeldir.
C) Osmanlı Devleti'nin farklı toplulukları ırk temelinde örgütleyerek her topluluğa özerk vergi toplama yetkisi verdiği bir sistemdir.
D) İnanç esasına göre şekillenmiş olup gayrimüslimlere kendi dini hayatlarında hoşgörü tanınmış, ancak devlet yönetimi Müslüman olmayı esas saymıştır.
E) Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde gayrimüslimlerin yönetime ağırlık kazandığı bir geçiş modelidir.
Cevabı göster
Cevap: D) İnanç esasına göre şekillenmiş olup gayrimüslimlere kendi dini hayatlarında hoşgörü tanınmış, ancak devlet yönetimi Müslüman olmayı esas saymıştır.
Osmanlı millet sistemi ırk değil inanç esasına dayanır. Gayrimüslimlere dini hayatlarında hoşgörü tanınmış, ancak devlet yönetiminde Müslüman olma koşulu aranmıştır. Bu yapı laik değil, hoşgörü eksenli çoğulcu bir…
Soru 14
Osmanlı Devleti'nde kalıcı bir toprak sahibi aristokrasinin oluşamamasının temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Devlet topraklarının büyük bölümünün yabancı tüccarlara kiralanması
B) Medreselerin toprak edinimini dini açıdan yasaklaması
C) Kapitülasyonlarla yabancı tüccarların Osmanlı topraklarında büyük arazi edinmesi
D) Yeniçerilerin toprak edinen aileleri askeri yollarla baskı altına alması
E) Toprakların devlet mülkü sayılması ve müsadere sisteminin yürürlükte olması
Cevabı göster
Cevap: E) Toprakların devlet mülkü sayılması ve müsadere sisteminin yürürlükte olması
Osmanlı'da topraklar devlet mülkü sayılmakta, müsadere sistemi ise devlet görevlilerinin mal varlıklarına el konulabilmesine olanak tanımaktaydı.
Soru 15
Osmanlı'da 'kapıya çıkma' kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?
A) Devşirmelerin lonca belgesi alarak esnaf statüsüne geçmesi
B) Acemi Ocağı'ndan Yeniçeri Ocağı'na geçerek askerlikten devlet hizmetine kabul edilme
C) Taşra görevlilerinin merkeze çekilerek saray hizmetine alınması
D) Yeniçerilerin sefere çıkarılmadan önce padişah huzuruna çıkarılma töreni
E) Memur statüsündeki kişilerin emekliye ayrılarak devlet görevinden ayrılması
Cevabı göster
Cevap: B) Acemi Ocağı'ndan Yeniçeri Ocağı'na geçerek askerlikten devlet hizmetine kabul edilme
Osmanlı'da 'kapıya çıkma', yeniçerilerin Acemi Ocağı'ndan Yeniçeri Ocağı'na geçişini ve böylece devlet hizmetine kabul edilmesini ifade eder; lonca belgesiyle esnaf statüsüne geçiş veya emeklilik anlamı taşımaz.