TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920) – yapısı, güçler birliği ve ilk kararlar Soruları
KPSS Tarih · 19 özgün soru · açıklamalı çözümler
TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920) – yapısı, güçler birliği ve ilk kararlar — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920) – yapısı, güçler birliği ve ilk kararlar konusunda bilmen gereken 19 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Meclis 23 Nisan 1920'de 'Büyük Millet Meclisi (BMM)' adıyla açılmış, 8 Şubat 1921'de 'Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)' adını almıştır.
Mustafa Kemal'in 24 Nisan 1920'de TBMM'ye sunduğu önergede; millî iradenin vatanın geleceğine egemen kılınması, İstanbul Hükümeti'nin yok sayılması ve TBMM'nin yasama-yürütme yetkilerini kendinde toplaması (güçler birliği) yer almıştır.
TBMM'nin resmi yayın organı Hâkimiyet-i Milliye gazetesi 7 Ekim 1920'de kurulmuştur.
1920 Nisan seçimleri öncesinde seçim kanununda yapılan değişiklikler arasında her sancaktan 5 vekil seçilmesi, seçmenliğin yalnız Müslümanlara açılması, seçilme yaşının 30'dan 25'e indirilmesi ve oy vermede vergi şartının kaldırılması yer alır.
İstiklal Mahkemeleri, düzeni ve güvenliği korumak amacıyla meclis üyelerinden seçilen kişilerle kurulmuş; 1920-1923 yılları arasında vatana ihanet edenleri yargılayarak güçler birliği kapsamında yargı yetkisini kullanmıştır.
I. TBMM 23 Nisan 1920'de açılıp 1923'e (II. Meclis'e görevi devredene) kadar çalışmış; bu döneme I. Meclis (Birinci TBMM) dönemi denir.
TBMM, 29 Nisan 1920'de Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkararak meclise karşı silahlı hareketleri ve propagandayı vatan hainliği saymış; bu 14 maddelik kanun 12 Nisan 1991'de yürürlükten kaldırılmıştır.
23 Nisan 1920'de TBMM'nin ilk oturumunu en yaşlı üye sıfatıyla Sinop milletvekili Şerif Bey açmış; daha sonra yapılan seçimle Mustafa Kemal meclis başkanı seçilmiştir.
23 Nisan 1920'den Kurtuluş Savaşı'nın sonuna kadarki dönemde milliyetçilik ve halkçılık ilkeleri uygulanmış; devletçilik ise bu dönemde değil, sonraki ekonomik dönemde belirginleşmiştir.
İstanbul Hükümeti'nin TBMM'yi açılışından sonra çıkardığı ve 16 Nisan 1920'de başlayan ayaklanma Kuva-i İnzibatiye (Halifelik Ordusu) ayaklanmasıdır.
TBMM, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmış; bu tarih ulusal egemenliğin somutlaştığı an olarak 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı şeklinde kutlanmaktadır.
I. TBMM güçler birliği ilkesini benimsemiş; yasama ve yürütme yetkilerini tek çatı altında toplamıştır, bu da kuvvetler ayrılığından (kuvvetler birliği) farklı bir yapıdır.
Mustafa Kemal, 26 Nisan 1920'de TBMM adına Lenin'e mektup yazarak iş birliği teklif etmiş ve iki devlet arasındaki resmi ilişkilere zemin hazırlamıştır.
I. TBMM'nin demokratik nitelikte olduğunun en açık kanıtı kararların oy çokluğu ile alınmasıdır.
I. TBMM'nin güçler birliği ilkesini benimsemesinin temel nedeni, savaş koşullarında kararların hızlı alınıp uygulanabilmesi ve meclisin milletin tek temsilcisi kılınmasıdır.
I. TBMM; millî, demokratik, ihtilalci (ihtilal meclisi) ve kurucu niteliklere sahip olağanüstü yetkili bir meclistir.
23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla Heyet-i Temsiliye'nin (Temsil Heyeti) görevi sona ermiş ve ulus egemenliğine dayalı yeni bir devletin temelleri atılmıştır.
23 Nisan 1920'de açılan Birinci TBMM'de İstiklal Grubu, Islahat Grubu, Tesanüt Grubu ve Mim Mim Grubu gibi farklı gruplar oluşmuş; çoğunlukla eski İttihatçılardan oluşan grup Tesanüt Grubu'dur.
I. TBMM döneminde toplanan ilk oturum öncesinde alınan 1 No'lu karar, geçici bir hükümet başkanı veya padişah vekili atanmasını reddederek meclisin sürekliliğini, kararlarının bağımsızlığını ve yürütmenin meclise ait olmasını ortaya koymuştur.
Örnek Sorular
Soru 1
23 Nisan 1920'de açılan meclis hangi adla faaliyete geçmiş, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi' adını hangi tarihte almıştır?
A) Büyük Millet Meclisi adıyla açılmış, 8 Şubat 1921'de TBMM adını almıştır.
B) Türkiye Büyük Millet Meclisi adıyla açılmış, 23 Nisan 1921'de bu adı resmîleştirmiştir.
C) Millî Meclis adıyla açılmış, 8 Şubat 1921'de TBMM adını almıştır.
D) Büyük Millet Meclisi adıyla açılmış, 20 Ocak 1921 Anayasası ile TBMM adını almıştır.
E) Heyet-i Temsiliye Meclisi adıyla açılmış, 8 Şubat 1921'de TBMM adını almıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) Büyük Millet Meclisi adıyla açılmış, 8 Şubat 1921'de TBMM adını almıştır.
Meclis 23 Nisan 1920'de 'Büyük Millet Meclisi (BMM)' adıyla açılmış; 8 Şubat 1921'de çıkarılan kararla 'Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)' adını almıştır.
Soru 2
I. TBMM'nin benimsediği güçler birliği ilkesinin pratikteki yansıması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yargı, yasama ve yürütme güçlerinin üç ayrı bağımsız kurum tarafından kullanılması
B) Yasama ve yürütme yetkilerinin meclisin tek çatısı altında toplanması
C) Yürütme yetkisinin saltanata, yasama yetkisinin meclise bırakılması
D) Yürütme ve yargı yetkisinin padişahta, yasama yetkisinin mecliste kalması
E) Yasama ve yargı yetkilerinin birleştirilmesi, yürütmenin ayrı bir konseye bırakılması
Cevabı göster
Cevap: B) Yasama ve yürütme yetkilerinin meclisin tek çatısı altında toplanması
Güçler birliği ilkesi kapsamında yasama ve yürütme yetkileri meclisin bünyesinde toplanmıştır; bu yapı, güçlerin birbirinden ayrıldığı klasik kuvvetler ayrılığı anlayışından farklıdır.
Soru 3
23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasının doğrudan sonuçlarından biri nedir?
A) Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da yeniden göreve başlaması
B) Saltanatın kaldırılarak doğrudan cumhuriyet yönetimine geçilmesi
C) Temsil Heyeti görevini bırakırken yeni devletin temellerinin atılması
D) İstanbul Hükümeti ile Ankara arasında ortak yönetimin kurulması
E) Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılıp hemen yürürlükten kaldırılması
Cevabı göster
Cevap: C) Temsil Heyeti görevini bırakırken yeni devletin temellerinin atılması
TBMM'nin açılmasıyla Temsil Heyeti (Heyet-i Temsiliye) görevini bırakmış; ulus egemenliğine dayalı yeni bir devlet yapısının temelleri atılmıştır.
Soru 4
I. TBMM'nin ilk oturumunda alınan 1 No'lu karar hangi temel ilkeleri ortaya koymuştur?
A) Padişah vekili atanması ve İstanbul Hükümeti ile ortak yönetimin kurulması
B) Halifeliğin kaldırılması ve cumhuriyet yönetimine geçilmesi
C) Saltanatın sona erdirilmesi ve yargının bağımsız mahkemelere bırakılması
D) Padişah vekili atanmasının reddi ve yürütmenin meclise bırakılması
Cevap: D) Padişah vekili atanmasının reddi ve yürütmenin meclise bırakılması
1 No'lu karar, geçici hükümet başkanı veya padişah vekili atanmasını reddederek meclisin sürekliliğini, karar bağımsızlığını ve yürütme yetkisinin meclise ait olduğunu ortaya koymuştur.
Soru 5
TBMM'nin açılmasının ardından İstanbul Hükümeti tarafından desteklenen ve millî harekete karşı oluşturulan silahlı kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kuva-yı Milliye
B) Temsil Heyeti
C) İstiklal Mahkemeleri
D) Yıldırım Ordusu Grubu
E) Kuva-i İnzibatiye
Cevabı göster
Cevap: E) Kuva-i İnzibatiye
İstanbul Hükümeti, TBMM'nin açılmasından sonra millî harekete karşı Kuva-i İnzibatiye (Halifelik Ordusu) adıyla bilinen silahlı kuvveti oluşturmuştur. Kuva-yı Milliye ise Anadolu'daki millî direniş güçlerini temsil eder.
Soru 6
I. TBMM'nin demokratik bir yapıya sahip olduğunun en belirgin göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kararların padişahın onayıyla resmîleştirilmesi
B) Meclisin askerî komutanlardan oluşturulması
C) Kararların oy çokluğuyla alınması
D) Kararların Mustafa Kemal'in iradesine bırakılması
E) Seçimlerde oy hakkının dar bir zümreye tanınması
Cevabı göster
Cevap: C) Kararların oy çokluğuyla alınması
I. TBMM'nin demokratik niteliğinin en açık kanıtı, kararların oy çokluğuyla alınmasıdır; bu uygulama meclisin kolektif iradesini yansıtır.
Soru 7
TBMM'nin resmî yayın organı olarak kurulan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi hangi tarihte faaliyete geçmiştir?
A) 7 Ekim 1920
B) 29 Nisan 1920
C) 23 Nisan 1920
D) 8 Şubat 1921
E) 16 Mart 1920
Cevabı göster
Cevap: A) 7 Ekim 1920
TBMM'nin resmî yayın organı Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, 7 Ekim 1920'de faaliyete geçmiştir.
Soru 8
Mustafa Kemal'in 24 Nisan 1920'de TBMM'ye sunduğu önerge aşağıdaki unsurlardan hangisini içermemektedir?
A) Millî iradenin vatanın geleceğine egemen kılınması
B) İstanbul Hükümeti'nin tanınmaması
C) TBMM'nin yasama ve yürütme yetkilerini bünyesinde toplaması
D) Sultanın Osmanlı Devleti'nin tek meşru temsilcisi olarak tanınması
E) Meclisin millî iradeye dayanarak üstün güç hâline gelmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Sultanın Osmanlı Devleti'nin tek meşru temsilcisi olarak tanınması
Önergede İstanbul Hükümeti reddedilmiş, güçler birliği benimsenmiş, millî irade esas alınmıştır. Sultanın meşru temsilci kabul edilmesi önergede yer almaz; aksine İstanbul Hükümeti yok sayılmıştır.
Soru 9
TBMM'nin 23 Nisan 1920'de açıldığı şehir neresidir ve bu tarihin anısına hangi bayram kutlanmaktadır?
A) Konya'da açılmış; 23 Nisan Millî Birlik ve Dayanışma Bayramı
B) Sivas'ta açılmış; 23 Nisan Millî Egemenlik ve Kurtuluş Bayramı
C) Erzurum'da açılmış; 23 Nisan Cumhuriyet ve Çocuk Bayramı
D) İstanbul'da açılmış; 23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Birlik Bayramı
E) Ankara'da açılmış; 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
Cevabı göster
Cevap: E) Ankara'da açılmış; 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır. Bu tarih, ulusal egemenliğin simgesi olarak 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır.
Soru 10
TBMM'nin 23 Nisan 1920'deki ilk oturumunu 'en yaşlı üye' sıfatıyla hangi milletvekili açmıştır?
A) Sinop milletvekili Şerif Bey
B) Ankara milletvekili Rauf Bey
C) Erzurum milletvekili Hüseyin Avni Bey
D) Kastamonu milletvekili Abdülkadir Bey
E) Sivas milletvekili İbrahim Bey
Cevabı göster
Cevap: A) Sinop milletvekili Şerif Bey
TBMM'nin ilk oturumunu en yaşlı üye sıfatıyla Sinop milletvekili Şerif Bey açmıştır; ardından yapılan seçimle Mustafa Kemal meclis başkanı seçilmiştir.
Soru 11
I. TBMM'nin güçler birliği ilkesini benimsemesinin temel gerekçesi nedir?
A) Osmanlı anayasal geleneğinin doğal bir devamı olması ve padişahın onayına gerek duyulmaması
B) Batılı parlamenter demokrasilerin güçler ayrılığı modelini doğrudan taklit etmek
C) Savaş koşullarında hızlı karar alımını sağlamak ve meclisi milletin tek temsilcisi kılmak
D) Yargı yetkisini bağımsız mahkemelere devretmek ve meclisi yalnızca yasama işiyle sınırlandırmak
E) Yürütme yetkisini padişaha bırakmak ve meclisi salt danışma organı olarak konumlandırmak
Cevabı göster
Cevap: C) Savaş koşullarında hızlı karar alımını sağlamak ve meclisi milletin tek temsilcisi kılmak
Güçler birliği ilkesi, olağanüstü savaş koşullarında kararların hızla alınıp uygulanabilmesi ve meclisin milletin tek yetkili temsilcisi olması amacıyla benimsenmiştir.
Soru 12
1920 Nisan seçimlerine yönelik seçim kanunu değişiklikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Seçilme yaşı 30'dan 25'e indirilmiştir, 20'ye değil. Diğer dört madde kanunda açıkça yer almaktadır.
Soru 13
Mustafa Kemal, 26 Nisan 1920'de kime mektup yazarak TBMM adına iş birliği talebinde bulunmuştur?
A) İngiltere Başbakanı Lloyd George'a
B) Fransız Cumhurbaşkanı Clemenceau'ya
C) Yunanistan Başbakanı Venizelos'a
D) Lenin'e
E) Amerika Cumhurbaşkanı Wilson'a
Cevabı göster
Cevap: D) Lenin'e
Mustafa Kemal, 26 Nisan 1920'de TBMM adına Sovyet Rusya'nın lideri Lenin'e mektup yazarak iş birliği teklifinde bulunmuş; bu adım iki devlet arasındaki resmî ilişkilere zemin hazırlamıştır.
Soru 14
TBMM'nin 29 Nisan 1920'de çıkardığı Hıyanet-i Vataniye Kanunu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yabancı devletler hesabına casusluk yapanları vatansever sayarak ödüllendirmeyi öngören bir düzenlemeydi.
B) Padişahın onayıyla yürürlüğe girmiş ve davalara İstanbul mahkemelerinin bakması esasına dayanmıştır.
C) Meclise karşı silahlı hareketi ve propagandayı vatan hainliği saymış, 1991'de yürürlükten kalkmıştır.
D) Rum ve Ermeni azınlıkları hedef alan ve 1923'te kaldırılan sekiz maddelik bir düzenleme niteliğindeydi.
E) Kuva-yı Milliye'ye katılmayı zorunlu kılmak amacıyla çıkarılmış kısa süreli geçici bir tedbir olmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) Meclise karşı silahlı hareketi ve propagandayı vatan hainliği saymış, 1991'de yürürlükten kalkmıştır.
Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920'de çıkarılmış; meclise karşı silahlı hareketleri ve propagandayı vatan hainliği saymış; 14 maddeden oluşmuş ve 12 Nisan 1991'de yürürlükten kaldırılmıştır.
Soru 15
I. TBMM döneminde kurulan İstiklal Mahkemeleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Padişah fermanıyla kurulan, yürütmeden bağımsız özel mahkemelerdir.
B) Meclis üyelerinden seçilen kişilerden oluşan, güçler birliği içinde işleyen mahkemelerdir.
C) Askerî suçları yargılamak üzere kurulan ve 1920 sonrasında kaldırılan mahkemelerdir.
D) İstanbul Hükümeti onayıyla kurulan, azınlık davalarına bakan mahkemelerdir.
E) Güçler ayrılığına dayanan, yürütmeden ayrı çalışan bağımsız mahkemelerdir.
Cevabı göster
Cevap: B) Meclis üyelerinden seçilen kişilerden oluşan, güçler birliği içinde işleyen mahkemelerdir.
İstiklal Mahkemeleri, meclis üyeleri arasından seçilen kişilerden oluşmuş; güçler birliği ilkesi kapsamında yasama ile birlikte yargı yetkisini de meclisin bünyesinde tutmuştur.