Türkiye-AB ilişkileri (Ankara Antlaşması 1963, Gümrük Birliği, Helsinki 1999, müzakereler 2005) Soruları
KPSS Tarih · 25 özgün soru · açıklamalı çözümler
Türkiye-AB ilişkileri (Ankara Antlaşması 1963, Gümrük Birliği, Helsinki 1999, müzakereler 2005) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Türkiye-AB ilişkileri (Ankara Antlaşması 1963, Gümrük Birliği, Helsinki 1999, müzakereler 2005) konusunda bilmen gereken 8 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) 1957 Roma Antlaşması ile kurulmuş, 1992 Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği (AB) adını almıştır.
Türkiye tam üyelik (resmi üyelik) başvurusunu 1987 yılında yapmıştır.
Avrupa Birliği'nin kuruluşunda etkili temel belgeler: Schuman Bildirisi (ilk adım/tohum), Roma Antlaşması (1957, AET'yi kurar) ve Maastricht Antlaşması (1992, AET'yi AB'ye dönüştürür).
Türkiye-AB Gümrük Birliği Antlaşması 1995/1996 sürecinde imzalanıp yürürlüğe girmiştir.
Türkiye 1959'da Avrupa Ekonomik Topluluğu'na (AET) başvurmuş ve 1963 Ankara Antlaşması ile ortaklık (ortak üyelik) statüsü kazanmıştır; bu antlaşma Türkiye'nin AB sürecini başlatan temel belgedir.
Maastricht Antlaşması 1992'de imzalanmış, 1993'te yürürlüğe girmiş ve Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği'ne dönüştürmüştür.
Türkiye, 1999 Helsinki Zirvesi'nde oy birliğiyle ve kesin bir dille resmi aday ülke olarak kabul edilmiş, diğer aday ülkelerle eşit konumda olacağı teyit edilmiştir.
Türkiye-AB ilişkilerinin kronolojisi: 1959 üyelik başvurusu, 1963 Ankara Antlaşması (ortaklık statüsü), 1973 Katma Protokol, 1987 tam üyelik başvurusu, 1996 Gümrük Birliği, 1999 Helsinki'de adaylık.
Örnek Sorular
Soru 1
Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği'ne dönüştüren antlaşmanın imzalandığı yıl hangisidir?
A) 1992
B) 1963
C) 1987
D) 1957
E) 1999
Cevabı göster
Cevap: A) 1992
Avrupa Topluluğu'nu AB'ye dönüştüren Maastricht Antlaşması 1992 yılında imzalanmıştır (1993'te yürürlüğe girmiştir). Diğer yıllar farklı olaylara karşılık gelir.
Soru 2
1999 Helsinki Zirvesi, Türkiye'ye Avrupa Birliği sürecinde aşağıdaki statülerden hangisini kazandırmıştır?
A) Ortaklık (ortak üyelik) statüsü
B) Resmi aday ülke statüsü
C) Tam üyelik statüsü
D) Gözlemci üye statüsü
E) Serbest ticaret ortağı statüsü
Cevabı göster
Cevap: B) Resmi aday ülke statüsü
Türkiye, 1999 Helsinki Zirvesi'nde oy birliğiyle ve kesin bir dille resmi aday ülke olarak kabul edilmiştir.
Soru 3
Bir tarih araştırmacısı, 'Bu belge Avrupa'da üst-ulusal bir ortak pazarın fiilen hayata geçirilmesini sağlamıştır; önceki metinler yalnızca siyasi niyet bildirmekle kalmıştır.' diyerek bir antlaşmayı kastediyor. Araştırmacının atıfta bulunduğu belge, Avrupa bütünleşme kronolojisinde hangi işlevi yerine getirmiştir?
A) Avrupa bütünleşme fikrinin ilk kez kamuoyuyla paylaşıldığı ve 'tohum' niteliği taşıdığı siyasi bildiriyi imzalamıştır.
B) Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği'ne dönüştürerek siyasi birlik boyutunu eklemiştir.
C) Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortaklık statüsü tesis etmiştir.
D) Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu hukuki temelde kurarak bütünleşmeyi kurumsal bir yapıya kavuşturmuştur.
E) Üye ülkeler arasında gümrük vergilerini kaldırarak tam gümrük birliğini başlatmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu hukuki temelde kurarak bütünleşmeyi kurumsal bir yapıya kavuşturmuştur.
Araştırmacı, 'fiilen hayata geçirilmesini sağlayan' ve hukuki/kurumsal yapı vurgusu yaparak Roma Antlaşması'nı (1957) kastediyor.
Soru 4
Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun (AET) Avrupa Birliği (AB) adını almasını sağlayan antlaşma hangisidir?
A) Maastricht Antlaşması
B) Schuman Bildirisi
C) Roma Antlaşması
D) Ankara Antlaşması
E) Katma Protokol
Cevabı göster
Cevap: A) Maastricht Antlaşması
AET, 1992 yılında imzalanan Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği adını almıştır. Roma Antlaşması ise 1957'de AET'yi kuran belgedir.
Soru 5
Avrupa bütünleşme sürecinde 'ilk adım' ya da 'tohum' olarak nitelendirilen belge ile Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu (AET) fiilen kuran antlaşma, sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Ankara Antlaşması — Maastricht Antlaşması
B) Schuman Bildirisi — Roma Antlaşması
C) Katma Protokol — Roma Antlaşması
D) Schuman Bildirisi — Maastricht Antlaşması
E) Helsinki Kararları — Roma Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: B) Schuman Bildirisi — Roma Antlaşması
Schuman Bildirisi (1950) Avrupa bütünleşmesinin öncüsü/tohumu sayılır; AET ise 1957 Roma Antlaşması ile kurulmuştur. Maastricht Antlaşması (1992) AET'yi AB'ye dönüştürmüştür, ancak AET'yi kurmamıştır.
Soru 6
Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği'ne dönüştüren Maastricht Antlaşması hangi yılda yürürlüğe girmiştir?
A) 1991
B) 1992
C) 1995
D) 1993
E) 1997
Cevabı göster
Cevap: D) 1993
Maastricht Antlaşması 1992'de imzalanmış olsa da 1993 yılında yürürlüğe girmiştir. İmza yılı ile yürürlük yılı farklıdır.
Soru 7
Türkiye ile AB arasında 1995/1996 sürecinde taraflar arasındaki ticaret engellerini büyük ölçüde ortadan kaldıran aşama aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gümrük Birliği'nin yürürlüğe girmesi
B) Katma Protokol'ün imzalanması
C) Ankara Antlaşması'nın imzalanması
D) Türkiye'nin tam üyelik başvurusunda bulunması
E) Helsinki Zirvesi'nde adaylığın tanınması
Cevabı göster
Cevap: A) Gümrük Birliği'nin yürürlüğe girmesi
Türkiye-AB Gümrük Birliği 1995/1996 sürecinde imzalanıp yürürlüğe girerek taraflar arasındaki ticaret engellerini kaldırmıştır.
Soru 8
Türkiye, Avrupa Topluluğu'na resmi tam üyelik başvurusunu hangi yıl yapmıştır?
A) 1980
B) 1993
C) 1987
D) 1999
E) 2005
Cevabı göster
Cevap: C) 1987
Türkiye, 1963 Ankara Antlaşması ile ortaklık ilişkisi kurduktan sonra resmi tam üyelik başvurusunu 1987 yılında yapmıştır. 1999 adaylık kabulü ve 2005 müzakerelerin başlaması ise sonraki eşiklerdir.
Soru 9
Türkiye'nin AB'ye resmi aday ülke statüsünün oy birliğiyle ve açık bir dille tescil edildiği zirve hangi yılda gerçekleşmiştir?
A) 1987
B) 1992
C) 1996
D) 1999
E) 2004
Cevabı göster
Cevap: D) 1999
Türkiye'nin resmi aday ülke statüsü 1999 Helsinki Zirvesi'nde oy birliğiyle tescil edilmiştir. 1987 tam üyelik başvurusu; 1992 Maastricht; 1996 Gümrük Birliği; 2004 ise farklı bir sürecin yılıdır.
Soru 10
Schuman Bildirisi'nin Avrupa bütünleşme sürecindeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Avrupa bütünleşmesinin ilk adımı/tohumu olan siyasi bildiridir.
B) Avrupa Topluluğu'nu Avrupa Birliği'ne dönüştüren antlaşmadır.
C) Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu hukuki olarak kuran antlaşmadır.
D) Türkiye ile AET arasında ortaklık statüsü tesis eden bir belgedir.
E) Üye ülkeler arasında gümrük birliğini başlatan antlaşmadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Avrupa bütünleşmesinin ilk adımı/tohumu olan siyasi bildiridir.
Schuman Bildirisi, Avrupa bütünleşme sürecinin ilk adımı/tohumu sayılan bir siyasi bildiridir. AET'yi hukuki olarak kuran belge Roma Antlaşması (1957); AET'yi AB'ye dönüştüren ise Maastricht Antlaşması'dır (1992).
Soru 11
1963 Ankara Antlaşması ile başlayan Türkiye-AB ilişkilerinde, Türkiye'nin resmi aday ülke olarak kabul edildiği zirve hangisidir?
A) 1987 Madrid Zirvesi
B) 1993 Kopenhag Zirvesi
C) 1999 Helsinki Zirvesi
D) 2002 Laeken Zirvesi
E) 1997 Lüksemburg Zirvesi
Cevabı göster
Cevap: C) 1999 Helsinki Zirvesi
Türkiye, 1999 Helsinki Zirvesi'nde oy birliğiyle resmi aday ülke olarak kabul edilmiş; diğer aday ülkelerle eşit konumda olacağı teyit edilmiştir.
Soru 12
Türkiye'ye AET ile 'ortaklık' statüsü kazandıran ve Türkiye-AB sürecinin başlangıç belgesi olarak kabul edilen antlaşma hangi yılda imzalanmıştır?
A) 1957
B) 1959
C) 1973
D) 1963
E) 1987
Cevabı göster
Cevap: D) 1963
Ankara Antlaşması 1963 yılında imzalanmış ve Türkiye'ye AET ile ortaklık statüsü kazandırmıştır. 1959 başvuru yılıdır; 1957 Roma Antlaşması'nın yılıdır; 1973 Katma Protokol'ün; 1987 ise tam üyelik başvurusunun yılıdır.
Soru 13
Avrupa entegrasyonu açısından Schuman Bildirisi ile 1957 Roma Antlaşması arasındaki temel farkı doğru biçimde ifade eden seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
A) Schuman Bildirisi bağlayıcı bir antlaşma iken, Roma Antlaşması yalnızca bir niyet açıklamasından ibarettir.
B) Schuman Bildirisi bütünleşmenin ilk siyasi adımı/tohumu iken, Roma Antlaşması AET'yi hukuki olarak tesis etmiştir.
C) Schuman Bildirisi AET'yi kuran, Roma Antlaşması ise onu AB'ye dönüştüren kurucu belgedir.
D) Schuman Bildirisi Türkiye'nin ortaklık statüsünü belirlerken, Roma Antlaşması tam üyelik koşullarını düzenlemiştir.
E) İki belge arasında nitelik farkı yoktur; aynı siyasi kararı farklı tarihlerde teyit ederler.
Cevabı göster
Cevap: B) Schuman Bildirisi bütünleşmenin ilk siyasi adımı/tohumu iken, Roma Antlaşması AET'yi hukuki olarak tesis etmiştir.
Schuman Bildirisi, entegrasyonun ilk adımı/tohumu olan bir siyasi niyet bildirisi iken, Roma Antlaşması (1957) AET'yi hukuki bir yapı olarak kurmuştur. Aradaki temel fark: biri niyet bildirisi, diğeri kurucu antlaşmadır.
Soru 14
1957 yılında imzalanan ve yürürlüğe giren antlaşmayla resmileşen Avrupa bütünleşme adımının kurduğu örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
A) Avrupa Birliği (AB)
B) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)
C) Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)
D) Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA)
E) Avrupa Konseyi
Cevabı göster
Cevap: C) Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)
1957 Roma Antlaşması ile kurulan örgüt Avrupa Ekonomik Topluluğu'dur (AET). Bu örgüt 1992 Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği (AB) adını almıştır.
Soru 15
1999 Helsinki Zirvesi ve Türkiye'nin aday ülke statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Helsinki Zirvesi 1999 yılında gerçekleşmiştir.
B) Türkiye, söz konusu zirvede resmi aday ülke statüsü kazanmıştır.
C) Türkiye'nin adaylığı zirvede oy çokluğuyla değil, oy birliğiyle kabul edilmiştir.
D) Türkiye, Helsinki kararıyla diğer aday ülkelerle eşit konumda değerlendirileceği güvencesini almıştır.
E) Türkiye'nin diğer aday ülkelerden üstün koşullara sahip olacağı Helsinki'de teyit edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: E) Türkiye'nin diğer aday ülkelerden üstün koşullara sahip olacağı Helsinki'de teyit edilmiştir.
Helsinki Zirvesi'nde Türkiye'nin diğer aday ülkelerle 'eşit konumda' değerlendirileceği teyit edilmiştir; 'diğer aday ülkelerden üstün koşullara sahip olacağı' iddiası yanlıştır.