Osmanlı toprak ve tımar sistemi (has, zeamet, tımar; miri, vakıf, mülk arazi) Soruları

KPSS Tarih · 60 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Osmanlı'da vakıf arazisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Vakıf arazileri, tımar sistemi gibi askerlik hizmetini de destekleyen bir işlev üstlenir.
  2. B) Satılamaz ve başkasına devredilemez niteliktedir.
  3. C) Vakfı yönetmekle görevli kişiye mütevelli adı verilir.
  4. D) Gelirleri cami, medrese ve imaret gibi dini-sosyal hizmetlere tahsis edilir.
  5. E) Vakıf statüsünde bulunan taşınmazlar özel mülkiyet olarak kabul edilmez.
Cevabı göster

Cevap: A) Vakıf arazileri, tımar sistemi gibi askerlik hizmetini de destekleyen bir işlev üstlenir.

Vakıf arazisinin askeri bir boyutu yoktur; askerlik hizmeti tımar sistemiyle karşılanır. Vakıflar yalnızca dini ve sosyal hizmet amacı taşır.

Soru 2

Osmanlı tımar sisteminin XVII. yüzyıldan itibaren bozulmasında aşağıdaki gelişmelerden hangisinin doğrudan rolü vardır?

  1. A) Yeniçerilerin tımar arazisi sahibi durumuna gelerek dirlik düzenini bozması
  2. B) Has arazilerinin vezirlere verilmesi yerine padişah hazinesine bağlanarak yönetilmesi
  3. C) Vakıf arazilerinin büyük bölümünün merkezi devlet denetimine alınarak işletilmesi
  4. D) Cebelü sayısının seferlerdeki ihtiyacı karşılayacak düzeyde artırılması
  5. E) Toprak gelirlerinin mültezimlerde kalması ve ömürlük iltizam usulü malikanenin yerleşmesi
Cevabı göster

Cevap: E) Toprak gelirlerinin mültezimlerde kalması ve ömürlük iltizam usulü malikanenin yerleşmesi

Mültezimlerin toprak gelirlerini ele geçirmesi ve malikane sisteminin ömürlük iltizamı kurumsallaştırması, tımar sistemini işlevsiz kılmış ve merkezi otoriteyi zayıflatmıştır.

Soru 3

Osmanlı vergi düzeninde cizye ile haraç arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A) Cizye, gayrimüslim erkeklerden alınan kişisel bir baş vergisidir; haraç ise toprağa bağlı bir arazi vergisidir.
  2. B) Cizye toprağa bağlı bir arazi vergisi, haraç ise gayrimüslimlerden alınan kişisel bir baş vergisidir.
  3. C) Cizye de haraç da gayrimüslimlerden alınan, toprağa bağlı iki ayrı arazi vergisidir.
  4. D) Cizye de haraç da gayrimüslim erkeklerden alınan, kişiye bağlı iki ayrı baş vergisidir.
  5. E) Cizye Müslüman çiftçiden, haraç ise gayrimüslim esnaftan alınan kişisel bir vergidir.
Cevabı göster

Cevap: A) Cizye, gayrimüslim erkeklerden alınan kişisel bir baş vergisidir; haraç ise toprağa bağlı bir arazi vergisidir.

Cizye, gayrimüslim yetişkin erkeklerden alınan kişisel (baş) bir vergidir.

Soru 4

Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu toprak düzeninde kullanılan toprak/tahsis kavramları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz; yani Selçuklu terminolojisinde bulunmayıp Osmanlı'ya özgüdür?

  1. A) Has
  2. B) Tımar
  3. C) Vakıf
  4. D) Mülk
  5. E) İkta
Cevabı göster

Cevap: B) Tımar

Selçuklu toprak düzeninde miri topraklar has, ikta ve vakıf olarak ayrılır, ayrıca kişiye ait mülk topraklar bulunur; 'tımar' ise bu kavramların kurumsallaşmış Osmanlı karşılığı olup Selçuklu terminolojisinde yer almaz.

Soru 5

Bir kale dizdarının maiyetinin masrafları ile tersane giderlerinin finansmanı için ayrılan miri toprağın geliri, Osmanlı düzeninde aşağıdaki dirlik türlerinden hangisine karşılık gelir?

  1. A) Yurtluk
  2. B) Ocaklık
  3. C) Arpalık
  4. D) Malikane
  5. E) Vakıf arazisi
Cevabı göster

Cevap: B) Ocaklık

Ocaklık; kale dizdarları ve tersane masraflarının karşılanması için ayrılan miri toprak türüdür. Geliri bu savunma ve denizcilik harcamalarına aktarılırdı.

Soru 6

Osmanlı toprak sisteminde 'çift' (çift-hane) birimi ne anlama gelir ve tam bir çifti işleyemeyen köylüye ne ad verilir?

  1. A) Yaklaşık 300-500 dönümlük geniş tahıl ekim alanı; 'bennaklar'
  2. B) İki öküzle bir mevsimde sürülebilen 60-150 dönümlük arazi; 'nim çiftçi'
  3. C) Bir sipahinin yönetimindeki bütün köy arazisinin toplamı; 'reaya'
  4. D) Yüz dönümlük, sürekli sulanan verimli tarım alanı; 'çiftçi muafı'
  5. E) Vakfa ait, halkın ortak kullanımına bırakılan toprak; 'mücerred'
Cevabı göster

Cevap: B) İki öküzle bir mevsimde sürülebilen 60-150 dönümlük arazi; 'nim çiftçi'

Çift, iki öküzün bir mevsimde sürebileceği 60-150 dönümlük standart birimdir; bu büyüklüğü karşılayamayana nim çiftçi denir.

Soru 7

Osmanlı'nın yeni fethettiği bölgelerde uyguladığı yönetim ve iskân politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A) Bölgeye akıncı ve tımar sipahisi yerleştirilerek askeri denetim sağlanmıştır.
  2. B) Fethedilen bölgelerdeki tüm vergi ve yerel kurumlar derhal lağvedilerek merkezi Osmanlı sistemi uygulamaya konulmuştur.
  3. C) Tekke ve zaviyelerin inşası ile toprak tahsisi iskân ve Türkleştirme siyasetinin araçlarından biri olmuştur.
  4. D) Hristiyan yerel yöneticiler vassal statüsünde tutularak mevcut düzene dokunulmamıştır.
  5. E) Mevcut vergi düzeni korunarak yerel kurumların işleyişine devam edilmesine izin verilmiştir.
Cevabı göster

Cevap: B) Fethedilen bölgelerdeki tüm vergi ve yerel kurumlar derhal lağvedilerek merkezi Osmanlı sistemi uygulamaya konulmuştur.

Osmanlı, fethettiği bölgelerde mevcut vergi ve kurumları sürdürmüş; yerel düzeni hemen ortadan kaldırmamıştır. Tüm kurumların derhal lağvedilmesi gerçeği yansıtmaz.

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı toprak sınıflandırmasında 'metruk arazi'nin temel özelliğini doğru biçimde tanımlar?

  1. A) Devlet tarafından sipahiye dirlik olarak verilen, büyük ölçüde sipahinin ve ailesinin geçimine ayrılmış miri topraklardır.
  2. B) Geliri vakıf kurumlarına aktarılan ve dini hizmetler için kullanıma bırakılan arazidir.
  3. C) Devlet mülkü olmakla birlikte halkın ortak yararlanmasına açık bırakılan pazar yeri ve mesire alanı gibi topraklardır.
  4. D) İşlenemeyen ya da terk edilen ve sonraki 3 yıl içinde tekrar işlenmezse hazineye devreden arazidir.
  5. E) Sahibi belirsiz ya da mirasçısız kalıp padişah hazinesine bağlanan miri toprak türüdür.
Cevabı göster

Cevap: C) Devlet mülkü olmakla birlikte halkın ortak yararlanmasına açık bırakılan pazar yeri ve mesire alanı gibi topraklardır.

Metruk arazi, devletin mülkiyetinde olup halkın ortak kullanımına bırakılan; pazar yeri, mesire alanı gibi kamusal kullanım alanlarından oluşan miri toprak türüdür.

Soru 9

İkta sistemi neye dayanan bir uygulamadır ve Osmanlı kurumsal tarihindeki yeri nedir?

  1. A) Toprağın özel mülkiyetinin kalıcı olarak askere devredildiği, Osmanlı'da tamamen terk edilen bir sistemdir.
  2. B) Toprağın vakfa devredilip gelirinin askerler arasında paylaştırıldığı, İlhanlılara özgü özgün bir düzendir.
  3. C) Merkezden maaş yerine ayni ödeme yapılan, Tanzimat döneminde de aynen sürdürülen bir uygulamadır.
  4. D) Köylülerin toprağı ortaklaşa işleyip geliri eşit böldüğü kolektif bir çiftçilik sistemidir.
  5. E) Verginin hizmet karşılığında memura bırakıldığı, mülkiyetin devlette kaldığı ve Osmanlı tımarına öncülük eden düzendir.
Cevabı göster

Cevap: E) Verginin hizmet karşılığında memura bırakıldığı, mülkiyetin devlette kaldığı ve Osmanlı tımarına öncülük eden düzendir.

İktada mülkiyet devlette kalır, yalnızca gelir hizmet karşılığında görevliye bırakılır; bu yapı Osmanlı tımarının kaynağını oluşturur.

Soru 10

Osmanlı son döneminde vakıfların ve dini hizmetlerin denetiminden hangi kurum sorumluydu ve Cumhuriyet'te bu yetki hangi kurumlara devredildi?

  1. A) Osmanlı'da Sadaret; Cumhuriyet'te Milli Eğitim Bakanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü
  2. B) Osmanlı'da Kazaskerlik makamı; Cumhuriyet'te yalnızca Diyanet İşleri Başkanlığı
  3. C) Osmanlı'da Divan-ı Hümayun; Cumhuriyet'te Diyanet İşleri Başkanlığı ve Maarif Bakanlığı
  4. D) Osmanlı'da Şeriye ve Evkaf Nezareti; Cumhuriyet'te Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü
  5. E) Osmanlı'da Beylerbeylik teşkilatı; Cumhuriyet'te İl Özel İdareleri ve Vakıflar Genel Müdürlüğü
Cevabı göster

Cevap: D) Osmanlı'da Şeriye ve Evkaf Nezareti; Cumhuriyet'te Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü

Osmanlı'da din işlerinin ve vakıfların denetimini Şeriye ve Evkaf Nezareti yürütürdü.

Soru 11

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u şenlendirmeye yönelik uygulamaları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Farklı etnik unsurları İstanbul'a iskân etmek
  2. B) Kiliselere haklar tanımak
  3. C) Çok sayıda vakıf kurmak
  4. D) Şehzadeleri İstanbul'da saray okuluna bağlamak
  5. E) Bilgin ve sanatçıları saraya davet etmek
Cevabı göster

Cevap: D) Şehzadeleri İstanbul'da saray okuluna bağlamak

Fatih; farklı etnik unsurları İstanbul'a iskân ederek, çok sayıda vakıf kurarak, kiliselere haklar tanıyarak ve bilgin-sanatçıları saraya davet ederek İstanbul'u şenlendirdi.

Soru 12

Osmanlı sınır boylarında akın düzenleyen akıncıların geçimini karşılamak üzere gelirleri onlara bırakılan miri toprak türü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Arpalık
  2. B) Yurtluk
  3. C) Malikane
  4. D) Ocaklık
  5. E) Mukataa
Cevabı göster

Cevap: B) Yurtluk

Yurtluk, Osmanlı sınır boylarında görev yapan akıncılara gelir sağlamak amacıyla tahsis edilen miri toprak türüdür.

Soru 13

Osmanlı vergi düzeninde öşür (aşar) ile çift resmini birbirinden ayıran temel fark nedir?

  1. A) Öşür gayrimüslimden alınan bir baş vergisiyken, çift resmi reayanın genelinden benzer oranda toplanan bir yükümlülüktür.
  2. B) Öşür, Müslüman çiftçiden üründen (genellikle onda bir) alınan dini bir vergidir; çift resmi ise toprak kullanım vergisidir.
  3. C) Her iki vergi de yalnızca tımarlı sipahilerin dirliklerinde uygulanır ve elde edilen hasılat doğrudan sipahiye aktarılırdı.
  4. D) Öşür kırsal nüfustan alınırken, çift resmi daha çok şehirlerdeki esnaf ve tüccar kesiminden tahsil edilen bir vergiydi.
  5. E) Öşür savaş dönemine özgü olağanüstü bir yükümlülükken, çift resmi barış döneminde sabit oranda alınan düzenli bir vergidir.
Cevabı göster

Cevap: B) Öşür, Müslüman çiftçiden üründen (genellikle onda bir) alınan dini bir vergidir; çift resmi ise toprak kullanım vergisidir.

Öşür (aşar), Müslüman çiftçiden ürün üzerinden alınan (genellikle onda bir oranındaki) dini bir vergidir.

Soru 14

Osmanlı miri arazisinde dirlik türlerinin yıllık gelire göre sınıflaması aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

  1. A) Tımar: 3.000–20.000 akçe; zeamet: 20.000–100.000 akçe; has: 100.000 akçe üzeri
  2. B) Tımar: 5.000–30.000 akçe; zeamet: 30.000–150.000 akçe; has: 150.000 akçe üzeri
  3. C) Tımar: 1.000–10.000 akçe; zeamet: 10.000–50.000 akçe; has: 50.000 akçe üzeri
  4. D) Tımar: 10.000–40.000 akçe; zeamet: 40.000–200.000 akçe; has: 200.000 akçe üzeri
  5. E) Tımar: 2.000–15.000 akçe; zeamet: 15.000–80.000 akçe; has: 80.000 akçe üzeri
Cevabı göster

Cevap: A) Tımar: 3.000–20.000 akçe; zeamet: 20.000–100.000 akçe; has: 100.000 akçe üzeri

Tımar 3.000-20.000, zeamet 20.000-100.000, has ise 100.000 akçe üzerinde yıllık gelir sağlar; bu sınırlar tımar sisteminin temel hukuki çerçevesini belirler.

Soru 15

Osmanlı tımar sisteminin aşağıdaki tanımlarından hangisi en doğrudur?

  1. A) Mülkiyeti devlette kalan, geliri hizmet karşılığında sipahiye bırakılan ve hazineden para çıkmadan asker besleyen toprak düzeni
  2. B) Padişahın kendi adına toprak satın alıp gelirini şehzadeler arasında dağıttığı sistem
  3. C) Devletin toprağı köylülere satarak sürekli gelir elde ettiği özelleştirme uygulaması
  4. D) Merkezi hazineden düzenli aylık maaş alarak hizmet eden sipahilerin, işledikleri toprak üzerinde tam ve kalıcı mülkiyet hakkı kazandığı düzen
  5. E) Vakıf gelirlerinin tımar bölgelerine yönlendirildiği karma toprak-bütçe düzeni
Cevabı göster

Cevap: A) Mülkiyeti devlette kalan, geliri hizmet karşılığında sipahiye bırakılan ve hazineden para çıkmadan asker besleyen toprak düzeni

Tımarda mülkiyet devlette, gelir ise hizmet karşılığı sipahidedir; hazineden nakit çıkmaz, bu sayede büyük bir ordu finanse edilir.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Tarih dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Tarih konuları