Trablusgarp Savaşı (1911-12) ve Uşi/Ouchy Antlaşması Soruları
KPSS Tarih · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Trablusgarp Savaşı (1911-12) ve Uşi/Ouchy Antlaşması — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Trablusgarp Savaşı (1911-12) ve Uşi/Ouchy Antlaşması konusunda bilmen gereken 16 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Trablusgarp Savaşı'nda Mustafa Kemal Derne ve Tobruk cephesinde, Enver Bey (Paşa) Bingazi cephesinde İtalyanlara karşı direnişi örgütlemiş; Mustafa Kemal 'Şerif Bey', Enver 'Tüccar Hamdi Bey' takma adlarını kullanmıştır.
İtalya'nın Trablusgarp'ı işgaliyle Osmanlı'nın Afrika'daki (Kuzey Afrika) son toprağı/varlığı sona ermiş ve bu durum Balkan devletlerinin Osmanlı'ya saldırarak I. Balkan Savaşı'nı başlatmasına zemin hazırlamıştır.
Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal'in askerlik hayatında katıldığı ilk savaştır; bu savaşa İtalya'ya karşı gönüllü olarak katılmıştır.
İtalya 28 Eylül 1911'de Osmanlı'ya 24 saatlik ültimatom vererek Trablusgarp'ı istemiş; Osmanlı'nın reddi üzerine savaş ilan etmiştir.
Ömer Muhtar, Libya direnişinin kahramanı olup 'Çöl Aslanı' lakabıyla tanınır.
Trablusgarp Savaşı'nda dünya/savaş tarihinde ilk kez savaş uçağı kullanılmış (İtalyanlarca) ve uçaklarla bildiriler atılmıştır.
İtalya, Trablusgarp'ta Osmanlı direnişini kıramayınca Osmanlı'yı barışa zorlamak için Rodos ve Oniki Ada'yı işgal etmiş, Çanakkale Boğazı'nı ablukaya alıp top atışına tutmuş, Beyrut Limanı'na baskın yapmıştır.
Trablusgarp Savaşı sırasında Trablusgarp Müslümanları ümmetçilik politikasıyla İtalya'ya karşı teşkilatlandırılmış; Senusi şeyhi cihad çağrısı yaparak tüm Müslümanları İtalya'ya karşı savaşa davet etmiştir.
İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a saldırmasının temel nedeni sömürge yarışında geri kalması ve sanayisi için gerekli ham madde ile pazar ihtiyacıdır; gerçek amaç sömürge edinmek olmasına rağmen 'oradaki Müslümanları koruma' bahanesi kullanılmıştır.
Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki toprak kayıplarının coğrafi/zaman sırası: Cezayir (1830, Fransa), Tunus (Fransa), Mısır (İngiltere) ve son olarak Trablusgarp (1912, İtalya).
Trablusgarp Savaşı'nı sona erdiren Uşi (Ouchy) Antlaşması, İsviçre'nin Ouchy kentinde imzalanmış; Osmanlı Trablusgarp ve Bingazi'yi İtalya'ya, Rodos ve Oniki Ada'yı da İtalyanlara bırakmıştır.
Garp Ocakları olarak bilinen üç yer Cezayir, Trablusgarp ve Tunus'tur; bunlar Osmanlı'nın yarı özerk, denizci/korsanlık yapıları olan eyaletleridir.
Trablusgarp Savaşı, 1911-1912 yılları arasında Osmanlı Devleti ile İtalya arasında (Libya/Trablusgarp için) yaşanmış ve Uşi (Ouchy) Antlaşması ile sona ermiştir.
Trablusgarp Osmanlı anakarasına kara yoluyla bağlı olmadığından (ve Mısır İngiliz işgalinde olduğundan) Osmanlı bölgeye düzenli ordu sevk edememiş; Mustafa Kemal, Enver Bey gibi subaylar gönüllü olarak gizlice bölgeye geçip yerli Arap halkıyla direniş örgütlemiştir.
Uşi Antlaşması'nın hızla imzalanmasını sağlayan belirleyici gelişme I. Balkan Savaşı'nın başlamasıdır; Osmanlı iki cephede birden savaşamayacağını anlayarak İtalya ile barış yapmak zorunda kalmıştır.
İtalya saldırıdan önce dönemin büyük güçlerinden (İngiltere, Fransa, Rusya) zımni onay almış; İngiltere ve Fransa sessiz kalmış, Rusya ile 1909 Racconigi (Racconiği) Antlaşması yapılmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Trablusgarp Savaşı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) 1911-1912 arasında Osmanlı ile İtalya arasında yaşanmış, Uşi Antlaşması ile bitmiştir.
B) Uşi Antlaşması yerine Londra Antlaşması imzalanarak savaş sona erdirilmiştir.
C) 1912-1913 yılları arasında Osmanlı ile Fransa arasında yaşanmıştır.
D) 1910-1911 yılları arasında Osmanlı ile Almanya arasında gerçekleşmiştir.
E) Osmanlı ile Fransa ve İtalya'nın ortak harekâtı sonucunda yaşanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) 1911-1912 arasında Osmanlı ile İtalya arasında yaşanmış, Uşi Antlaşması ile bitmiştir.
Savaş 1911-1912 arasında Osmanlı ile İtalya arasında yaşanmış ve Uşi (Ouchy) Antlaşması ile bitmiştir; taraf Fransa veya Almanya değil İtalya'dır. Londra Antlaşması ise I. Balkan Savaşı'nı bitiren antlaşmadır.
Soru 2
İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a saldırmasının gerisinde yatan gerçek neden ile öne sürdüğü resmi bahane aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde eşleştirilmiştir?
A) Gerçek neden: Osmanlı borçlarını tahsil etmek — Bahane: Trablusgarp'ı Osmanlı'dan satın almak
B) Gerçek neden: Sömürge edinmek, ham madde ve pazar elde etmek — Bahane: Oradaki Müslümanları korumak
C) Gerçek neden: Ticaret yollarını güvence altına almak — Bahane: Müslümanlara yapılan zulümlere son vermek
D) Gerçek neden: Fransa'nın Kuzey Afrika'daki genişlemesini durdurmak — Bahane: Bölgede asayiş sağlamak
E) Gerçek neden: Rusya ile yapılan antlaşmanın gereğini yerine getirmek — Bahane: Trablusgarp halkının bağımsızlığını desteklemek
Cevabı göster
Cevap: B) Gerçek neden: Sömürge edinmek, ham madde ve pazar elde etmek — Bahane: Oradaki Müslümanları korumak
İtalya'nın gerçek amacı sömürge yarışında geri kalmamak ve sanayisi için ham madde ile pazar bulmaktır; öne sürdüğü bahane ise bölgedeki Müslümanları korumaktır.
Soru 3
İtalya'nın Trablusgarp Savaşı'nı başlatmadan önce Osmanlı'ya verdiği ültimatom ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) İtalya, 1 Ekim 1911'de Osmanlı'ya 48 saatlik ültimatom vermiştir.
B) İtalya, doğrudan savaş ilan etmiş; önceden herhangi bir ültimatom göndermemiştir.
C) İtalya, 28 Eylül 1911'de Osmanlı'ya 24 saatlik ültimatom vererek Trablusgarp'ı talep etmiştir.
D) İtalya, Osmanlı'ya 72 saatlik ültimatom vererek Bingazi'yi istemiştir.
E) İtalya'nın ültimatomu Osmanlı tarafından kabul edilmiş; ancak anlaşma sağlanamamıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) İtalya, 28 Eylül 1911'de Osmanlı'ya 24 saatlik ültimatom vererek Trablusgarp'ı talep etmiştir.
İtalya 28 Eylül 1911'de 24 saatlik ültimatom göndermiş, Osmanlı'nın reddi üzerine savaş ilan etmiştir. Süre 48 veya 72 saat değil, 24 saattir.
Soru 4
Osmanlı tarihinde 'Garp Ocakları' olarak adlandırılan yapılar aşağıdaki seçeneklerin hangisinde eksiksiz ve doğru biçimde verilmiştir?
A) Mısır, Tunus ve Trablusgarp
B) Tunus, Libya ve Fas
C) Cezayir, Mısır ve Sudan
D) Cezayir, Tunus ve Trablusgarp
E) Cezayir, Trablusgarp ve Mısır
Cevabı göster
Cevap: D) Cezayir, Tunus ve Trablusgarp
Garp Ocakları; Cezayir, Trablusgarp ve Tunus'tan oluşan, Osmanlı'nın denizci/korsanlık faaliyetleriyle yarı özerk eyaletleridir. Mısır ve Sudan bu yapının dışındadır.
Soru 5
Osmanlı Devleti'nin Trablusgarp Savaşı'nda bölgeye düzenli ordu gönderememesinin temel nedeni nedir?
A) Osmanlı deniz kuvvetlerinin İtalyan donanmasınca tamamen imha edilmesi
B) Osmanlı hükümetinin İtalya ile gizlice ateşkes müzakeresi yürütmesi
C) Osmanlı ordusunun aynı dönemde Doğu Cephesi'nde Ruslarla çarpışması
D) Trablusgarp halkının Osmanlı askerinin bölgeye girişine karşı çıkması
E) Trablusgarp'ın anakaraya kara bağlantısının olmaması, Mısır'ın İngiliz elinde olması
Cevabı göster
Cevap: E) Trablusgarp'ın anakaraya kara bağlantısının olmaması, Mısır'ın İngiliz elinde olması
Trablusgarp anakaraya kara yoluyla bağlı olmadığından, aradaki Mısır da İngilizlerin elinde bulunduğundan Osmanlı bölgeye düzenli ordu sevk edememiştir.
Soru 6
Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki topraklarını kaybediş sırasına göre düzenlendiğinde son kaybedilen toprak hangisidir?
A) Trablusgarp (1912)
B) Cezayir (1830)
C) Tunus (1881)
D) Mısır (1882)
E) Sudan (hiç Osmanlı toprağı olmadı)
Cevabı göster
Cevap: A) Trablusgarp (1912)
Osmanlı Kuzey Afrika'da önce Cezayir'i (1830, Fransa), ardından Tunus ve Mısır'ı, en son olarak 1912'de İtalya'ya Trablusgarp'ı kaybetmiştir; yani en son kaybedilen toprak Trablusgarp'tır.
Soru 7
Trablusgarp Savaşı'nda Osmanlı'nın yerel halkı İtalya'ya karşı örgütlemekte kullandığı temel politika ve bu süreçte cihad çağrısı yapan dini otorite aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Milliyetçilik politikası — Senusi şeyhi
B) Ümmetçilik politikası — Senusi şeyhi
C) Panislavizm politikası — Kahire müftüsü
D) Ümmetçilik politikası — Mekke şerifi
E) Osmanlıcılık politikası — Bingazi kadısı
Cevabı göster
Cevap: B) Ümmetçilik politikası — Senusi şeyhi
Osmanlı, ümmetçilik (pan-İslamizm) politikasıyla yerel Müslümanları İtalya karşıtı cephede birleştirmeye çalışmıştır; cihad çağrısını yapan Senusi şeyhi olmuştur.
Soru 8
Trablusgarp Savaşı'nda Osmanlı subayları bölgeye gizlice geçmek zorunda kalmıştır. Bu süreçte Mustafa Kemal'in kullandığı takma ad ve görev yaptığı cephe aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Tüccar Hamdi Bey — Derne-Tobruk cephesi
B) Şerif Bey — Bingazi cephesi
C) Şerif Bey — Derne-Tobruk cephesi
D) Tüccar Hamdi Bey — Bingazi cephesi
E) Mehmed Bey — Derne-Tobruk cephesi
Cevabı göster
Cevap: C) Şerif Bey — Derne-Tobruk cephesi
Mustafa Kemal 'Şerif Bey' takma adını kullanarak Derne ve Tobruk cephesinde görev yapmıştır. 'Tüccar Hamdi Bey' takma adı Enver Bey'e, Bingazi cephesi ise Enver Bey'e aittir.
Soru 9
Mustafa Kemal'in askerlik kariyerinde fiilen katıldığı ilk savaş ve bu savaşa katılma biçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) İlk savaşı Çanakkale Savaşı olmuş; bu cepheye gönüllü olarak gitmiştir.
B) İlk savaşı I. Balkan Savaşı olmuş; Edirne cephesinde görev almıştır.
C) İlk savaşı Trablusgarp Savaşı olmuş; İtalya'ya karşı gönüllü olarak katılmıştır.
D) İlk savaşı Sakarya Meydan Muharebesi olmuş; başkomutan sıfatıyla katılmıştır.
E) İlk savaşı II. Balkan Savaşı olmuş; gönüllü olarak Selanik'i savunmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) İlk savaşı Trablusgarp Savaşı olmuş; İtalya'ya karşı gönüllü olarak katılmıştır.
Mustafa Kemal'in askerlik hayatında fiilen katıldığı ilk savaş Trablusgarp Savaşı'dır (1911-12) ve bu savaşa İtalya'ya karşı gönüllü olarak katılmıştır.
Soru 10
Trablusgarp Savaşı'nın Osmanlı Devleti açısından en önemli stratejik etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Anadolu'nun bir bölümünün elden çıkması ve başkentin tehdide açılması
B) Mısır üzerindeki Osmanlı egemenliğinin yitirilmesi ve Süveyş'in kapanması
C) İngiltere ile ittifak kurulması ve Akdeniz güvenliğinin sağlanması
D) Kuzey Afrika'daki varlığının bitmesi ve Balkan Harbi'ne ortam hazırlaması
E) Doğu Anadolu'da Rus tehdidiyle yüzleşilmesi ve cephenin genişlemesi
Cevabı göster
Cevap: D) Kuzey Afrika'daki varlığının bitmesi ve Balkan Harbi'ne ortam hazırlaması
Trablusgarp'ın kaybıyla Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki varlığı bitmiş; bu zayıflık Balkan devletlerini cesaretlendirerek I.
Soru 11
'Çöl Aslanı' lakabıyla tanınan ve Libya direnişinin simgesi haline gelen isim kimdir?
A) Enver Bey
B) Mustafa Kemal
C) Senusi Şeyhi Ahmed el-Şerif
D) Süleyman el-Baruni
E) Ömer Muhtar
Cevabı göster
Cevap: E) Ömer Muhtar
Ömer Muhtar, İtalyan işgaline karşı Libya halkının direnişini örgütleyen ve 'Çöl Aslanı' lakabıyla tarihe geçen önderdir.
Soru 12
Osmanlı Devleti'nin İtalya ile sürdürdüğü Trablusgarp Savaşı'nı hızla sonuçlandırmasının (Uşi Antlaşması) belirleyici nedeni nedir?
A) I. Balkan Harbi'nin patlak vermesiyle iki ayrı cephede çarpışamaması
B) Avrupalı büyük güçlerin Osmanlı lehine yoğun baskı uygulaması
C) İtalya'nın Trablusgarp'ta ağır yenilgiler alarak barış istemek zorunda kalması
D) Osmanlı donanmasının Akdeniz'de İtalyan kuvvetlerini bozguna uğratması
E) ABD'nin arabuluculuğuyla iki taraf arasında ateşkes sağlanması
Cevabı göster
Cevap: A) I. Balkan Harbi'nin patlak vermesiyle iki ayrı cephede çarpışamaması
I. Balkan Harbi'nin patlak vermesi Osmanlı'yı iki ayrı cephede birden çarpışmak zorunda bırakmış; bu durum İtalya ile Uşi Antlaşması'nı hızla imzalamasını zorunlu kılmıştır.
Soru 13
İtalya'nın Trablusgarp'a saldırmadan önce büyük güçlerle yaptığı diplomatik hazırlıklarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) İtalya, Almanya ve Avusturya'nın açık desteğini alarak saldırıya geçmiştir.
B) İtalya, 1909 Racconigi Antlaşması'yla Rusya'nın onayını almış; İngiltere ve Fransa sessiz kalmıştır.
C) İtalya, Osmanlı'nın büyük devletlere verdiği ödünler yüzünden uluslararası destek bulamamıştır.
D) İtalya, Fransa ile 1909'da antlaşma imzalamış; Rusya ve İngiltere buna karşı çıkmıştır.
E) İtalya, Milletler Cemiyeti'nin onayıyla Trablusgarp'a müdahalede bulunmuştur.
Cevabı göster
Cevap: B) İtalya, 1909 Racconigi Antlaşması'yla Rusya'nın onayını almış; İngiltere ve Fransa sessiz kalmıştır.
İtalya 1909 Racconigi Antlaşması'yla Rusya'nın onayını almış, İngiltere ve Fransa ise sessiz kalarak zımni onay vermiştir. Almanya'nın açık desteği söz konusu değildir; Milletler Cemiyeti de henüz kurulmamıştı.
Soru 14
Trablusgarp Savaşı'nın (1911-12) dünya savaş tarihine kattığı ilk aşağıdakilerden hangisidir?
A) Zırhlı gemilerin ilk kez bir deniz savaşında kullanılması
B) Denizaltıların ilk kez Osmanlı kuvvetlerince kullanılması
C) Kimyasal silahların ilk kez Kuzey Afrika'da denenmesi
D) Savaş uçağının ilk kez kullanılması ve uçaklarla bildiri atılması
E) Topçu mevzilerinin ilk kez uçaktan keşfedilmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Savaş uçağının ilk kez kullanılması ve uçaklarla bildiri atılması
Trablusgarp Savaşı'nda İtalyanlar dünya savaş tarihinde ilk kez savaş uçağı kullanmış ve uçaklarla bildiri atmıştır.
Soru 15
Uşi (Ouchy) Antlaşması'nda Osmanlı Devleti'nin İtalya'ya bıraktığı topraklar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Girit
B) Bingazi
C) Rodos
D) Oniki Ada
E) Trablusgarp
Cevabı göster
Cevap: A) Girit
Uşi Antlaşması'yla Osmanlı, Trablusgarp, Bingazi, Rodos ve Oniki Ada'yı İtalya'ya bırakmıştır. Girit bu antlaşmayla değil daha önce başka süreçlerle elden çıkmıştır.