Büyük Selçuklu kurumları (Nizamülmülk, Nizamiye Medreseleri, ikta, Divan teşkilatı) Soruları

KPSS Tarih · 125 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Büyük Selçuklu'da uygulanan ikta sistemi aşağıdaki ifadelerden hangisiyle doğru biçimde tanımlanır?

  1. A) Devlete ait toprakların vergi gelirlerinin, görev karşılığında devlet görevlilerine maaş olarak bırakıldığı sistemdir.
  2. B) Sultanın ailesine tahsis edilen ve kalıtsal olarak devredilebilen özel mülk topraklardır.
  3. C) Köylülerin kendi adlarına kaydolduğu ve doğrudan sultana vergi ödediği küçük çiftlik düzenidir.
  4. D) Dini vakıfların yönettiği ve gelirinin tamamı medreselere aktarılan toprak nizamıdır.
  5. E) Fethedilen bölgelerdeki yerel hanedanların özerk yönetimini düzenleyen antlaşma çerçevesidir.
Cevabı göster

Cevap: A) Devlete ait toprakların vergi gelirlerinin, görev karşılığında devlet görevlilerine maaş olarak bırakıldığı sistemdir.

İkta, devlet mülkiyetindeki toprakların vergi gelirlerinin askerî ya da sivil hizmet karşılığında görevlilere verilmesidir; toprak mülkiyet devri değil, gelir devridir.

Soru 2

13. yüzyılda Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları doğruluk, cömertlik ve yardımseverlik gibi ahlaki ilkeler etrafında örgütleyen ve lonca sisteminin temelini oluşturan meslekî dayanışma yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Ahilik Teşkilatı
  2. B) Fütüvvet Teşkilatı
  3. C) Bacıyân-ı Rum
  4. D) Bektaşi Dergâhları
  5. E) Divan-ı Pervane
Cevabı göster

Cevap: A) Ahilik Teşkilatı

13. yüzyılda Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları ahlaki ilkeler çevresinde örgütleyen ve lonca sisteminin temelini oluşturan meslekî dayanışma yapısı Ahilik Teşkilatı'dır. Fütüvvet, Ahiliğin biçimlenmesini etkileyen daha…

Soru 3

Büyük Selçuklu döneminde Bağdat'ta açılan ve Anadolu beyliklerine (Artuklu, Danişmentli, Mengücekli) ait olmayan yükseköğretim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Yağıbasan Medresesi
  2. B) Sahn-ı Seman Medresesi
  3. C) Nizamiye Medresesi
  4. D) Tamgaç Han İbrahim Medresesi
  5. E) Karatay Medresesi
Cevabı göster

Cevap: C) Nizamiye Medresesi

Nizamiye Medreseleri, Büyük Selçuklu döneminde Nizamülmülk'ün girişimiyle Bağdat'ta kurulmuş yükseköğretim kurumlarıdır; Anadolu beyliklerine ait değildir.

Soru 4

Ortaçağ İslam dünyasının başlıca tıp ansiklopedisi sayılan "el-Kanun fi't-Tıp" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) İbn Sina
  2. B) Biruni
  3. C) Gazali
  4. D) Nizamülmülk
  5. E) Ömer Hayyam
Cevabı göster

Cevap: A) İbn Sina

el-Kanun fi't-Tıp, İbn Sina'nın kaleme aldığı kapsamlı bir tıp ansiklopedisidir.

Soru 5

Büyük Selçuklu dönemi eğitim ve bilim hayatıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) "Hüccetü'l-İslam" lakaplı Gazali, Semerkant'taki Karahanlı medresesinde baş müderrislik yapmıştır.
  2. B) Gazali, Bağdat'taki Nizamiye Medresesi'nde görev yapmıştır.
  3. C) Nizamiye Medreseleri'ni Sultan Melikşah bizzat kurmuştur.
  4. D) Nizamiye Medreseleri, Anadolu beyliklerinden Danişmentlilere aittir.
  5. E) "Hüccetü'l-İslam" lakabı, İbn Sina için kullanılmıştır.
Cevabı göster

Cevap: B) Gazali, Bağdat'taki Nizamiye Medresesi'nde görev yapmıştır.

Gazali, Büyük Selçuklu döneminde Bağdat'taki Nizamiye Medresesi'nde görev yapmıştır; verilen ifadeler içinde doğru olan budur.

Soru 6

Anadolu Selçuklu Devleti'nin divan teşkilatında ülke topraklarının ve iktaların tahsisi ile bunlara ilişkin idari işlerin düzenlenmesinden hangi divan sorumluydu?

  1. A) Divan-ı İstifa
  2. B) Divan-ı Arz
  3. C) Divan-ı Tuğra
  4. D) Divan-ı Berid
  5. E) Divan-ı Pervane
Cevabı göster

Cevap: E) Divan-ı Pervane

Anadolu Selçuklu Devleti'nde toprakların ve iktaların tahsisi ile bunlarla ilgili idari işlerin düzenlenmesi Divan-ı Pervane'nin görev alanına giriyordu.

Soru 7

Aşağıdaki ifadelerin hangisi Nizamülmülk hakkında doğrudur?

  1. A) Türk kökenli olup Selçuklu hanedanı içinden yetişmiştir.
  2. B) Yalnızca Sultan Alparslan'a vezirlik yapmış, Melikşah döneminde görevden ayrılmıştır.
  3. C) İran kökenli olup Alparslan ile Melikşah'a vezirlik yapmıştır.
  4. D) Siyasetname'yi değil Kutadgu Bilig'i kaleme almıştır.
  5. E) İkta sistemini kaldırarak yerine tımar düzenini getirmiştir.
Cevabı göster

Cevap: C) İran kökenli olup Alparslan ile Melikşah'a vezirlik yapmıştır.

Nizamülmülk İran (Acem) kökenli olup hem Alparslan hem Melikşah döneminde vezirlik yapmış; ayrıca Nizamiye medreselerini kurmuş, Siyasetname'yi yazmış ve ikta sistemini geliştirmiştir.

Soru 8

Selçuklu döneminde vakıflarla ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Vakıflar, halkın dinî ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak için kurulmuştur.
  2. B) Vakıfların gelirleri tümüyle merkezî devlet hazinesinden sağlanırdı.
  3. C) Selçuklularda kervansaraylar vakıf sistemiyle inşa edilmiştir.
  4. D) Medrese ve imarethaneler vakıflar aracılığıyla yaptırılmıştır.
  5. E) Vakıflar, devlet dışı kaynaklardan beslenen yardım kurumlarıdır.
Cevabı göster

Cevap: B) Vakıfların gelirleri tümüyle merkezî devlet hazinesinden sağlanırdı.

Vakıflar devlet dışı kaynaklardan beslenen yardım kurumlarıdır; giderleri devlet hazinesinden değil, kendilerine bağışlanan gelirlerden karşılanır.

Soru 9

Büyük Selçuklularda gelir kayıtlarının ve devlet harcamalarının usulüne uygunluğunu teftiş etmekle görevli divan aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Divan-ı Berid
  2. B) Divan-ı Arz
  3. C) Divan-ı Mezalim
  4. D) Divan-ı İstifa
  5. E) Divan-ı İşraf
Cevabı göster

Cevap: E) Divan-ı İşraf

Gelir kayıtları ile harcamaların doğruluğunun teftiş edilmesi bir denetim işi olduğundan görev Divan-ı İşraf'a düşer; İstifa mali işleri yürütür ama kendi işlemlerini denetleyen birim değildir.

Soru 10

Selçuklularda halkın hükümdara ilettiği şikâyetleri karara bağlayan ve gerektiğinde kadı kararlarını bozabilen yüksek divan aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Divan-ı İşraf
  2. B) Divan-ı Arz
  3. C) Divan-ı İstifa
  4. D) Divan-ı Mezalim
  5. E) Niyabet-i Saltanat Divanı
Cevabı göster

Cevap: D) Divan-ı Mezalim

Halkın hükümdara ilettiği şikâyetler, gasp gibi haksızlık davaları ve kadı kararının bozulması Divan-ı Mezalim'in görev alanına girer; bu divan yüksek mahkeme işlevi görür ve başkanlığını hükümdar ya da naibi yapardı.

Soru 11

Siyasetname'de tanımlanan ikta ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) İkta ile vakıf, birbirinin yerine geçebilen özdeş uygulamalardır.
  2. B) İkta, hiçbir hizmet karşılığı beklenmeden verilen bir bağıştır.
  3. C) Paşmaklık, Siyasetname'de ikta ile eş anlamlı bir terimdir.
  4. D) Siyasetname'de ikta, vakıfla aynı gelir türü olarak gösterilir.
  5. E) İkta, askerî ya da sivil hizmet karşılığında verilen bir topraktır.
Cevabı göster

Cevap: E) İkta, askerî ya da sivil hizmet karşılığında verilen bir topraktır.

Siyasetname'de ikta, askerî ya da sivil hizmet karşılığında verilen topraktır.

Soru 12

Nizamiye Medreseleri'nin eğitim anlayışı, kendisinden önceki bazı İslam eğitim kurumlarından hangi yönüyle ayrılır?

  1. A) Yalnızca Kur'an ezberletmiş, başka ilimlere yer vermemiştir.
  2. B) Yalnızca edebiyat ve şiir okutmuş, din eğitimini dışlamıştır.
  3. C) Nakli ilimlerin yanında aklî ilimleri de okutmuştur.
  4. D) Öğrencileri yalnızca askerî görevler için yetiştirmiştir.
  5. E) Eğitimi tümüyle tasavvuf ve tarikat terbiyesine indirgemiştir.
Cevabı göster

Cevap: C) Nakli ilimlerin yanında aklî ilimleri de okutmuştur.

Nizamiye Medreseleri, dinî (naklî) ilimlerin yanında aklî ilimleri de programına alarak bütüncül bir yükseköğretim anlayışı geliştirmiştir; bu yönüyle tek bir alana indirgenmiş kurumlardan ayrılır.

Soru 13

Siyasetname'de tanımlanan ikta ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A) İkta, hizmet karşılığı verilen bir toprak uygulamasıdır.
  2. B) İkta, Nizamülmülk'ün Siyasetname'sinde tanımlanmıştır.
  3. C) İkta toprağının mülkiyeti tümüyle görevlinin şahsına geçerdi.
  4. D) İkta; dirlik, paşmaklık ve vakıf gibi uygulamalardan ayrışır.
  5. E) İkta, askerî veya sivil hizmet karşılığında verilirdi.
Cevabı göster

Cevap: C) İkta toprağının mülkiyeti tümüyle görevlinin şahsına geçerdi.

İkta, mülkiyeti devlette kalan topraklardan hizmet karşılığı sağlanan gelirin görevliye tahsisidir; toprağın mülkiyeti görevlinin şahsına geçmez.

Soru 14

Anadolu Selçuklularında Divan-ı Saltanata bağlı olarak vergi gelirlerinin toplanmasını ve devlet harcamalarını denetleyen, mali-idari teftiş işlerinden sorumlu divan hangisidir?

  1. A) Divan-ı Arz
  2. B) Divan-ı İnşa
  3. C) Niyabet-i Saltanat Divanı
  4. D) Divan-ı İşraf
  5. E) Divan-ı Mezalim
Cevabı göster

Cevap: D) Divan-ı İşraf

Divan-ı İşraf, Anadolu Selçuklularında devletin mali ve idari işlerini denetleyen birimdir; vergilerin toplanmasını ve harcamaları teftiş eder.

Soru 15

Nizamiye Medreseleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Anadolu beyliklerinden Danişmentliler tarafından kurulmuştur.
  2. B) Nizamülmülk'ün girişimiyle açılmıştır.
  3. C) Bağdat, Nişabur ve İsfahan gibi büyük şehirlerde yer almıştır.
  4. D) Eğitimin devlet eliyle düzenlenip sistemli hâle gelmesini sağlamıştır.
  5. E) Akli ve nakli ilimlerin okutulduğu yükseköğretim kurumlarıdır.
Cevabı göster

Cevap: A) Anadolu beyliklerinden Danişmentliler tarafından kurulmuştur.

Nizamiye Medreseleri, Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından Bağdat, Nişabur ve İsfahan gibi büyük şehirlerde açılmış; eğitimi devlet eliyle sistemli hâle getirmiş, akli ve nakli ilimlerin okutulduğu yükseköğretim…

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Tarih dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Tarih konuları