Üniversite reformu (1933), İstanbul Üniversitesi ve Halkevleri Soruları
KPSS Tarih · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
Üniversite reformu (1933), İstanbul Üniversitesi ve Halkevleri — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Üniversite reformu (1933), İstanbul Üniversitesi ve Halkevleri konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
1933 üniversite reformuyla İstanbul Üniversitesi'nin kurulmasının ardından Türkiye'de ilk kez doktora (ve doçentlik) akademik unvanı verilmeye başlanmıştır.
Osmanlı örgün eğitim basamakları İbtidai (ilkokul) → Rüştiye → İdadi → Sultani → Darülfünun şeklinde sıralanır.
Atatürk döneminde açılan başlıca eğitim-hukuk kurumları arasında Darülfünun (sonra İstanbul Üniversitesi), Ankara Hukuk Mektebi ve Türk Ocakları yer alır.
Köy kökenli öğretmen yetiştirmek için Eğitmen Okulları ve Köy Enstitüleri kurulmuş; Halkevleri ise farklı bir amaçla kurulmuştur.
Razgrad Olayı (1933); Bulgaristan'ın Razgrad şehrindeki Türk mezarlarının tahrip edilmesine Darülfünun/İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin tepki gösterdiği olaydır.
1933'te Yüksek Ziraat Enstitüsü ve Veteriner Yüksek Okulu kurulmuştur.
Bursa Olayı (1 Şubat 1933); ezanın Türkçe okunmasının protesto edilmesi üzerine çıkan olaydır ve Atatürk 'Meselenin mahiyeti esasen din değil, dildir' demiştir.
Wagon-Lits (Vagon-Li) Olayı (1933); Fransız demiryolu şirketinde Türkçe konuştuğu için işten çıkarılan bir Türk işçi üzerine İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin protesto gösterisi düzenlediği, Türk dil milliyetçiliğini geliştiren olaydır.
Zeki Velidi Togan, Enver Paşa ile Basmacı Hareketi'ne katılan ve İstanbul Üniversitesi'nde Umumi Türk Tarihi Kürsüsü'nü kuran Türkistanlı bilim insanıdır.
Tanzimat döneminde eğitimde Darülfünun'un açılması (ilk üniversite girişimi), rüştiyelerin yaygınlaşması ve Encümen-i Daniş'in kurulması gibi yenilikler yapılmıştır.
İstanbul Üniversitesi, Atatürk'ün vasiyetnamesinde mal varlığı bıraktığı kurumlar arasında yer almaz; vasiyetnamede CHP, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve aile bireyleri yer alır.
İstanbul Üniversitesi (ilk üniversite) Tanzimat döneminde kurulan Darülfünun'un dönüştürülmesiyle oluşmuş olup Demokrat Parti döneminde kurulmamıştır.
Mekteb-i Mülkiye, Osmanlı'da 1859'da devlet memuru yetiştirmek için açılmış olup Atatürk dönemi üniversite reformu kapsamında değildir; 1936'da Ankara'ya taşınıp Siyasal Bilgiler Okulu adını almıştır.
6-7 Eylül 1955 Olayları; Atatürk'ün Selanik'teki doğduğu eve bomba atıldığına dair asılsız haberle başlayıp İstanbul'da Rum mülk ve işyerlerine yönelik saldırılarla devam eden olaylardır.
Atatürk 1932'de TBMM'de üniversite reformunun aciliyetini vurgulamış, ardından 1933'te reform gerçekleştirilmiştir.
Halkevleri; yeni harfleri öğretmek, kültür birliğini sağlamak, milli kültürü yaymak ve inkılapların yerleşmesini sağlamak amacıyla Atatürk döneminde kurulmuştur.
1933 Üniversite Reformu (2252 sayılı Kanun) ile Darülfünun kapatılarak yerine Cumhuriyet'in ilk üniversitesi İstanbul Üniversitesi kurulmuş ve Avrupa modeline göre örgütlenmiştir.
İsviçreli Profesör Albert Malche 1932'de Maarif Vekili Reşit Galip tarafından Türkiye'ye davet edilip Darülfünun'u inceleyerek üniversite reformu raporunu hazırlamıştır.
Atatürk döneminde toplumsal çağdaşlaşma için İstanbul Şehir Tiyatrosu, Opera Cemiyeti, İstanbul Üniversitesi ve Halkevleri açılmıştır.
Ankara Üniversitesi 1946'da İsmet İnönü döneminde kurulmuş; Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ise 1935'te kurulmuştur.
Örnek Sorular
Soru 1
İstanbul Üniversitesi'nin hangi kurumun dönüştürülmesiyle kurulduğu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Darülfünun
B) Ankara Hukuk Mektebi
C) Mekteb-i Mülkiye
D) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
E) Encümen-i Daniş
Cevabı göster
Cevap: A) Darülfünun
İstanbul Üniversitesi, Tanzimat döneminde kurulan Darülfünun'un 1933 reformuyla kapatılıp dönüştürülmesiyle oluşturulmuştur.
Soru 2
Osmanlı döneminde örgün eğitim basamaklarının ilkokuldan yükseköğretime doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Rüştiye → İbtidai → Sultani → İdadi → Darülfünun
B) İbtidai → Rüştiye → İdadi → Sultani → Darülfünun
C) İbtidai → İdadi → Rüştiye → Sultani → Darülfünun
D) İbtidai → Sultani → Rüştiye → İdadi → Darülfünun
E) Rüştiye → İbtidai → İdadi → Darülfünun → Sultani
Cevabı göster
Cevap: B) İbtidai → Rüştiye → İdadi → Sultani → Darülfünun
Osmanlı'da örgün eğitim İbtidai (ilkokul) → Rüştiye → İdadi → Sultani → Darülfünun (üniversite) biçiminde sıralanmaktadır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat döneminde gerçekleştirilen eğitim yeniliklerinden biri değildir?
A) İlk üniversite girişimi olarak Darülfünun'un açılması
Köy Enstitüleri Tanzimat döneminde değil, 1940'larda Cumhuriyet döneminde kurulmuştur; Darülfünun'un açılması, rüştiyelerin yaygınlaştırılması, Encümen-i Daniş'in kurulması ve Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ise Tanzimat…
Soru 4
1933'te İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin bir Fransız demiryolu şirketindeki Türk işçinin Türkçe konuştuğu için işten çıkarılmasını protesto etmesiyle Türk dil milliyetçiliği bilincini güçlendiren olay hangisidir?
A) Razgrad Olayı
B) Bursa Olayı
C) Menemen Olayı
D) Wagon-Lits Olayı
E) 6-7 Eylül Olayları
Cevabı göster
Cevap: D) Wagon-Lits Olayı
Wagon-Lits Olayı; bir Fransız demiryolu şirketinin Türkçe konuştuğu için bir Türk işçiyi işten çıkarması üzerine İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin protesto ettiği ve Türk dil milliyetçiliğini besleyen 1933 olayıdır.
Soru 5
İstanbul Üniversitesi'nde Umumi Türk Tarihi Kürsüsü'nü kuran ve Enver Paşa ile birlikte Basmacı Hareketi'ne katılmış olan Türkistanlı tarihçi kimdir?
A) Zeki Velidi Togan
B) Albert Malche
C) Fuad Köprülü
D) Reşit Galip
E) İbrahim Kafesoğlu
Cevabı göster
Cevap: A) Zeki Velidi Togan
Zeki Velidi Togan, Türkistanlı bir bilim insanıdır; Enver Paşa ile Basmacı Hareketi'ne katılmış, ardından Türkiye'ye gelerek İstanbul Üniversitesi'nde Umumi Türk Tarihi Kürsüsü'nü kurmuştur.
Soru 6
Atatürk'ün 'Meselenin mahiyeti esasen din değil, dildir' sözünü söylediği olay aşağıdakilerden hangisidir?
A) Wagon-Lits Olayı
B) Bursa Olayı
C) Menemen Olayı
D) Razgrad Olayı
E) 6-7 Eylül Olayları
Cevabı göster
Cevap: B) Bursa Olayı
Bursa Olayı (1 Şubat 1933), ezanın Türkçe okunmasına yapılan protestolar sonrasında patlak vermiş; Atatürk bu sözü bu olay üzerine söylemiştir.
Soru 7
Cumhuriyet döneminde köy kökenli öğretmen yetiştirmeye yönelik kurulan kurumlar aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
A) Halkevleri ve Köy Enstitüleri
B) Eğitmen Okulları ve Halkevleri
C) Eğitmen Okulları ve Köy Enstitüleri
D) Köy Enstitüleri ve Darülfünun
E) Halkevleri ve Ankara Hukuk Mektebi
Cevabı göster
Cevap: C) Eğitmen Okulları ve Köy Enstitüleri
Köy kökenli öğretmen yetiştirmek amacıyla Eğitmen Okulları ve Köy Enstitüleri kurulmuş; Halkevleri ise kültür ve inkılap yaymak gibi farklı bir amaca hizmet etmiştir.
Soru 8
Atatürk döneminde yeni harflerin öğretilmesi, kültür birliğinin sağlanması ve inkılapların topluma yayılması amacıyla kurulan kurum hangisidir?
A) Köy Enstitüleri
B) Türk Ocakları
C) Eğitmen Okulları
D) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
E) Halkevleri
Cevabı göster
Cevap: E) Halkevleri
Halkevleri; yeni harfleri öğretmek, kültür birliğini pekiştirmek, millî kültürü yaymak ve inkılapların topluma yerleşmesini sağlamak amacıyla Atatürk döneminde kurulmuştur.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Atatürk döneminde toplumsal çağdaşlaşma amacıyla açılan kurumlar arasında yer almaz?
A) Köy Enstitüleri
B) Opera Cemiyeti
C) İstanbul Üniversitesi
D) Halkevleri
E) İstanbul Şehir Tiyatrosu
Cevabı göster
Cevap: A) Köy Enstitüleri
Köy Enstitüleri, Atatürk döneminde değil İsmet İnönü döneminde (1940) kurulmuştur; diğer dört kurum Atatürk dönemine aittir.
Soru 10
1933 yılında çıkarılan 2252 sayılı Kanun'la hangi kurum kapatılarak yerine Cumhuriyet'in ilk üniversitesi kurulmuştur?
A) Mekteb-i Mülkiye
B) Darülfünun
C) Ankara Hukuk Mektebi
D) Encümen-i Daniş
E) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Cevabı göster
Cevap: B) Darülfünun
2252 sayılı Kanun'la Darülfünun kapatılmış; Avrupa modeline dayalı olarak örgütlenen İstanbul Üniversitesi Cumhuriyet'in ilk üniversitesi olarak kurulmuştur.
Soru 11
Atatürk'ün vasiyetnamesinde mal varlığının bir bölümünü bıraktığı tüzel kişilik aşağıdakilerden hangisidir?
A) İstanbul Üniversitesi
B) Halkevleri
C) Türk Tarih Kurumu
D) Ankara Üniversitesi
E) Köy Enstitüleri
Cevabı göster
Cevap: C) Türk Tarih Kurumu
Atatürk vasiyetnamesinde mal varlığını CHP, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve aile bireyleri arasında paylaştırmıştır; İstanbul Üniversitesi vasiyetname kapsamında değildir.
Soru 12
1933 yılında İstanbul Üniversitesi reformuyla birlikte aynı dönemde kurulan yükseköğretim kurumları aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Ankara Üniversitesi ve Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi
B) Halk Fırkası ve Türk Ocakları
C) Mekteb-i Mülkiye ve Ankara Hukuk Mektebi
D) Köy Enstitüleri ve Eğitmen Okulları
E) Yüksek Ziraat Enstitüsü ve Veteriner Yüksek Okulu
Cevabı göster
Cevap: E) Yüksek Ziraat Enstitüsü ve Veteriner Yüksek Okulu
1933 yılında İstanbul Üniversitesi'nin yanı sıra Yüksek Ziraat Enstitüsü ile Veteriner Yüksek Okulu da kurulmuştur.
Soru 13
1932'de Türkiye'ye davet edilerek Darülfünun'u inceleyen ve üniversite reformu için rapor hazırlayan İsviçreli akademisyen kimdir?
A) Albert Malche
B) Georg Stadtmüller
C) Zeki Velidi Togan
D) Ernst Reuter
E) Fritz Neumark
Cevabı göster
Cevap: A) Albert Malche
İsviçreli Profesör Albert Malche, Maarif Vekili Reşit Galip'in daveti üzerine 1932'de Türkiye'ye gelerek Darülfünun'u incelemiş ve üniversite reformu raporunu hazırlamıştır.
Soru 14
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile Ankara Üniversitesi'nin kuruluş yılları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) 1933 – 1945
B) 1935 – 1946
C) 1936 – 1948
D) 1932 – 1940
E) 1938 – 1950
Cevabı göster
Cevap: B) 1935 – 1946
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi 1935'te, Ankara Üniversitesi ise 1946'da İsmet İnönü döneminde kurulmuştur.
Soru 15
1933 üniversite reformuyla birlikte Türkiye'de ilk kez verilmeye başlanan akademik unvan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lisans diploması
B) Yüksek lisans unvanı
C) Müderrislik payesi
D) Doktora unvanı
E) Öğretmenlik sertifikası
Cevabı göster
Cevap: D) Doktora unvanı
1933 üniversite reformuyla İstanbul Üniversitesi'nin kurulmasının ardından Türkiye'de ilk kez doktora unvanı verilmeye başlanmıştır.