Duraklamanın iç ve dış nedenleri (Ekber-Erşed/kafes, tımar bozulması, coğrafi keşifler) Soruları
KPSS Tarih · 59 özgün soru · açıklamalı çözümler
Örnek Sorular
Soru 1
Koçi Bey Risalesi hangi padişahlar döneminde kaleme alınmış ve temel olarak hangi konuları ele almıştır?
A) I. Selim ve Kanuni döneminde; fetih politikası ve klasik yönetim düzeni övülerek anlatılmıştır.
B) III. Murat ve III. Mehmet döneminde; Celali isyanları ve iltizam düzenine geçiş önerilmiştir.
C) IV. Murat ve Sultan İbrahim döneminde; devşirme ve tımar bozulmaları ile saray etkisi eleştirilmiştir.
D) II. Selim ve III. Murat döneminde; yeniçeri ocağının yeniden örgütlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
E) IV. Mehmet döneminde; Köprülü ıslahatlarının teorik temelleri ve yönetim felsefesi açıklanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) IV. Murat ve Sultan İbrahim döneminde; devşirme ve tımar bozulmaları ile saray etkisi eleştirilmiştir.
Koçi Bey Risalesi, IV. Murat ve Sultan İbrahim dönemlerinde kaleme alınmış; devşirme ve tımar sistemindeki bozulmalar ile saray kadınlarının siyasete karışması gibi gerileme nedenlerini eleştirip çözüm önerileri sunan…
Soru 2
XVI. yüzyıl sonlarından itibaren iltizam sisteminin Osmanlı'da yaygınlaşmasının temel nedeni nedir?
A) Tımarlı sipahilerin toprağı terk etmesi ve tarımsal üretimin durma noktasına gelmesi
B) Ekber-Erşed ilkesiyle birlikte valide sultanların maliye işlerini mültezimlere bırakması
C) Devşirme sisteminin kaldırılarak kapıkulu gelirlerinin iltizam yoluyla karşılanması
D) Artan savaş giderleri ve hazinenin nakit ihtiyacı karşısında vergi toplama hakkının mültezimlere devredilmesi
E) Coğrafi Keşifler'in Osmanlı'nın Akdeniz gümrük gelirlerini artırmasıyla oluşan iltizam talebi
Cevabı göster
Cevap: D) Artan savaş giderleri ve hazinenin nakit ihtiyacı karşısında vergi toplama hakkının mültezimlere devredilmesi
XVI. yüzyıl sonlarında artan savaş giderleri ve hazinenin nakit ihtiyacı, vergi toplama hakkının peşin ödeme karşılığında mültezimlere devredildiği iltizam sistemini yaygınlaştırmıştır.
Soru 3
XVII. yüzyılda 'Kadınlar Saltanatı' döneminin Osmanlı merkezi yönetimine temel etkisi nedir?
A) Yeniçeri ocağının lağvedilerek yerini nizam-ı cedit birliklerine bırakması
B) Merkezi otoritenin zayıflaması ve sadrazamların sık değişmesi
C) Merkezi otoritenin güçlenmesi ve sadrazamların görev sürelerinin uzaması
D) Divan-ı Hümayun toplantılarının düzenli biçimde yapılmaya başlanması
E) Taşra yönetiminin doğrudan padişah denetimine alınması
Cevabı göster
Cevap: B) Merkezi otoritenin zayıflaması ve sadrazamların sık değişmesi
Valide sultanların yönetimi büyük ölçüde etkilediği Kadınlar Saltanatı döneminde merkezi otorite zayıflamış; sadrazamlar çok sık değiştirilmiştir.
Soru 4
Osmanlı'da eğitim sisteminin bozulmasının nedenlerinden biri olan 'beşik uleması' uygulaması ne anlama gelmektedir?
A) Medresede en başarılı öğrencilere doğrudan müderrislik verilmesi
B) İlmî eğitim almadan, yalnızca soy ya da ayrıcalık temelinde unvan verilmesi
C) Yabancı âlimlerin Osmanlı medreselerine çağrılarak görevlendirilmesi
D) Kapıkulu sınıfından seçilen ulema adaylarının özel eğitimle müderris yapılması
E) Sancak yöneticilerinin çocuklarına idarecilik eğitimi verilmesi
Cevabı göster
Cevap: B) İlmî eğitim almadan, yalnızca soy ya da ayrıcalık temelinde unvan verilmesi
Beşik uleması, ilim sahibi olmadan ya da doğuştan (soy yoluyla) ulema unvanı verilmesi uygulamasıdır; 'âlimin oğlu âlimdir' anlayışıyla medreselerin niteliğini düşürmüştür.
Soru 5
Osmanlı Devleti, tımar sistemindeki bozulma ve artan asker ihtiyacını karşılamak amacıyla hangi tür askerlere başvurmuştur?
A) Akıncı ve azep sınıfından gönüllü akın birlikleri
B) Avrupa'dan getirtilen paralı asker (kondüviyero) birlikleri
C) Devşirme sisteminden toplanan yeniçeri adayları
D) Tımarlı sipahilerin içinden seçilen süvari öncüleri
E) Sarıca-Sekban adıyla bilinen ücretli paralı askerler
Cevabı göster
Cevap: E) Sarıca-Sekban adıyla bilinen ücretli paralı askerler
Tımar sisteminin bozulmasıyla ortaya çıkan asker açığını kapatmak için Osmanlı, Sarıca-Sekban adı verilen ücretli/paralı askerlere başvurmuştur.
Soru 6
I. Ahmet'in Ekber-Erşed sistemini uygulamaya koymasındaki temel amaç nedir?
A) Halifeliği siyasi açıdan daha etkin kılarak Sünni dünya üzerindeki nüfuzu pekiştirmek
B) Büyük oğulun tahta geçmesini güvence altına alarak sülale içi kavgaları önlemek
C) Şehzadelerin sancak deneyimi yerine merkezi eğitim almasını sağlamak
D) Devşirme kökenli sadrazamların hanedan üzerindeki etkisini kırmak
E) Kardeş katlini önlemek, siyasi istikrarı korumak ve verasette kesinlik sağlamak
Cevabı göster
Cevap: E) Kardeş katlini önlemek, siyasi istikrarı korumak ve verasette kesinlik sağlamak
Ekber-Erşed sistemi kardeş katlini önlemeyi, siyasi istikrarı korumayı ve verasette kesinlik sağlamayı amaçlamıştır; halifeliği etkinleştirme amacı taşımamaktadır.
Soru 7
Osmanlı'da toprağını terk eden köylüye 'Çift Bozan' adıyla vergi cezası uygulanmasının temel amacı nedir?
A) Köylünün askerlik yükümlülüğünü yerine getirmemesini cezalandırmak ve ordu ihtiyacını karşılamak
B) Topraksız kalan köylülerin başka eyaletlere iskânını kolaylaştırmak ve devlet denetimini güçlendirmek
C) Sancak beylerinin tımar gelirlerini güvence altına alarak merkezi hazineye aktarmak
D) Şehirlere göçü teşvik eden levend ve eşkıya gruplarının büyümesini hukuki yollarla frenlemek
E) Tarım arazilerinin boş kalmasını engellemek ve köylüyü toprağa bağlı tutmak
Cevabı göster
Cevap: E) Tarım arazilerinin boş kalmasını engellemek ve köylüyü toprağa bağlı tutmak
Çift Bozan vergisinin amacı, tarım arazilerinin boş kalmasını engellemek ve köylüyü toprağa bağlı tutmaktır.
Soru 8
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Hint Deniz seferine katılan ve Muhit ile Mir'atü'l-Memalik adlı coğrafya eserlerini kaleme alan Osmanlı denizcisi kimdir?
A) Piri Reis
B) Hayreddin Barbaros
C) Hüseyin Reis
D) Turgut Reis
E) Seydi Ali Reis
Cevabı göster
Cevap: E) Seydi Ali Reis
Seydi Ali Reis, Kanuni döneminde Hint Deniz seferine katılmış; Muhit ve Mir'atü'l-Memalik adlı coğrafya eserlerini yazmıştır.
Soru 9
XVII. yüzyılda Osmanlı maliyesinin bozulmasında aşağıdaki etkenlerden hangisinin payı bulunmaz?
A) Coğrafi keşifler sonrası Akdeniz ticaret yollarının önemini yitirmesi
B) Uzun ve masraflı savaşların hazine giderlerini artırması
C) Gümüş paranın değerini yitirmesine yol açan tağşiş uygulaması
D) Sanayi Devrimi'nin ucuz Avrupa mallarını Osmanlı pazarına yayması
Cevap: D) Sanayi Devrimi'nin ucuz Avrupa mallarını Osmanlı pazarına yayması
XVII. yüzyılda Osmanlı maliyesini bozan etkenler arasında coğrafi keşifler sonrası Akdeniz ticaretinin gerilemesi, uzun savaşların giderleri, tağşiş ve iltizamın yaygınlaşması yer alır. Sanayi Devrimi ise XVIII-XIX.…
Soru 10
Aşağıdaki Osmanlı eyaletlerinden hangisi salyane (yıllıklı) sistemle yönetilen ve tımar uygulanmayan uzak eyaletler arasında yer almaz?
A) Mısır
B) Trablusgarp
C) Konya
D) Tunus
E) Cezayir
Cevabı göster
Cevap: C) Konya
Mısır, Trablusgarp, Tunus, Cezayir ve Budin salyane sistemli eyaletler arasında sayılır; Konya ise Anadolu'da tımar sisteminin uygulandığı bir eyalettir.
Soru 11
Osmanlı Klasik Döneminde tahrir işleminin temel amacı nedir?
A) Yeni fethedilen yerlerde iskân politikasını belirleyip göç edecek aileleri kaydetmek
B) Vergilendirilebilir nüfus ve gelir kaynaklarını saptayıp tımarın sağlıklı dağıtılmasını sağlamak
C) Kaza düzeyinde şer'i davaların sayısını belirleyip kadı mahkemelerine iş yükü dağıtmak
D) Kapıkulu askerlerinin sicilini tutup saray hazinesinden maaş ödemelerini düzenlemek
E) Anadolu'daki Celali eşkıyasının hareketlerini izleyip düzensiz kuvvetleri kaydetmek
Cevabı göster
Cevap: B) Vergilendirilebilir nüfus ve gelir kaynaklarını saptayıp tımarın sağlıklı dağıtılmasını sağlamak
Tahrir, Osmanlı'da vergilendirilebilir nüfus ile gelir kaynaklarını saptamak için yapılan sayımdır; tımarın sağlıklı dağıtılması ve vergilerin adil toplanması için araç olarak kullanılırdı.
Soru 12
Duraklama Dönemi'nde has ve zeamet dirliklerinin doğrudan merkeze bağlanması, kısa vadede rahatlama sağlasa da temelde hangi sonucu doğurmuştur?
A) Tımarlı süvarinin dağılması ve zamanla hazine gelirlerinin de azalması
B) Kapıkulu isyanlarının sona ermesi ve hazinenin kalıcı biçimde güçlenmesi
C) Ayanların ortaya çıkmasının engellenerek taşra düzeninin korunması
D) İltizam sisteminin kalkmasıyla mültezimlerin sipahilere katılması
E) Medreselere ayrılan payın artmasıyla eğitim kalitesinin yükselmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Tımarlı süvarinin dağılması ve zamanla hazine gelirlerinin de azalması
Has ve zeamet gelirlerinin hazineye aktarılması kısa vadede rahatlama sağlamış; ancak tımarlı sipahilerin geçim kaynağını ortadan kaldırarak süvari ordusunun dağılmasına ve ileride hazine gelirlerinin de azalmasına yol…
Soru 13
Osmanlı mali sistemindeki 'mukataa' kavramı en doğru biçimde aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanabilir?
A) Padişahın doğrudan denetiminde tutulan büyük has arazilerinin genel adı
B) Tımar sahibi sipahilerin savaş dönüşünde teslim ettiği ganimet payı
C) Geliri hazineye ait olan ve çeşitli yöntemlerle işletilen bir vergi kaynağı/birimi
D) Kapıkulu askerlerine yapılan düzenli maaş ödemelerinin belgelendiği defter
E) Sancakbeylerince topraksız köylülere dağıtılan geçici işletme hakkı
Cevabı göster
Cevap: C) Geliri hazineye ait olan ve çeşitli yöntemlerle işletilen bir vergi kaynağı/birimi
Mukataa, geliri hazineye ait olan belirli bir vergi kaynağı ya da birimidir (gümrük, pazar, köprü, maden gibi); bu gelir emanet, iltizam veya malikâne yöntemiyle toplanırdı.
Soru 14
Osmanlı'nın Duraklama Dönemi'ndeki gerileme nedenleriyle ilgili aşağıdaki seçeneklerin hangisinde sıralanan etkenlerin tamamı bu döneme uygundur?
A) Osmanlı-Rus savaşları, Balkanların kaybı, saray harcamalarının artması ve Fransız İhtilali'nin etkisi
B) Coğrafi keşifler, tımar bozulması, yeniçeri ocağının çöküşü ve Avrupa karşısında askerî gerileme
C) Sanayi Devrimi, Fransız İhtilali, milliyetçilik akımları ve Tanzimat'ın gecikmesi
D) Ekber-Erşed ilkesi, kafes usulü, Büyük Kaçgun ve II. Mahmut'un merkezîleşme reformları
E) İltizamın genişlemesi, salyane sisteminin tasfiyesi, Rum isyanları ve İngiliz rekabeti
Cevabı göster
Cevap: B) Coğrafi keşifler, tımar bozulması, yeniçeri ocağının çöküşü ve Avrupa karşısında askerî gerileme
Duraklama Dönemi gerileme nedenlerinin başlıca örnekleri coğrafi keşiflerle ticaret yollarının değişmesi, tımar sisteminin bozulması, yeniçeri ocağının çöküşü ve Avrupa'nın askerî-teknik üstünlüğünün gerisinde…
Soru 15
Osmanlı hukuk sisteminde zimmî hukuku için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tımar ve haraç gibi düzenlemeleri içeren, devletin kendi koyduğu kurallara dayanan hukuk dalıdır
B) Kadıların İslam şeriatı çerçevesinde yürüttüğü, dinî esaslara dayanan hukuk dalıdır
C) Gayrimüslimlere özgü hukuki statüyü düzenleyen, yalnızca bu kesime uygulanan hukuktur
D) Merkezî devletin yargı yetkisini doğrudan kullandığı, örfe dayanmayan kanun dalıdır
E) Müslim ve gayrimüslim tüm tebaaya eşit uygulanan evrensel hukuk dalıdır
Cevabı göster
Cevap: C) Gayrimüslimlere özgü hukuki statüyü düzenleyen, yalnızca bu kesime uygulanan hukuktur
Zimmî hukuku, Osmanlı'da yalnızca gayrimüslimlere (zimmîlere) özgü hukuki statüyü düzenler; şer'i hukuk İslam şeriatına, örf hukuku ise devletin kendi koyduğu kurallara dayanır.