Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Teorisi Soruları
KPSS Tarih · 15 özgün soru · açıklamalı çözümler
Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Teorisi — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Teorisi konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türk Dil Kurumu'nun amaçları Türkçeyi yabancı kelimelerin etkisinden kurtarmak, dili sadeleştirmek ve zenginleştirmek, Türkçeyi bilim dili hâline getirmek, köklerini araştırmak ve aydınlarla halk arasındaki dil kopukluğunu gidermektir.
Halkevleri, Cumhuriyet'in ilke ve inkılaplarını halka aktarmak, milli kültürü güçlendirmek ve toplumun kültür seviyesini yükseltmek amacıyla 19 Şubat 1932'de açılmıştır.
Türk Tarih Kurumu 15 Nisan 1931'de 'Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuş, 1935'te 'Türk Tarih Kurumu' adını almıştır; amacı Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak ve Türk Tarih Tezi'ni geliştirmektir.
Türk Dil Kurumu'nun ilk başkanı Sâmih Rifat'tır (Samih Rıfat Horozcu); kurucuları arasında Ruşen Eşref, Celal Sahir ve Yakup Kadri yer alır.
1932 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'na getirilen ve 'Andımız'ın yazarı olan siyasetçi-yazar Reşit Galip'tir.
Türk Tarih Tezi çalışmalarına süreklilik kazandırmak ve dil inkılaplarına öncülük etmek amacıyla 1935'te Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmuştur.
Belleten, Türk Tarih Kurumu'nun ilk süreli yayın organıdır; 1937'de çıkmaya başlamış, Tarih-i Osmani Encümeni dergisinin devamı niteliğinde olup adı 'bulletin' kelimesinden türetilmiştir ve Atatürk'ün okuduğu son yayın olarak bilinir.
Güneş-Dil Teorisi, 1936'da ortaya atılan ve Türkçenin tüm dünya dillerinin kaynağı/atası olduğunu, tüm dillerin Türkçeden türediğini savunan dil teorisidir.
Atatürk, Nutuk adlı eserinin dağıtım/gelir hakkını Türk Hava Kurumu'na bırakarak bu kurumu mali açıdan desteklemiştir.
Hem Türk Tarih Kurumu (1931) hem de Türk Dil Kurumu (1932), Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesinin yansıması olarak kurulmuş; Atatürk vasiyetinde her iki kurumu mali açıdan güvence altına almıştır.
Atatürk Döneminde tarih alanındaki çalışmalar: Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti'nin kurulması, 'Türk Tarihinin Ana Hatları' adlı eserin yayımlanması (1930) ve Türk Tarih Tezi yaklaşımının benimsenmesidir.
Türk Ocakları 1912'de kurulmuş, Atatürk Dönemi'nde 1931'de kapatılarak yerine 1932'de (19 Şubat 1932) Halkevleri açılmış; Halkevlerinin yayın organı 'Ülkü' dergisidir.
Türk Tarih Kurumu 1931'de, Türk Dil Kurumu ise 1932'de kurulmuştur; yani TTK önce, TDK sonra kurulmuştur (sıklıkla sorulan kuruluş sırası).
Atatürk, Güneş-Dil Teorisi için Avusturyalı dilci Kvergic'in Moğol, Macar, Mançu-Tunguz, Japon ve Hitit dilleri arasındaki akrabalığı inceleyen broşüründen yararlanmış; teori zamanla geçerliliğini yitirip rafa kaldırılmıştır.
Türk Dil Kurumu, 12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla 'Türk Dili Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuştur.
Türk Tarih Kurumu'nun ilk başkanı Tevfik (Mehmet Tevfik) Bıyıklıoğlu'dur; kurum Yusuf Akçura, Reşit Galip, Sadri Maksudi Arsal gibi isimlerin öncülüğünde kurulmuştur.
Türk Tarih Kurumu'nun kuruluşu doğrudan Atatürk'ün Milliyetçilik (ulusçuluk) ilkesiyle bağlantılı olup, Türk milletinin geçmişle bağını kuvvetlendirme ve ulus bilinci oluşturma amacına yöneliktir (ırk ve ümmet esasına dayanmaz).
Atatürk 1931'de 'Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir; yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır' diyerek tarih yazımında objektifliği vurgulamıştır.
Türk Tarih Kurumu'nun çalışmaları arasında Alacahöyük kazılarını başlatmak, Belleten dergisini yayımlamak, Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye'sini basmak, liseler için dört ciltlik tarih kitabı hazırlamak ve birinci Türk Tarih Kongresi'ni (1932) düzenlemek yer alır.
Eğitim ve kültür alanındaki inkılapların kronolojik sırası: Medreselerin kapatılması (1924), Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun (1926), Millet Mekteplerinin açılması (1928), Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932).
Örnek Sorular
Soru 1
Güneş-Dil Teorisi'nin geliştirilmesinde hangi dilcinin çalışmasından yararlanıldığı bilinmektedir ve bu teorinin akıbeti ne olmuştur?
A) Avusturyalı dilci Kvergic'in diller arasındaki akrabalığı inceleyen broşüründen yararlanılmış; teori zamanla geçerliliğini yitirmiştir.
B) Fransız dilci Saussure'ün yapısalcı broşüründen yararlanılmış; teori günümüzde hâlâ geçerli kabul edilmektedir.
C) Macar dilci Vámbéry'nin Türk-Fin akrabalığı tezinden esinlenilmiş; teori 1945'te resmi olarak reddedilmiştir.
D) Alman dilci Max Müller'in Ari dilleri üzerine broşüründen yararlanılmış; teori bugün de dilbilim çevrelerince kabul görmektedir.
E) Rus dilci Radloff'un Türk dilleri atlasından faydalanılmış; teori ancak 1960'larda terk edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: A) Avusturyalı dilci Kvergic'in diller arasındaki akrabalığı inceleyen broşüründen yararlanılmış; teori zamanla geçerliliğini yitirmiştir.
Atatürk, Güneş-Dil Teorisi'ni oluştururken Avusturyalı dilci Kvergic'in çeşitli diller arasındaki akrabalığa dair broşüründen yararlanmıştır; teori zamanla geçerliliğini yitirmiştir.
Soru 2
Türk Tarih Kurumu'nun yayın organı 'Belleten' ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) 1932'de yayın hayatına başlamış olup Türk Dil Kurumu ile ortak çıkarılan bir dergidir.
B) Adı Fransızca 'bibliothèque' sözcüğünden türetilmiş, ilk sayısı 1940'ta yayımlanmıştır.
C) 1937'de çıkmaya başlamış, bu kurumun yayın organıdır ve adı 'bulletin' kelimesinden gelir.
D) Atatürk'ün emriyle 1931'de kurulan kurumla eş zamanlı olarak yayın hayatına başlamıştır.
E) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde yalnızca arkeoloji araştırmalarına ayrılan bir yayındır.
Cevabı göster
Cevap: C) 1937'de çıkmaya başlamış, bu kurumun yayın organıdır ve adı 'bulletin' kelimesinden gelir.
Belleten, Türk Tarih Kurumu'nun yayın organı olarak 1937'de çıkmaya başlamıştır ve adı 'bulletin' kelimesinden gelir.
Soru 3
12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla kurulan ve bugünkü Türk Dil Kurumu'nun çekirdeğini oluşturan yapının kuruluş adı nedir?
A) Türk Dil Encümeni
B) Türk Dili Tetkik Cemiyeti
C) Türk Dili ve Edebiyatı Kurumu
D) Türk Dili Araştırma Cemiyeti
E) Türk Dili Koruma Cemiyeti
Cevabı göster
Cevap: B) Türk Dili Tetkik Cemiyeti
Türk Dil Kurumu, 12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla 'Türk Dili Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuştur.
Soru 4
Türk Dil Kurumu'nun kuruluşunda yer alan isimler arasında Ruşen Eşref, Celal Sahir ve Yakup Kadri sayılmaktadır. Bu kurumun ilk başkanlığını yapan isim kimdir?
A) Yusuf Akçura
B) Ziya Gökalp
C) Reşit Galip
D) Sâmih Rifat
E) Tevfik Bıyıklıoğlu
Cevabı göster
Cevap: D) Sâmih Rifat
Türk Dil Kurumu'nun ilk başkanı Sâmih Rifat'tır (Samih Rıfat Horozcu).
Soru 5
Türk Dil Kurumu'nun amaçları arasında yer almayan faaliyet hangisidir?
A) Türkçeyi yabancı sözcüklerin etkisinden kurtarmak
B) Türkçeyi bir bilim dili hâline getirmek
C) Türkçeyi sadeleştirerek zenginleştirmek
D) Halk ile aydınlar arasındaki dil kopukluğunu gidermek
E) Osmanlı arşiv belgelerini Türkçeye aktarmak
Cevabı göster
Cevap: E) Osmanlı arşiv belgelerini Türkçeye aktarmak
TDK'nın kuruluş amaçları arasında dili sadeleştirmek, yabancı etkiden kurtarmak, bilim dili hâline getirmek, kökenlerini araştırmak ve halk-aydın kopukluğunu gidermek yer alır.
Soru 6
Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'nun kuruluş sırasına göre aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?
A) TTK 1931'de, TDK 1932'de kurulmuştur; yani TTK önce, TDK sonra kurulmuştur.
B) TTK 1935'te, TDK ise 1932'de kurulmuştur; dolayısıyla TDK daha önce kurulmuştur.
C) İkisi de 1932'de kurulmuş, önce TDK, ardından TTK faaliyete geçmiştir.
D) TDK 1931'de, TTK ise 1932'de kurulmuştur; dolayısıyla TDK daha önce kurulmuştur.
E) İkisi de 1931'de aynı anda kurulmuş, birer kol olarak faaliyetlerini yürütmüştür.
Cevabı göster
Cevap: A) TTK 1931'de, TDK 1932'de kurulmuştur; yani TTK önce, TDK sonra kurulmuştur.
TTK 1931, TDK 1932 yılında kurulmuştur; dolayısıyla TTK daha önce kurulmuştur.
Soru 7
Türk Tarih Kurumu'nun faaliyetleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Alacahöyük arkeolojik kazılarını başlatmak
B) Türk Dil Kurumu ile ortak dil kurultayı düzenlemek
C) Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye'sini basmak
D) Belleten adlı dergiyi yayımlamak
E) Birinci Türk Tarih Kongresi'ni (1932) düzenlemek
Cevabı göster
Cevap: B) Türk Dil Kurumu ile ortak dil kurultayı düzenlemek
TTK'nın faaliyetleri arasında Alacahöyük kazıları, Belleten dergisi, Piri Reis eserinin baskısı, tarih kitabı ve Türk Tarih Kongresi sayılır. Dil kurultayı düzenlemek ise TTK'nın değil Türk Dil Kurumu'nun çalışmasıdır.
Soru 8
Atatürk Dönemi eğitim ve kültür inkılapları kronolojik sıraya göre aşağıdakilerden hangisi gibi doğru bir sıralanış gösterir?
A) Maarif Teşkilatı Kanunu → Millet Mektepleri → Medreselerin Kapatılması → TTK → TDK
B) Millet Mektepleri → Maarif Teşkilatı Kanunu → Medreselerin Kapatılması → TDK → TTK
C) Medreselerin Kapatılması → Maarif Teşkilatı Kanunu → Millet Mektepleri → TTK → TDK
Cevap: C) Medreselerin Kapatılması → Maarif Teşkilatı Kanunu → Millet Mektepleri → TTK → TDK
Doğru kronoloji: Medreselerin kapatılması (1924) → Maarif Teşkilatı Kanunu (1926) → Millet Mektepleri (1928) → TTK (1931) → TDK (1932).
Soru 9
Atatürk Dönemi'nde tarih alanında gerçekleştirilen çalışmalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti'nin kurulması
B) 'Türk Tarihinin Ana Hatları' adlı eserin yayımlanması
C) Türk Tarih Tezi'nin benimsenmesi
D) Osmanlı Tarihi Encümeni'nin yeni bir kurum olarak oluşturulması
E) Türk tarihinin bilimsel yöntemlerle araştırılmaya başlanması
Cevabı göster
Cevap: D) Osmanlı Tarihi Encümeni'nin yeni bir kurum olarak oluşturulması
Atatürk Dönemi tarih çalışmaları; Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, 'Türk Tarihinin Ana Hatları' (1930) ve Türk Tarih Tezi'nden oluşur.
Soru 10
1936'da geliştirilen ve tüm dünya dillerinin Türkçeden türediğini öne süren teori hangisidir?
A) Türk Tarih Tezi
B) Öz Türkçecilik Teorisi
C) Dil Devrimi Teorisi
D) Orta Asya Kaynak Teorisi
E) Güneş-Dil Teorisi
Cevabı göster
Cevap: E) Güneş-Dil Teorisi
Güneş-Dil Teorisi, 1936'da ortaya atılan ve Türkçenin tüm dillerin kaynağı/atası olduğunu savunan dil teorisidir.
Soru 11
Türk Tarih Tezi çalışmalarına süreklilik sağlamak ve dil inkılaplarına akademik zeminde öncülük etmek amacıyla kurulan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi hangi yıl açılmıştır?
A) 1935
B) 1938
C) 1932
D) 1929
E) 1936
Cevabı göster
Cevap: A) 1935
Türk Tarih Tezi çalışmalarını sürdürmek ve dil inkılaplarına öncülük etmek amacıyla Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi 1935'te kurulmuştur.
Soru 12
Türk Tarih Kurumu'nun kuruluşu Atatürk'ün hangi temel ilkesiyle doğrudan ilişkilendirilmektedir ve bu kurumun kuruluş amacı neyi kapsamaz?
A) Laiklik ilkesiyle ilişkilidir; kurumun amacı ümmet bilincini tarihsel verilerle pekiştirmektir.
B) Milliyetçilik ilkesiyle ilişkilidir; amacı ırk veya ümmet esasına dayanmadan millet bilinci oluşturmaktır.
C) Halkçılık ilkesiyle ilişkilidir; kurumun amacı toplumsal sınıf farklılıklarını tarihsel açıdan ele almaktır.
D) Devletçilik ilkesiyle ilişkilidir; kurumun amacı devlet kontrolünde resmî bir tarih yazımı geliştirmektir.
E) İnkılapçılık ilkesiyle ilişkilidir; kurumun amacı Osmanlı tarihini reddederek yeni bir anlayış kurmaktır.
Cevabı göster
Cevap: B) Milliyetçilik ilkesiyle ilişkilidir; amacı ırk veya ümmet esasına dayanmadan millet bilinci oluşturmaktır.
TTK, Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesinin somut yansımasıdır. Amacı Türk milletinin geçmişle bağını güçlendirmek ve ulus bilinci oluşturmaktır; ırk veya ümmet esasına dayanmaz.
Soru 13
Türk Tarih Kurumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) 1932 yılında 'Türk Dili Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuş, 1935'te bugünkü adını almıştır.
B) 15 Nisan 1931'de 'Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuş, 1935'te 'Türk Tarih Kurumu' adını almıştır.
C) 1928'de 'Türk Tarih Encümeni' adıyla kurulmuş, Harf İnkılabı'nın ardından yeniden yapılandırılmıştır.
D) 'Türk Tarih Kurumu' adıyla 1931'de kurulmuş ve Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde çalışmıştır.
E) 1931'de kurulan kurum, Osmanlı tarihi üzerine araştırmalar yapmak amacıyla oluşturulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: B) 15 Nisan 1931'de 'Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuş, 1935'te 'Türk Tarih Kurumu' adını almıştır.
Kurum, 15 Nisan 1931'de 'Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti' adıyla kurulmuş ve 1935'te 'Türk Tarih Kurumu' adını almıştır. Amacı Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmaktır.
Soru 14
Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'nun ortak özelliklerini değerlendiren aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Her iki kurum da 1932'de kurulmuş ve Halkçılık ilkesinin ürünü olarak değerlendirilmektedir.
B) İki kurum da Cumhurbaşkanlığı'na bağlı yayın organları kurarak bilimsel çalışmalar yürütmüş, ancak Atatürk vasiyetine dahil edilmemiştir.
C) Her iki kurum da Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesiyle bağlantılı kurulmuş ve Atatürk vasiyetiyle mali güvenceye alınmıştır.
D) Türk Tarih Kurumu Devletçilik, Türk Dil Kurumu ise Milliyetçilik ilkesiyle ilişkilendirilmektedir.
E) Her iki kurum 1931'de eş zamanlı kurulmuş olup aynı binada faaliyetlerini sürdürmüştür.
Cevabı göster
Cevap: C) Her iki kurum da Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesiyle bağlantılı kurulmuş ve Atatürk vasiyetiyle mali güvenceye alınmıştır.
Hem TTK (1931) hem TDK (1932) Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesinin ürünüdür ve Atatürk vasiyetinde her ikisi mali güvenceye alınmıştır.
Soru 15
Türk Tarih Kurumu'nun kuruluşunda Yusuf Akçura, Reşit Galip ve Sadri Maksudi Arsal gibi isimler öncülük etmiştir. Bu kurumun ilk başkanlığını kim üstlenmiştir?
A) Yusuf Akçura
B) Reşit Galip
C) Sâmih Rifat
D) Tevfik Bıyıklıoğlu
E) Sadri Maksudi Arsal
Cevabı göster
Cevap: D) Tevfik Bıyıklıoğlu
Türk Tarih Kurumu'nun ilk başkanı Mehmet Tevfik Bıyıklıoğlu'dur.