Türk Medeni Kanunu (1926) ve aile hukukunda laik reform Soruları
KPSS Tarih · 24 özgün soru · açıklamalı çözümler
Türk Medeni Kanunu (1926) ve aile hukukunda laik reform — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Türk Medeni Kanunu (1926) ve aile hukukunda laik reform konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türk Medeni Kanunu ile patrikhane ve konsoloslukların yargı yetkilerine son verilmiş, azınlık/konsolosluk mahkemeleri kapatılmış ve herkes Türk mahkemelerinde yargılanmaya başlanmıştır.
Kadınlara siyasi haklar (1930 belediye, 1934 milletvekilliği) Medeni Kanun kapsamında değil, ayrı kanunlarla verilmiştir.
Aile hukukunun gelişim sırası Mecelle (1869) → Hukuk-u Aile Kararnamesi (1917) → Medeni Kanun (1926) şeklindedir; Atatürk döneminde çıkarılan yalnızca Medeni Kanun'dur.
Medeni Kanun'un kabulü laiklik (dini hukuku kaldırıp laik hukuk getirmesi) ve halkçılık (kadın-erkek eşitliği) ilkeleriyle doğrudan ilgilidir; cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan bağlantılı değildir.
Laik devlet anlayışı, dinî kurallara değil akla ve bilime dayanan, tüm inançlara mesafeli olan ve din-vicdan özgürlüğünü savunan yönetim biçimidir; farklı inançlara göre değişik hukuk kuralları uygulanması laiklikle bağdaşmaz.
1926 Medeni Kanunu'nu hazırlayan komisyonun başkanlığını dönemin Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt yapmıştır.
Türk Medeni Kanunu ile tek eşlilik zorunlu kılınmış, din nikahı yerine resmi nikah getirilmiş, mirasta kadın-erkek eşitliği sağlanmış ve aile reisi babanın mutlak egemenliği (pater potestas) kaldırılmıştır.
Mecelle, Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında Hanefi mezhebi esas alınarak hazırlanmış, İslam hukukunu (fıkıh) modernize eden ilk özel hukuk kanunudur.
İsviçre'den örnek alınan Borçlar Kanunu 22 Nisan 1926'da kabul edilip 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiş ve Türk Medeni Kanunu'nun tamamlayıcısı sayılmıştır.
Türk Medeni Kanunu, mirî toprak rejimine son vererek kişilerin tasarrufundaki topraklara tam mülkiyet hakkı tanımıştır.
Türk Medeni Kanunu kişiler hukuku, aile hukuku, miras hukuku ve eşya (mülkiyet) hukuku gibi ana bölümlerden oluşur ve ailenin kuruluşu, akrabalık, miras ve mal edinme işlerini düzenler.
İsviçre Medeni Kanunu'nun örnek alınmasının nedenleri: Avrupa'da yapılanların en yenisi ve en çağdaşı olması, laik ve eşitlikçi yapısı, dilinin sade ve pratik çözümler sunması, Türk toplumuna yakınlığı ve Adalet Bakanı'nın İsviçre'de hukuk eğitimi almış olmasıdır.
Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, 5 ciltlik Medeni Kanun kitabı yayımlamış ve hukuk dilinin Türkçeleştirilmesi için sözlük ve kılavuzlar hazırlamıştır.
Türk Medeni Kanunu kadınlara mirasta eşit pay, şahitlikte erkekle eşitlik, meslek seçme özgürlüğü ve boşanma davası açma hakkı gibi ekonomik ve toplumsal haklar tanımış; ancak siyasal haklar vermemiştir.
Osmanlı aile hukukunda İslam hukukuna göre nikah sözleşmesi yapılıp mehir belirlenir; kadınlar miras, mehir ve nafaka haklarına sahip olsa da tek taraflı boşanma (talak) hakkı yalnızca erkeğe aitti.
Cumhuriyet dönemi hukuk inkılapları arasında Ankara Hukuk Mektebi'nin açılması (1925), tek hukuk sistemine geçiş, Batı'dan laik kanunların alınması ve Şer'iye-Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması yer alır.
Atatürk'ün 'iki cinsten yalnız biri çağdaş gerçeklere uyarsa o toplumun yarıdan çoğu eksiklik içinde kalır' sözüyle bağlantılı inkılap, kadın-erkek eşitliğini hukuki düzeyde sağlayan Medeni Kanun'un kabulüdür.
Türk Medeni Kanunu, özel hukuk alanındaki şer'i (dini) hukuk kurallarını kaldırarak yerine laik esaslı bir özel hukuk düzeni getirmiştir; şeriye mahkemeleri ise daha önce, 3 Mart 1924'te Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılmasıyla kapatılmıştır.
Türk Medeni Kanunu, 1912 tarihli İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanmıştır.
Resmi nikah zorunluluğu, Soyadı Kanunu ile değil Medeni Kanun ile getirilmiştir.
Türk Medeni Kanunu'nun kabulüyle İslam hukuku merkezli Mecelle yürürlükten kaldırılmıştır.
1 Mart 1926'da yürürlüğe konulan Türk Ceza Kanunu İtalya'dan alınmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi laik devlet anlayışıyla BAĞDAŞMAZ?
A) Bireylere inançlarına göre farklı hukuk kurallarının uygulanması
B) Din eğitiminin kişinin kendi tercihine bırakılarak yapılabilmesi
C) Devletin bütün dinî inançlara eşit mesafede ve tarafsız durması
D) Tüm vatandaşlara tek ve aynı hukuk düzeninin uygulanması
E) Hukuk kurallarının dinî dogmalara değil akıl ve bilime dayandırılması
Cevabı göster
Cevap: A) Bireylere inançlarına göre farklı hukuk kurallarının uygulanması
Laik devlet anlayışında hukuk, dinî kurallara değil akıl ve bilime dayanır; bireylere inançlarına göre farklı hukuk kurallarının uygulanması laiklikle bağdaşmaz.
Soru 2
Türk Medeni Kanunu'nun (1926) 'hukuk birliği' ilkesini hayata geçirmesi nasıl gerçekleşmiştir?
A) Müslümanlara yeni kanunun, gayrimüslimlere kendi dinî hukuklarının uygulanmaya devam etmesi
B) Azınlıklara özel mahkemeler kurularak mezhep hukukunun korunması
C) Gayrimüslimler dâhil mezhep ayrımı gözetilmeksizin tüm vatandaşlara aynı kanunun uygulanması
D) Laik hukukun yalnızca büyük şehirlerde uygulanmak üzere benimsenmesi
E) Her etnik topluluğun kendi örf hukukunu kullanmaya devam ettiği düzenin sürdürülmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Gayrimüslimler dâhil mezhep ayrımı gözetilmeksizin tüm vatandaşlara aynı kanunun uygulanması
Türk Medeni Kanunu, gayrimüslimler dâhil tüm vatandaşlara aynı şekilde uygulanmış; mezhep ve azınlık hukukunun ayrı işleyişine son vererek gerçek bir hukuk birliği sağlamıştır.
Soru 3
Osmanlı aile hukukuna göre aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?
A) Kadınlar eşlerinden bağımsız biçimde tek taraflı boşanma hakkına sahipti.
B) Mehir belirlenmesi zorunlu değildi; tamamen tarafların isteğine bırakılmıştı.
C) Tek taraflı boşanma hakkı yalnızca erkeğe tanınmıştı.
D) Kadınların mirastan pay alma hakkı hiçbir biçimde tanınmamıştı.
E) Nikah, devlet memurları önünde resmî sözleşmeyle kıyılırdı.
Cevabı göster
Cevap: C) Tek taraflı boşanma hakkı yalnızca erkeğe tanınmıştı.
Osmanlı aile hukukunda kadınlar miras, mehir ve nafaka haklarına sahip olsa da tek taraflı boşanma hakkı yalnızca erkeğe aitti.
Soru 4
5 ciltlik Medeni Kanun eseriyle Türk hukuk literatürüne katkı sağlayan ve hukuk dilinin Türkçeleştirilmesi için sözlük ile kılavuzlar hazırlayan hukukçu kimdir?
A) Mustafa Reşit Belgesay
B) Ahmet Cevdet Paşa
C) Mahmut Esat Bozkurt
D) Hıfzı Veldet Velidedeoğlu
E) Sadri Maksudi Arsal
Cevabı göster
Cevap: D) Hıfzı Veldet Velidedeoğlu
Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Medeni Kanun üzerine 5 ciltlik kapsamlı bir eser kaleme almış ve hukuk terminolojisinin Türkçeleşmesine katkıda bulunmuştur.
Soru 5
Türkiye'nin 1926 Medeni Kanunu'nu hazırlarken İsviçre Medeni Kanunu'nu örnek almasının gerekçeleri arasında hangisi SAYILAMAZ?
A) İsviçre Medeni Kanunu'nun dönemin Avrupa'sında en güncel ve çağdaş hukuki düzenleme olması
B) Kanunun laik ve eşitlikçi yapısı
C) İsviçre Medeni Kanunu'nun dilinin sade ve pratik çözümler sunması
D) Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt'un İsviçre'de hukuk öğrenimi görmesi
E) İsviçre ile ticari anlaşmazlıkların çözümüne yönelik bir ön koşul olarak dayatılması
Cevabı göster
Cevap: E) İsviçre ile ticari anlaşmazlıkların çözümüne yönelik bir ön koşul olarak dayatılması
İsviçre Medeni Kanunu, ticari baskı nedeniyle değil; çağdaşlığı, laik yapısı, sade dili ve Adalet Bakanı'nın İsviçre hukuku eğitimi gibi içsel gerekçelerle örnek alınmıştır.
Soru 6
1926 yılında Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesiyle birlikte yürürlükten kaldırılan hukuk belgesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Islahat Fermanı
B) Mecelle
C) Tanzimat Fermanı
D) Kanun-i Esasi
E) Hukuk-u Aile Kararnamesi
Cevabı göster
Cevap: B) Mecelle
Medeni Kanun'un kabulüyle İslam hukuku esasına dayanan Mecelle yürürlükten kaldırılmış, laik bir özel hukuk sistemi kurulmuştur.
Soru 7
Aşağıdaki hukuk dallarından hangisi Türk Medeni Kanunu'nun düzenleme kapsamı DIŞINDA kalır?
A) Kişiler hukuku
B) Eşya (mülkiyet) hukuku
C) Miras hukuku
D) Ceza hukuku
E) Aile hukuku
Cevabı göster
Cevap: D) Ceza hukuku
Türk Medeni Kanunu kişiler, aile, miras ve eşya hukukunu kapsar; ceza hukuku ise Türk Ceza Kanunu ile düzenlenir.
Soru 8
Osmanlı döneminde hazırlanan Mecelle hakkında aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?
A) Batı hukukundan çevrilerek hazırlanmış bir kanundur.
B) Hanefi mezhebi esas alınarak Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında hazırlanmıştır.
C) Şafi mezhebine göre Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanmıştır.
D) İslam hukukunu bırakıp laik ilkeleri benimseyen bir kanundur.
E) Yalnızca ceza hukuku alanını düzenlemek için hazırlanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Hanefi mezhebi esas alınarak Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında hazırlanmıştır.
Mecelle, Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında Hanefi mezhebi esas alınarak hazırlanmış ve İslam hukukunu (fıkıh) kodifiye eden ilk modern özel hukuk kanunudur.
Soru 9
Türk Medeni Kanunu'nun tamamlayıcısı olarak kabul edilen ve onun gibi İsviçre örnek alınarak hazırlanan kanun aşağıdakilerden hangisidir?
A) İdari Yargılama Usulü Kanunu
B) Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu
C) Türk Ticaret Kanunu
D) Borçlar Kanunu
E) Türk Ceza Kanunu
Cevabı göster
Cevap: D) Borçlar Kanunu
İsviçre'den örnek alınan Borçlar Kanunu, 22 Nisan 1926'da kabul edilip 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiş ve Türk Medeni Kanunu'nun tamamlayıcısı sayılmıştır.
Soru 10
Türk Medeni Kanunu hangi tarihte TBMM'de kabul edilmiş ve hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?
A) 17 Şubat 1926'da kabul, 4 Ekim 1926'da yürürlük
B) 4 Ekim 1926'da kabul, 1 Ocak 1927'de yürürlük
C) 1 Kasım 1925'te kabul, 4 Ekim 1926'da yürürlük
D) 22 Nisan 1926'da kabul, 1 Ocak 1927'de yürürlük
E) 1 Mart 1926'da kabul, 17 Şubat 1926'da yürürlük
Cevabı göster
Cevap: A) 17 Şubat 1926'da kabul, 4 Ekim 1926'da yürürlük
Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da TBMM'de kabul edilmiş; aradan geçen hazırlık sürecinin ardından 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiştir.
Soru 11
1926 tarihli Türk Medeni Kanunu'nun mülkiyet hukuku alanında getirdiği en önemli değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Vakıf arazilerinin devlet hazinesine devredilmesi sağlanmıştır.
B) Tapu sicili uygulaması bırakılarak topraklar ortak mülkiyete alınmıştır.
C) Mirî toprak rejimine son verilip kişilere tam mülkiyet hakkı tanınmıştır.
D) Tarım arazilerinin Türk vatandaşlarına devri hükme bağlanmıştır.
Cevap: C) Mirî toprak rejimine son verilip kişilere tam mülkiyet hakkı tanınmıştır.
Türk Medeni Kanunu, Osmanlı döneminden gelen mirî toprak rejimini kaldırmış; böylece kişilerin elinde bulundurduğu topraklar üzerinde tam mülkiyet hakkı (devir, miras, ipotek) kullanılabilir hâle gelmiştir.
Soru 12
Türk Medeni Kanunu'nun (1926) kabulüyle DOĞRUDAN ilişkilendirilebilecek Atatürk ilkeleri aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilik
B) Devletçilik ve İnkılapçılık
C) Milliyetçilik ve Halkçılık
D) Cumhuriyetçilik ve Laiklik
E) Laiklik ve Halkçılık
Cevabı göster
Cevap: E) Laiklik ve Halkçılık
Medeni Kanun, dini hukuku kaldırıp laik hukuk getirmesiyle laiklik; kadın-erkek eşitliğini sağlamasıyla halkçılık ilkeleriyle doğrudan bağlantılıdır. Cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan bir bağı yoktur.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet döneminde gerçekleştirilen hukuk inkılapları arasında YER ALMAZ?
A) Osmanlı'dan kalan Mecelle'nin bütün maddeleriyle aynen korunması
B) Batı'dan laik esaslı yeni kanunların iktibas edilerek alınması
C) Tek ve birleşik bir hukuk sistemine geçilmiş olması
D) Ankara Hukuk Mektebi'nin 1925 yılında öğretime açılması
E) Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılarak ilga edilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Osmanlı'dan kalan Mecelle'nin bütün maddeleriyle aynen korunması
Mecelle'nin aynen korunması hukuk inkılabının tam tersidir; Medeni Kanun'un kabulüyle Mecelle yürürlükten kaldırılmıştır.
Soru 14
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türk aile hukukunun tarihsel gelişimi hangi sırayla gerçekleşmiştir?
A) Hukuk-u Aile Kararnamesi → Mecelle → Medeni Kanun
B) Mecelle → Medeni Kanun → Hukuk-u Aile Kararnamesi
C) Mecelle → Hukuk-u Aile Kararnamesi → Medeni Kanun
D) Medeni Kanun → Hukuk-u Aile Kararnamesi → Mecelle
E) Hukuk-u Aile Kararnamesi → Medeni Kanun → Mecelle
Cevabı göster
Cevap: C) Mecelle → Hukuk-u Aile Kararnamesi → Medeni Kanun
Doğru sıra: Mecelle (1869) → Hukuk-u Aile Kararnamesi (1917) → Türk Medeni Kanunu (1926). Atatürk döneminde çıkarılan tek aile hukuku belgesi Medeni Kanun'dur.
Soru 15
1926 tarihli Türk Medeni Kanunu'nun adli düzen bakımından getirdiği en önemli yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kadınlara ilk kez mahkemede şahitlik yapma hakkının tanınmış olması
B) Şer'î mahkemelerin yerine yeni idare mahkemelerinin kurulmuş olması
C) Konsolosluk ve azınlık mahkemelerinin kapatılıp herkesin aynı mahkemelerde yargılanması
D) Yabancı uyrukluların hak aramasının yalnızca uluslararası tahkime bırakılmış olması
E) Azınlık hukukunun uygulanmasının ayrı özel mahkemelere bırakılmış olması
Cevabı göster
Cevap: C) Konsolosluk ve azınlık mahkemelerinin kapatılıp herkesin aynı mahkemelerde yargılanması
Medeni Kanun'la birlikte konsolosluk ve azınlık (patrikhane dâhil) mahkemelerine tanınan ayrıcalıklar kaldırılmış; bu mahkemeler kapatılarak tüm bireyler aynı ulusal mahkemelerde yargılanmaya başlanmıştır.