Osmanlı merkez teşkilatı (Padişah, Divan-ı Hümayun, sadrazam, Enderun-Birun-Harem) Soruları
KPSS Tarih · 42 özgün soru · açıklamalı çözümler
Osmanlı merkez teşkilatı (Padişah, Divan-ı Hümayun, sadrazam, Enderun-Birun-Harem) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Osmanlı merkez teşkilatı (Padişah, Divan-ı Hümayun, sadrazam, Enderun-Birun-Harem) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Kapıkulu askerleri üç ayda bir 'ulufe' adı verilen maaşı alır; yeni padişah tahta çıktığında ise 'cülus bahşişi' dağıtılırdı.
Mühimme defterleri, Divan-ı Hümayun'da alınan kararların ve padişah fermanlarının padişah emri olarak kaydedildiği resmi defterlerdir.
Nişancı, ferman, berat ve kanunnamelere padişah tuğrasını çeken, tahrir defterlerini düzenleyen ve örfi kanunların hazırlanmasında görev alan divan üyesidir.
Osmanlı hazinesi İç Hazine, Dış Hazine ve padişahın özel hazinesi olan Cebi Hümayun olmak üzere üç bölümdür.
Hz. Peygamber'e ait kutsal emanetler Topkapı Sarayı'nda Enderun içindeki Hırka-i Saadet Dairesi'nde muhafaza edilir.
Enderun, sarayın iç bölümü olup devşirme yoluyla alınan oğlanların devletin üst düzey yöneticisi olarak yetiştirildiği saray okuludur.
Topkapı Sarayı 1465 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa edilmiştir.
Defterdar, Osmanlı maliyesinin başındaki görevli olup devletin gelir ve giderlerini düzenler; günümüz maliye bakanına karşılık gelir.
Padişah adına sefere komuta etmek üzere çıkan sadrazama 'Serdar-ı Ekrem' unvanı verilir; padişah seferdeyken de divan toplantıları başkentte sürerdi.
Fatih Sultan Mehmet, merkezi otoriteyi güçlendirmek için divan başkanlığını sadrazama devretmiş, devşirme/Enderun sistemine önem vermiş, kardeş katlini yasallaştırmış ve şehzadeleri sancaklara göndermiştir.
II. Mahmut, Divan-ı Hümayun'u kaldırarak yerine Avrupai tarzda nazırlık (bakanlık) sistemini / Heyet-i Vükela'yı (Bakanlar Kurulu) kurmuştur.
İstanbul yönetiminde Sadrazam (genel düzen), Yeniçeri Ağası (güvenlik), Şehremini (belediye), Muhtesip (çarşı-pazar) ve Taht Kadısı (en yüksek mülki amir) görev alırdı.
Osmanlı yönetici sınıfı üç zümreye ayrılır: Seyfiye (askeri-idari), İlmiye (din-hukuk-eğitim) ve Kalemiye (bürokrasi-maliye-yazışma).
Osmanlı padişahları başlangıçta Divan-ı Hümayun'a bizzat başkanlık ederken Fatih Sultan Mehmet döneminden itibaren başkanlığı sadrazama bırakıp divanı kafes (perde) arkasından izlemeye başlamıştır.
Osmanlı'da vergiler şer'i vergiler (öşür, haraç, cizye, zekât) ve örfi vergiler (avarız, çift resmi, tapu resmi, âdet-i ağnam) olarak ikiye ayrılır.
Divan-ı Hümayun'un asıl üyeleri Sadrazam, Kazasker, Defterdar, Nişancı ve vezirlerdir; ayrıca Reisülküttap ve Kaptan-ı Derya da sonradan katılmıştır.
Divan-ı Hümayun, Orhan Gazi (Orhan Bey) döneminde kurulmuş, II. Mahmut döneminde kaldırılmıştır.
Telhis, sadrazam ve yüksek devlet görevlilerinin padişaha sundukları yazılı belge türüdür.
Topkapı Sarayı üç ana bölümden oluşur: Birun (dış saray, devlet işleri ve elçi kabulü), Enderun (iç saray, üst düzey yönetici yetiştiren okul) ve Harem (padişah ailesine ait özel bölüm).
Sadrazam, Osmanlı Devleti'nde padişahtan sonra en yüksek rütbeli görevli olup padişahın mutlak vekili sıfatıyla devlet işlerinin başında bulunur ve padişahın mührünü taşır.
Büyük Selçuklu'da devlet işleri Divan-ı Saltanat'ta görüşülür; alt divanları Divan-ı İstifa (maliye), Divan-ı Arz (ordu), Divan-ı İşraf (denetim) ve Divan-ı Tuğra'dır; Divan-ı Hümayun ise Osmanlı'ya aittir, Selçuklulara ait değildir.
Osmanlı'da kadı kararını yalnızca Divan-ı Hümayun'daki Kazasker bozabilir; sancakbeyi, beylerbeyi, sadrazam ve hatta padişah bozamazdı.
Örnek Sorular
Soru 1
Osmanlı padişahlarının Divan-ı Hümayun'a bizzat başkanlık etmekten vazgeçerek toplantıları perde arkasından izlemeye başlaması hangi padişah döneminden itibaren gerçekleşmiştir?
A) Sultan Orhan Gazi
B) II. Murad Han
C) Yıldırım Bayezid
D) Yavuz Sultan Selim Han
E) Fatih Sultan Mehmed
Cevabı göster
Cevap: E) Fatih Sultan Mehmed
Fatih Sultan Mehmet döneminden itibaren padişahlar divana bizzat başkanlık etmeyi bırakmış, toplantıları 'kafes' ya da 'perde' arkasından izlemeye başlamış ve başkanlığı sadrazama devretmiştir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu devlet teşkilatına ait bir divan değil, Osmanlı merkez teşkilatına ait bir kavramdır?
A) Divan-ı Saltanat
B) Divan-ı Hümayun
C) Divan-ı Arz
D) Divan-ı İstifa
E) Divan-ı Tuğra
Cevabı göster
Cevap: B) Divan-ı Hümayun
Divan-ı Hümayun Osmanlı Devleti'ne ait merkez yönetim kuruludur. Büyük Selçuklu'da Divan-ı Saltanat ve ona bağlı Divan-ı İstifa, Divan-ı Arz, Divan-ı İşraf ve Divan-ı Tuğra görev yapardı.
Soru 3
Topkapı Sarayı hangi padişah döneminde ve hangi yılda inşa edilmiştir?
A) II. Murat; 1453
B) Yavuz Sultan Selim; 1517
C) Kanuni Sultan Süleyman; 1520
D) Fatih Sultan Mehmet; 1465
E) II. Bayezid; 1481
Cevabı göster
Cevap: D) Fatih Sultan Mehmet; 1465
Topkapı Sarayı, 1465 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa ettirilmiştir.
Soru 4
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'un düzenli olarak toplandığı mekân aşağıdakilerden hangisidir?
A) Topkapı Sarayı'nın üçüncü avlusundaki Has Oda
B) Topkapı Sarayı Harem bölümü
C) Topkapı Sarayı ikinci avlusundaki Kubbealtı
D) Babıali'deki sadrazam konağı
E) Ayasofya cami avlusu
Cevabı göster
Cevap: C) Topkapı Sarayı ikinci avlusundaki Kubbealtı
Divan-ı Hümayun toplantıları, Topkapı Sarayı'nın ikinci avlusunda (Birun'da) yer alan Kubbealtı'nda yapılırdı.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde uygulanan örfi vergiler arasında yer alır?
A) Avarız
B) Öşür
C) Zekât
D) Haraç
E) Cizye
Cevabı göster
Cevap: A) Avarız
Avarız, olağanüstü durumlarda alınan ve örfi vergiler kapsamında değerlendirilen bir vergidir. Cizye, öşür, zekât ve haraç ise şer'i vergiler arasındadır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmet'in merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelik uygulamaları arasında yer almaz?
A) Divan başkanlığını sadrazama devretmek
B) Devşirme ve Enderun sistemine önem vermek
C) Şehzadeleri sancaklara göndermek
D) Kardeş katlini kanunla düzenlemek
E) İlmiye sınıfını Divan-ı Hümayun başkanlığına getirmek
Cevabı göster
Cevap: E) İlmiye sınıfını Divan-ı Hümayun başkanlığına getirmek
Fatih Sultan Mehmet, divan başkanlığını sadrazama devretmiş; Enderun sistemine önem vermiş; şehzadeleri sancaklara göndermiş ve kardeş katlini kanunlaştırmıştır.
Soru 7
Osmanlı'da bürokrasi, maliye ve yazışma işlerini yürüten yönetici zümresi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seyfiye
B) İlmiye
C) Kalemiye
D) Reaya
E) Ulema
Cevabı göster
Cevap: C) Kalemiye
Kalemiye, Osmanlı yönetici sınıfının bürokrasi, maliye ve yazışmalarla ilgilenen kesimidir. Seyfiye askeri-idari, İlmiye ise din-hukuk-eğitim işlerini yürütürdü.
Soru 8
Klasik dönemde Divan-ı Hümayun haftada dört gün toplanırdı. Aşağıdaki günlerden hangisinde Divan-ı Hümayun toplanmazdı?
A) Cumartesi
B) Pazar
C) Pazartesi
D) Salı
E) Çarşamba
Cevabı göster
Cevap: E) Çarşamba
Klasik dönemde Divan-ı Hümayun haftanın dört günü (Cumartesi, Pazar, Pazartesi ve Salı) toplanır; Çarşamba, Perşembe ve Cuma günleri toplantı yapılmazdı. Verilen seçenekler içinde toplantı yapılmayan gün Çarşamba'dır.
Soru 9
Osmanlı Devleti'nde 'Tatar' adı verilen ulakların görev yaptığı ve devlet haberleşmesini düzenleyen teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kapıkulu Ocakları
B) Bostancı Ocağı
C) Ehl-i Hiref Teşkilatı
D) Menzil Teşkilatı
E) Divan-ı Mezalim
Cevabı göster
Cevap: D) Menzil Teşkilatı
Menzil Teşkilatı, Tatar adı verilen ulaklar aracılığıyla devlet haberleşmesini sağlayan Osmanlı posta-iletişim örgütüdür.
Soru 10
Günümüzdeki maliye bakanı görevine karşılık gelen Osmanlı divan üyesi kimdir?
A) Reisülküttap
B) Defterdar
C) Kazasker
D) Kaptan-ı Derya
E) Nişancı
Cevabı göster
Cevap: B) Defterdar
Defterdar, Osmanlı devletinin gelir ve giderlerini düzenleyen mali yöneticisi olup günümüzdeki maliye bakanına karşılık gelir.
Babüssaade, Topkapı Sarayı'nda padişahın huzuruna çıkılan kapıdır. Bab-ı Hümayun sarayın ana (birinci) kapısı, Bab-üs-Selam ise orta (ikinci) kapıdır.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Hümayun'un asıl üyeleri arasında başlangıçtan itibaren yer almaz?
A) Vezir-i Kazasker
B) Kaptan-ı Derya
C) Vezir-i Azam
D) Baş Defterdar
E) Tevkii Nişancı
Cevabı göster
Cevap: B) Kaptan-ı Derya
Kaptan-ı Derya ve Reisülküttap Divan-ı Hümayun'a sonradan katılan üyelerdir; vezir-i azam (sadrazam), kazasker, defterdar, nişancı ve kubbe vezirleri ise divanın başlangıçtan beri asıl üyeleridir.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde sadrazamın statü ve yetkisini en doğru biçimde tanımlar?
A) Padişahtan sonra gelen en yüksek görevli olup padişahın mutlak vekili ve mühür sahibidir
B) Askeri işlerin başı olup savaş ve barışa karar veren komutandır
C) Divana başkanlık eden ancak padişaha bağlı olmayan bağımsız bir yöneticidir
D) Mali işlerin başı olup devletin gelir ve giderlerini yöneten görevlidir
E) Yargı işlerinin en üst otoritesi olup fetva verme yetkisine sahip görevlidir
Cevabı göster
Cevap: A) Padişahtan sonra gelen en yüksek görevli olup padişahın mutlak vekili ve mühür sahibidir
Sadrazam, padişahın mutlak vekili sıfatını taşır, padişah mührünü bulundurur ve padişahtan sonra devletin en yetkili makamıdır.
Soru 14
Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da çözüme kavuşturulamayan meselelerin görüşüldüğü ve sadrazamın konağında toplanan divan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ayak Divanı
B) Galebe Divanı
C) Ulufe Divanı
D) İkindi Divanı
E) Cülus Divanı
Cevabı göster
Cevap: D) İkindi Divanı
İkindi Divanı, Divan-ı Hümayun'da çözülemeyen işlerin görüşüldüğü ve sadrazamın konağı olan Babıali'de toplanan divandır; Babıali bu kökenle zamanla Osmanlı hükümetinin genel adı hâline gelmiştir.
Soru 15
Osmanlı Devleti'nde halkın şikâyetlerini doğrudan Divan-ı Hümayun'a iletebilmesi için kullanılan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kasr-ı Adl
B) Deavi Kasrı
C) Kubbealtı
D) Babüssaade
E) Bab-üs-Selam
Cevabı göster
Cevap: B) Deavi Kasrı
Deavi Kasrı, halkın şikâyetlerini doğrudan Divan-ı Hümayun'a sunabilmesi için kullanılan özel bir yapıydı; bu yapı sayesinde sıradan halk adalet arayışında devletin en yüksek organına doğrudan erişim hakkına sahip…