I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı (ittifak tercihi, cepheler, Sarıkamış, Goeben-Breslau) Soruları
KPSS Tarih · 54 özgün soru · açıklamalı çözümler
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı (ittifak tercihi, cepheler, Sarıkamış, Goeben-Breslau) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı (ittifak tercihi, cepheler, Sarıkamış, Goeben-Breslau) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
I. Dünya Savaşı (1914-1918) döneminde Osmanlı tahtında önce V. Mehmet Reşat, onun 1918'deki ölümünden sonra VI. Mehmet Vahdettin bulunmuştur.
XIX. yüzyıl sonunda Osmanlı'nın Almanya'ya yakınlaşması (Anadolu demiryolu imtiyazları, Osmanlı Anadolu Şimendifer Kumpanyası, 1889), I. Dünya Savaşı'ndaki Osmanlı-Alman ittifakının temelini oluşturmuştur.
Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı cepheleri üç grupta sınıflandırılır: Taarruz (Kafkasya, Kanal/Süveyş), Savunma (Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen) ve Yardım (Galiçya, Romanya, Makedonya) cepheleri.
I. Dünya Savaşı'nda ilk kez denizaltı, tank (zırhlı araç) ve kimyasal/zehirli gaz kullanılmış, sivil savunma teşkilatları kurulmuş ve yaklaşık 10 milyon insan ölmüştür.
Sarıkamış yenilgisinin ardından Ruslar Doğu Anadolu'da ilerleyerek Muş, Bitlis, Erzurum, Kars, Ardahan, Batum gibi yerleri işgal etmiştir.
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na İttihat ve Terakki'nin Alman yanlısı politikası, kaybedilen toprakları (Balkan/Trablusgarp) geri alma isteği, Almanya'nın kazanacağına inanç, kapitülasyonlardan kurtulma ve siyasi yalnızlıktan çıkma gibi nedenlerle girmiştir.
I. Dünya Savaşı öncesinde bloklaşmada önce Fransa (Rusya ve ardından İngiltere ile) ittifak kurmuş; Almanya ise Avusturya-Macaristan ve İtalya ile Üçlü İttifak'ı oluşturmuştur.
Osmanlı'nın cihat çağrısına rağmen bazı Müslüman Arap toplulukların İngilizlerle iş birliği yapması, Hicaz-Yemen ve Kanal cephelerindeki başarısızlığa ve pan-İslamizm (ümmetçilik) düşüncesinin önemini yitirmesine yol açmıştır.
Osmanlı, Boğazları kapatarak Rusya'nın İtilaf müttefiklerinden deniz yoluyla ikmal almasını engellemiş; bu durum İngiltere ve Fransa'yı Çanakkale Harekâtı'na yöneltmiştir.
I. Dünya Savaşı'nın temel nedenleri sömürgecilik/emperyalizm, milliyetçilik, silahlanma yarışı, bloklaşma ve Balkanlardaki nüfuz mücadelesidir; yakın sebebi (kıvılcımı) Saraybosna suikastıdır.
I. Dünya Savaşı'nda İtilaf'tan ilk çekilen Japonya, en son katılan Yunanistan; taraf değiştiren İtalya; rejim değişikliği yaşayıp çekilen ise Rusya'dır.
Osmanlı, savaş sonunda ABD'nin yayımladığı Wilson İlkeleri'ne (toprak alınmayacağı, tazminat ödenmeyeceği) güvenerek ateşkes istemiş; ancak Boğazların açılması ve milletlere kendini yönetme hakkı gibi maddeler Osmanlı'nın parçalanmasına zemin hazırlamıştır.
I. Dünya Savaşı sonucunda Romanov (Rusya), Hohenzollern (Almanya), Habsburg (Avusturya-Macaristan) hanedanları çökmüş; Osmanlı hanedanı da fiilen sona erme sürecine girmiştir.
Osmanlı'yı Almanya yanında savaşa sokan Enver Paşa, savaş kaybedilince yurt dışına çıkmış ve Orta Asya'da Türkistan bağımsızlığı için Basmacı Hareketi içinde Ruslarla mücadele ederken ölmüştür.
Aralık 1914-Ocak 1915'te Enver Paşa komutasında düzenlenen Sarıkamış Harekâtı ağır kış şartlarında büyük bir yenilgiyle sonuçlanmış, ordunun büyük bölümü soğuktan ve savaşta yok olmuştur.
Mustafa Kemal I. Dünya Savaşı'nda sırasıyla Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde görev yapmıştır.
Almanya'ya ait Goeben ve Breslau gemileri Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçıp Osmanlı'ya sığınmış; Osmanlı bunları 'satın aldığını' açıklayarak Yavuz ve Midilli adlarını verip Türk bayrağı çekmiş, bu da savaşa fiilen girişe zemin hazırlamıştır.
Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'nda çarpıştığı başlıca cepheler: Kafkas, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Kanal ve Hicaz-Yemen cepheleridir.
Bulgaristan, Balkan Savaşları'nda kaybettiği toprakları geri almak için İttifak yanında savaşa katılmış; katılımı Osmanlı ile İttifak arasında kara bağlantısı sağlamıştır.
Almanya ve Osmanlı'nın Kanal (Süveyş) Cephesi'ni açmadaki temel amacı, İngiltere'nin sömürgeleriyle (özellikle Hindistan'la) olan bağlantısını kesmekti; harekât başarısız olmuştur.
Osmanlı, 30 Ekim 1918'de İngiltere ile Mondros Ateşkesi'ni imzalayarak I. Dünya Savaşı'ndan çekilmiş; bunda askeri-ekonomik kaynakların tükenmesi etkili olmuş ve bu süreç Kurtuluş Savaşı'na zemin hazırlamıştır.
Rusya, Osmanlı topraklarını paylaşan gizli antlaşmaları dünya kamuoyuna duyurmak için 'Sarı Kitap'ı yayımlamıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
'Medine Müdafii' ve 'Çöl Kaplanı' unvanlarıyla tarihe geçen, I. Dünya Savaşı'nda Medine'yi 1919'a kadar savunan Osmanlı komutanı kimdir?
A) Fahrettin Paşa
B) Nurettin Paşa
C) Halil (Kut) Paşa
D) Mustafa Kemal Paşa
E) Enver Paşa
Cevabı göster
Cevap: A) Fahrettin Paşa
Fahrettin Paşa, I. Dünya Savaşı'nda Medine'yi İngiliz ve Arap kuvvetlerine karşı 1919'a kadar savunmuş; bu direniş nedeniyle 'Medine Müdafii' ve 'Çöl Kaplanı' olarak anılmıştır.
Soru 2
Bulgaristan'ın I. Dünya Savaşı'nda İttifak Devletleri yanında yer almasının Osmanlı açısından doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı'nın Kanal Cephesi'ni açıp İngiltere'yi Akdeniz'de zayıflatması
B) Yunanistan'ın İtilaf'a geçmesi ve Makedonya'nın taraflar arasında bölüşülmesi
C) Rusya'nın Boğazlara ulaşımının kolaylaşıp İtalya'nın saf değiştirmesi
D) Almanya ile kara yoluyla doğrudan ikmal bağlantısının kurulabilmesi
E) İtilaf Devletleri'nin Selanik'i işgal edip Osmanlı'yı ateşkese zorlaması
Cevabı göster
Cevap: D) Almanya ile kara yoluyla doğrudan ikmal bağlantısının kurulabilmesi
Bulgaristan'ın İttifak yanında savaşa katılması, Osmanlı ile Almanya arasında kara yoluyla doğrudan bağlantı kurulmasını sağlamış; böylece cephelere kara üzerinden ikmal imkânı doğmuştur.
Soru 3
Aşağıdaki komutanlardan hangisi I. Dünya Savaşı'nda Irak Cephesi'nde görev yapmamıştır?
A) Halil (Kut) Paşa
B) Nurettin Paşa
C) Kazım Karabekir Paşa
D) Süleyman Askeri Bey
E) Goltz Paşa (Colmar von der Goltz)
Cevabı göster
Cevap: C) Kazım Karabekir Paşa
Irak Cephesi'nde Halil (Kut) Paşa, Nurettin Paşa, Süleyman Askeri Bey ve Osmanlı 6.
Soru 4
Sarıkamış yenilgisinin ardından Ruslar, Doğu Anadolu'da hangi şehirleri işgal etmiştir?
A) Ankara, Eskişehir, Bursa, İzmir, Aydın ve Manisa
B) Muş, Bitlis, Erzurum, Kars, Ardahan ve Batum
C) Erzurum, Trabzon, Samsun, Kastamonu, Sinop ve Ordu
D) Van, Diyarbakır, Malatya, Sivas, Elazığ ve Tunceli
E) Kars, Erzurum, Adana, Mersin, Hatay ve Osmaniye
Cevabı göster
Cevap: B) Muş, Bitlis, Erzurum, Kars, Ardahan ve Batum
Sarıkamış yenilgisinin ardından Ruslar Doğu Anadolu'da ilerleyerek Muş, Bitlis, Erzurum, Kars, Ardahan ve Batum'u işgal etmiştir.
Soru 5
ABD'nin I. Dünya Savaşı'na İtilaf Devletleri yanında girmesini hazırlayan etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) İngiltere'nin Osmanlı'ya ait Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koyması
B) Lusitania yolcu gemisinin Alman denizaltısı tarafından batırılması
C) Zimmermann Telgrafı ile Almanya'nın Meksika'yı ABD'ye karşı kışkırtması
D) Alman denizaltılarının ABD ticaret gemilerine saldırması
E) Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşına yeniden başlayacağını açıklaması
Cevabı göster
Cevap: A) İngiltere'nin Osmanlı'ya ait Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koyması
İngiltere'nin Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koyması Osmanlı-İngiltere arasında yaşanan bir meseledir ve ABD'nin savaşa girişiyle ilgisi yoktur.
Soru 6
I. Dünya Savaşı hangi yıllar arasında sürmüştür?
A) 1912-1916
B) 1914-1919
C) 1913-1918
D) 1914-1918
E) 1915-1920
Cevabı göster
Cevap: D) 1914-1918
I. Dünya Savaşı 1914 yılında başlamış ve 1918 yılında sona ermiştir.
Soru 7
Osmanlı Devleti'nin savaş sonunda Wilson İlkeleri'ne güvenerek ateşkes istemesinin beklenmedik sonucu ne olmuştur?
A) ABD'nin Osmanlı topraklarını doğrudan kendi himayesine alması sağlanmıştır
B) Osmanlı'nın toprak bütünlüğü savaş sonrasında korunup güvenceye alınmıştır
C) Boğazların açılması ve öz yönetim maddeleriyle parçalanmaya zemin hazırlanmıştır
D) Osmanlı'daki kapitülasyonlar bu ilkeler sayesinde kaldırılma imkânı bulmuştur
E) Osmanlı, Paris Barış Konferansı'na eşit söz hakkıyla taraf olarak katılmıştır
Cevabı göster
Cevap: C) Boğazların açılması ve öz yönetim maddeleriyle parçalanmaya zemin hazırlanmıştır
Wilson İlkeleri, toprak alınmayacağı ve tazminat ödenmeyeceği vaatleriyle Osmanlı'ya çekici gelmiş; ancak Boğazların açılması ve milletlerin kendi kaderini tayin hakkı gibi maddeler Osmanlı'nın parçalanmasına zemin…
Soru 8
I. Dünya Savaşı süresince Osmanlı tahtında sırasıyla hangi padişahlar bulunmuştur?
A) II. Abdülhamit ve V. Mehmet Reşat
B) V. Mehmet Reşat ve VI. Mehmet Vahdettin
C) VI. Mehmet Vahdettin ve V. Mehmet Reşat
D) V. Mehmet Reşat ve II. Abdülhamit
E) VI. Mehmet Vahdettin ve II. Abdülhamit
Cevabı göster
Cevap: B) V. Mehmet Reşat ve VI. Mehmet Vahdettin
I. Dünya Savaşı boyunca önce V. Mehmet Reşat tahtta bulunmuş, onun 1918'deki ölümünün ardından VI. Mehmet Vahdettin tahta geçmiştir.
Soru 9
İtilaf Devletleri'nin I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'ni açmasının amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Balkan devletlerini İttifak'tan koparıp kendi safına çekmek
B) Boğazlar yoluyla Osmanlı başkenti İstanbul'u ele geçirmek
C) Müttefikleri Rusya'ya deniz yoluyla ikmal yardımı ulaştırmak
D) Rusya ile kesintisiz bir deniz ulaşım bağlantısı kurmak
E) Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakıp etkisiz hâle getirmek
Cevabı göster
Cevap: A) Balkan devletlerini İttifak'tan koparıp kendi safına çekmek
İtilaf'ın Çanakkale Cephesi'ni açma amaçları; Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak, Boğazlar yoluyla İstanbul'u almak ve müttefiki Rusya'ya deniz yoluyla ikmal ulaştırıp onunla deniz bağlantısı kurmaktır.
Soru 10
I. Dünya Savaşı sonunda dağılan imparatorlukların yerinde kurulan yeni devletler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Polonya
B) Çekoslovakya
C) Yugoslavya
D) Estonya
E) Portekiz
Cevabı göster
Cevap: E) Portekiz
I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı, Almanya, Çarlık Rusyası ve Avusturya-Macaristan dağılmış; Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya, Litvanya ve Estonya gibi yeni devletler kurulmuştur. Portekiz bu dağılmaların ürünü değildir.
Soru 11
Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na fiilen girmesine doğrudan yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı'nın 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalaması
B) İngiltere'nin Osmanlı'ya ait Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koyması
C) Yavuz ve Midilli'nin Karadeniz'de Odessa ve Sivastopol limanlarını bombalaması
D) Enver Paşa'nın seferberlik ilan ederek ordudaki terhis işlemlerini durdurması
E) Osmanlı ordusunun Süveyş Kanalı'na yönelik bir saldırı emri çıkarması
Cevabı göster
Cevap: C) Yavuz ve Midilli'nin Karadeniz'de Odessa ve Sivastopol limanlarını bombalaması
Yavuz (Goeben) ve Midilli (Breslau) Karadeniz'de Rus limanlarını bombalayınca Rusya bunu saldırı sayarak Osmanlı'ya savaş ilan etmiş; böylece Osmanlı fiilen savaşa girmiştir.
Soru 12
İngiltere'nin el koyduğu Osmanlı savaş gemileri hangileridir ve Osmanlı bu duruma nasıl karşılık vermiştir?
A) Sultan Osman ile Reşadiye; karşılık olarak İtilaf'a sert bir protesto notası göndermiştir
B) Sultan Osman ile Reşadiye; bu işlemi hukuka aykırı sayıp Yavuz-Midilli'yi almıştır
C) Midilli ile Yavuz; Rusya'nın Karadeniz'e çıkışını tümüyle kapatmaya çalışmıştır
D) Sultan Osman ile Midilli; Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalamıştır
E) Reşadiye ile Hamidiye; Almanya'dan ücretsiz iki zırhlı gemi edinmeye yönelmiştir
Cevabı göster
Cevap: B) Sultan Osman ile Reşadiye; bu işlemi hukuka aykırı sayıp Yavuz-Midilli'yi almıştır
İngiltere, Osmanlı'nın parasını ödediği Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koymuştur. Osmanlı ise Goeben-Breslau'yu satın aldığını açıklamış ve bu el koymayı uluslararası hukuka aykırı saymıştır.
Soru 13
I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı topraklarını paylaşan gizli antlaşmaları dünya kamuoyuna duyurmak için 'Sarı Kitap'ı yayımlayan devlet hangisidir?
A) Rusya
B) Fransa
C) Almanya
D) İngiltere
E) ABD
Cevabı göster
Cevap: A) Rusya
Osmanlı topraklarını paylaşan gizli antlaşmaları kamuoyuna duyurmak amacıyla 'Sarı Kitap'ı yayımlayan devlet Rusya'dır.
Soru 14
I. Dünya Savaşı sonunda İttifak Devletleri ile imzalanan barış antlaşmaları ve tarafları eşleştirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi yanlış verilmiştir?
A) Almanya — Versailles Antlaşması
B) Osmanlı — Sevr Antlaşması
C) Macaristan — Trianon Antlaşması
D) Avusturya — Saint Germain Antlaşması
E) Bulgaristan — Sevr Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: E) Bulgaristan — Sevr Antlaşması
Bulgaristan ile Neuilly Antlaşması imzalanmıştır; Sevr Antlaşması ise Osmanlı Devleti ile imzalanmıştır.
Soru 15
I. Dünya Savaşı'nda aşağıdaki devletlerden hangisi savaş sürecinde taraf değiştirerek başlangıçta bulunduğu bloktan ayrılıp karşı bloğa geçmiştir?
A) Japonya
B) İngiltere
C) Rusya
D) İtalya
E) Bulgaristan
Cevabı göster
Cevap: D) İtalya
İtalya başlangıçta Üçlü İttifak üyesiyken savaş sürecinde İtilaf Devletleri safına geçerek taraf değiştirmiştir.