Tanzimat Fermanı (1839) – içeriği, önemi ve Osmanlıcılık Soruları
KPSS Tarih · 14 özgün soru · açıklamalı çözümler
Tanzimat Fermanı (1839) – içeriği, önemi ve Osmanlıcılık — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Tanzimat Fermanı (1839) – içeriği, önemi ve Osmanlıcılık konusunda bilmen gereken 14 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu), 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilen ve 'yeniden düzenleme' anlamına gelen, hukuk-yönetim-toplum yapısında köklü değişiklikler öngören siyasi belgedir.
Tanzimat Fermanı (1839) ile din-dil-ırk ayrımı gözetmeksizin herkesin Osmanlı sayılacağı (Osmanlı vatandaşlığı) ilkesi benimsenerek ayrılıkçı hareketleri engellemek ve kaynaşmış toplum yapısı hedeflenmiştir.
Osmanlıcılık, din-dil-ırk farkı gözetmeksizin tüm Osmanlı uyruklularını eşit vatandaş kabul ederek ortak bir Osmanlı kimliği altında birleştirip devleti parçalanmaktan kurtarmayı hedefleyen düşünce akımıdır.
Müsadere, Osmanlı'da devlet görevlisinin suçlu olup olmadığına bakılmaksızın tüm mal varlığına el konulması uygulamasıdır; II. Mahmut zamanında kaldırılmış ve bu hüküm Tanzimat Fermanı'nda da yer almıştır.
Tanzimat Fermanı, tüm Osmanlı tebaasına din-ırk ayrımı gözetmeksizin can, mal ve namus (ırz) güvencesi sağlamayı, vergide adaleti, hukuk önünde eşitliği ve keyfi uygulamaların sınırlandırılmasını amaçlamıştır.
Avusturya Başbakanı Metternich, Tanzimat Fermanı'ndaki hükümdar yetkilerinin sınırlandırılmasını ve halk özgürlüklerinin artırılmasını eleştirerek bunu Osmanlı'nın zayıflığının göstergesi saymıştır.
Tanzimat Fermanı'nda yer almasına rağmen pratikte uygulanamayan hüküm, askerlik hizmetinin gayrimüslimler dahil tüm tebaaya zorunlu kılınmasıdır; gayrimüslimler askerlik yerine bedel ödemeye devam etmiştir.
Tanzimat Fermanı, Sultan Abdülmecit döneminde Hariciye Nazırı (Dışişleri Bakanı) Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanıp Gülhane Parkı'nda törenle okunmuştur.
Tanzimat Fermanı, ilk kez padişahın kendi yetkilerini sınırlandırdığı, kanun üstünlüğünü ve hukuk devleti sürecini başlatan belgedir.
Tanzimat Fermanı 'herkes' için genel hükümler içerirken Islahat Fermanı (1856) özellikle azınlıklar (gayrimüslimler) odaklıdır; gayrimüslimlere bedelli askerlik ve il meclisine üyelik gibi haklar yalnızca Islahat Fermanı'na özgüdür.
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ve insan hakları anlayışı Osmanlı'yı etkilemiş; bu akımlara karşı devleti ayakta tutmak için Tanzimat Fermanı hazırlanmış ve halka eşitlik-mülkiyet gibi haklar tanınmıştır.
Osmanlı, 1840 Londra Konferansı'ndan aleyhte karar çıkmaması için Mısır meselesi (M. Ali Paşa isyanı) etkisiyle hemen öncesinde 1839'da Tanzimat Fermanı'nı ilan etmiştir.
Tanzimat Dönemi 1839-1876 yılları arasını kapsar ve Abdülmecid, Abdülaziz ile V. Murad dönemlerini içine alır.
Tanzimat Fermanı'nın somut hükümleri arasında asker alım ve terhislerin kurallara bağlanması, herkesin mal-mülk edinip miras bırakabilmesi ve müsadere (devletin mala el koyması) uygulamasının kaldırılması yer alır.
Örnek Sorular
Soru 1
Gülhane Hatt-ı Hümayunu olarak da bilinen Tanzimat Fermanı'na ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilen ve 'yeniden düzenleme' anlamına gelen siyasi belgedir.
B) II. Mahmut döneminde ilan edilerek köklü idari değişikliklerin başlangıcını oluşturmuştur.
C) Osmanlı tarihinde ilk kez bir padişah tarafından değil, Meclis-i Vâlâ tarafından hazırlanıp onaylanmıştır.
D) 1856 yılında Fransız baskısıyla kaleme alınan ve azınlıkları ön plana çıkaran bir ferman niteliği taşımaktadır.
E) Hukuk alanıyla sınırlı kalıp yönetim ve toplum yapısındaki değişiklikleri kapsam dışında bırakmıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilen ve 'yeniden düzenleme' anlamına gelen siyasi belgedir.
Tanzimat Fermanı, Gülhane Hatt-ı Hümayunu adıyla da bilinir; 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilmiş ve 'yeniden düzenleme' anlamına gelen, hukuk-yönetim-toplum yapısında köklü değişiklikler öngören…
Soru 2
Osmanlı'da müsadere uygulaması için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tanzimat Fermanı ile ilk kez kaldırılan bu uygulama, devlet görevlisinin mal varlığına ancak mahkûmiyet hâlinde el konulmasını öngörmekteydi.
B) Müsadere uygulaması, Islahat Fermanı (1856) ile sona ermiş; yabancı devletlerin Osmanlı azınlıklarına dönük baskıları bunda etkili olmuştur.
C) Devlet görevlisinin suçlu olsun olmasın tüm mal varlığına el konulan müsadere, II. Mahmut döneminde kaldırılmış; bu hüküm Tanzimat Fermanı'nda da yer almıştır.
D) Müsadere, gayrimüslim tebaaya uygulanan ayrımcı bir vergi türü olup bu verginin kaldırılması Tanzimat Fermanı'nın en temel hedeflerinden birini oluşturmuştur.
E) III. Selim döneminde Nizam-ı Cedid reformları kapsamında kaldırılan müsadere, Tanzimat Fermanı ile yeniden tanımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) Devlet görevlisinin suçlu olsun olmasın tüm mal varlığına el konulan müsadere, II. Mahmut döneminde kaldırılmış; bu hüküm Tanzimat Fermanı'nda da yer almıştır.
Müsadere, devlet görevlisinin suçlu olup olmadığına bakılmaksızın tüm mal varlığına el konulmasıdır. Bu uygulama II. Mahmut döneminde kaldırılmış, kaldırılan bu hüküm Tanzimat Fermanı'nda da yer almıştır.
Soru 3
Tanzimat Fermanı'nın 1839'da ilan edilmesini hızlandıran dış politika gelişmesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yunanistan'ın bağımsızlığını tanıyan 1830 Londra Protokolü'nün Osmanlı'yı zayıf konuma düşürmesi
B) 1840 Londra Konferansı'nda Mısır meselesi nedeniyle aleyhte karar çıkmaması amacıyla Batılı güçlerin desteğini kazanmak
C) İngiltere'nin serbest ticaret politikasını güvence altına almak için Balta Limanı Antlaşması'nı dayatması
D) Rusya ile yapılan Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın Avrupalı güçlerin tepkisini çekerek Osmanlı'yı diplomatik baskıyla karşı karşıya bırakması
E) Kırım Savaşı'nın başlamasıyla Osmanlı'nın İngiltere ve Fransa'nın yanında yer alacağını ilan etme zorunluluğu
Cevabı göster
Cevap: B) 1840 Londra Konferansı'nda Mısır meselesi nedeniyle aleyhte karar çıkmaması amacıyla Batılı güçlerin desteğini kazanmak
Osmanlı, Mehmet Ali Paşa isyanı bağlamında 1840 Londra Konferansı'nda aleyhte karar çıkmaması için Batılı güçlerin sempatisini kazanmaya çalışmış; bu amaçla Tanzimat Fermanı'nı 1839'da ilan etmiştir.
Soru 4
Avusturya Başbakanı Metternich'in Tanzimat Fermanı hakkındaki görüşü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fermanı, Osmanlı'nın Avrupa hukuk sistemine uyum sağladığının olumlu bir kanıtı olarak değerlendirmiştir.
B) Tanzimat'ın Osmanlı'yı parçalanmaktan kurtaracak tek çıkış yolu olduğunu kabul etmekle birlikte uygulanabilirliği konusunda şüpheci bir tutum sergilemiştir.
C) Fermanı, Rusya'nın Osmanlı üzerindeki nüfuzunu kırmak için İngiltere ve Fransa'nın dayattığı bir belge olarak nitelendirmiştir.
D) Hükümdar yetkilerinin sınırlandırılması ve halk özgürlüklerinin genişletilmesini Osmanlı'nın zayıflığının göstergesi sayarak eleştirmiştir.
E) Fermanı destekleyerek Avusturya-Osmanlı ittifakının pekişmesi için bir fırsat olarak sunmuştur.
Cevabı göster
Cevap: D) Hükümdar yetkilerinin sınırlandırılması ve halk özgürlüklerinin genişletilmesini Osmanlı'nın zayıflığının göstergesi sayarak eleştirmiştir.
Metternich, muhafazakâr siyasi anlayışı doğrultusunda Tanzimat Fermanı'nda padişah yetkilerinin sınırlandırılmasını ve özgürlüklerin genişletilmesini Osmanlı'nın güç kaybettiğinin göstergesi olarak eleştirmiştir.
Soru 5
Tanzimat Fermanı'nın hazırlanmasında Fransız İhtilali'nin oynadığı rol aşağıdakilerden hangisiyle doğru biçimde açıklanır?
A) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı Osmanlı'yı çok az etkilemiş; ferman ağırlıklı olarak Mısır krizini çözmek amacıyla aceleyle kaleme alınmıştır.
B) Fransız İhtilali'nin yaydığı akımlar Osmanlı'da ayrılıkçı eğilimleri körüklediğinden, devleti bir arada tutmak için ferman hazırlanmış ve tebaaya eşitlik ile mülkiyet hakları tanınmıştır.
C) Bu ihtilalin insan hakları söylemi Osmanlı'yı yalnızca askeri alanda etkilemiş; fermanın temel gerekçesini ordunun modernleştirilmesi oluşturmuştur.
D) Osmanlı yönetici sınıfı bu ihtilali tehdit olarak değil, Batı'yla ilişkileri geliştirme fırsatı olarak değerlendirmiş ve bu doğrultuda fermanı hazırlamıştır.
E) Fransız İhtilali'nin milliyetçilik ve insan hakları düşüncesi ancak Tanzimat'tan onlarca yıl sonra etkili olmuş; 1839 fermanının ortaya çıkmasında bu akımların payı bulunmamaktadır.
Cevabı göster
Cevap: B) Fransız İhtilali'nin yaydığı akımlar Osmanlı'da ayrılıkçı eğilimleri körüklediğinden, devleti bir arada tutmak için ferman hazırlanmış ve tebaaya eşitlik ile mülkiyet hakları tanınmıştır.
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ve insan hakları anlayışı Osmanlı'da ayrılıkçı hareketleri beslemiştir.
Soru 6
Tanzimat Fermanı'nın Osmanlı hukuk tarihi açısından taşıdığı özgün önem nedir?
A) Osmanlı'da ilk kez yargı bağımsızlığını güvence altına alarak ayrı bir anayasa mahkemesinin kurulmasını öngörmesi
B) Tüm Osmanlı tebaasına seçme ve seçilme hakkı tanıyarak parlamenter sisteme geçişin zeminini oluşturması
C) Osmanlı Devleti'ni, uyruklarına anayasal haklar tanıyan ilk Müslüman devlet hâline getirmesi
D) Şer'iye mahkemelerini lağvederek laik yargı sistemini hukuki açıdan güvence altına alan ilk Osmanlı düzenlemesi olması
E) İlk kez padişahın kendi yetkilerini sınırlandırdığı, kanun üstünlüğünü ve hukuk devleti anlayışını başlatan belge olması
Cevabı göster
Cevap: E) İlk kez padişahın kendi yetkilerini sınırlandırdığı, kanun üstünlüğünü ve hukuk devleti anlayışını başlatan belge olması
Tanzimat Fermanı, padişahın kendi yetkilerini bizzat sınırlandırdığı ilk belge olarak kanun üstünlüğü ve hukuk devleti sürecinin başlangıcı sayılır.
Soru 7
Tanzimat Fermanı'nda din, dil ve ırk ayrımı gözetmeksizin herkesin Osmanlı sayılacağı ilkesinin benimsenmesindeki temel amaç nedir?
A) Ayrılıkçı hareketleri engellemek ve kaynaşmış bir Osmanlı toplum yapısı oluşturmak
B) Osmanlı ordusunu güçlendirmek için tüm gayrimüslimleri zorunlu askerlik hizmetine dahil etmek
C) Vergi adaletini sağlamak amacıyla tüm tebaayı aynı vergi tarifelerine tabi kılmak
D) Hristiyan azınlıklara siyasi temsil hakkı tanıyarak Avrupa devletlerinin iç işlere müdahalesini önlemek
E) Yabancı devletlerin kapitülasyonlardan yararlanmasını sınırlandırmak için vatandaşlık statüsünü yeniden tanımlamak
Cevabı göster
Cevap: A) Ayrılıkçı hareketleri engellemek ve kaynaşmış bir Osmanlı toplum yapısı oluşturmak
Tanzimat Fermanı'nda benimsenen Osmanlı vatandaşlığı ilkesinin temel amacı, din-dil-ırk ayrımı gözetmeksizin kaynaşmış bir toplum yapısı oluşturarak ayrılıkçı hareketlerin önüne geçmektir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın temel amaçları arasında yer almaz?
A) Tüm Osmanlı tebaasına din ve ırk ayrımı gözetmeksizin can, mal ve namus güvencesi sağlamak
B) Vergide adaleti ve hukuk önünde eşitliği gerçekleştirmek
C) Padişahın dini ve siyasi yetkilerini tek çatı altında toplayarak merkezi otoriteyi güçlendirmek
D) Keyfi uygulamaları sınırlandırarak kişi dokunulmazlığını güvence altına almak
E) Osmanlı tebaasını milliyeti ve dini ne olursa olsun aynı hukuki statüye kavuşturmak
Cevabı göster
Cevap: C) Padişahın dini ve siyasi yetkilerini tek çatı altında toplayarak merkezi otoriteyi güçlendirmek
Tanzimat Fermanı can-mal-namus güvencesi, vergi adaleti, hukuk eşitliği ve keyfi uygulamaların kısıtlanmasını amaçlamıştır.
Soru 9
Tanzimat Fermanı'nda öngörülmesine rağmen dönemin koşulları nedeniyle fiilen uygulanamayan hüküm aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tüm Osmanlı tebaasına din ve ırk ayrımı gözetmeksizin mal ve mülk edinip miras bırakma hakkının tanınması
B) Tüm Osmanlı tebaasının can, mal ve namus güvencesinden yararlandırılması
C) Müsadere uygulamasının resmen sona erdirilerek kişilerin mülkiyet haklarının güvenceye alınması
D) Askerlik yükümlülüğünün gayrimüslimler dahil tüm tebaaya zorunlu kılınması
E) Vergilerin kişinin gelir durumuna göre belirlenmesini öngören düzenlemenin kabul edilmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Askerlik yükümlülüğünün gayrimüslimler dahil tüm tebaaya zorunlu kılınması
Tanzimat Fermanı askerlik yükümlülüğünü gayrimüslimler dahil tüm tebaaya teşmil etmeyi öngörmüştür; ancak gayrimüslimler fiilen orduya alınmamış, askerlik yerine bedel ödemeye devam etmiş, böylece bu hüküm hayata…
Soru 10
Tanzimat Fermanı (1839) ile Islahat Fermanı (1856) karşılaştırıldığında bu iki belge arasındaki temel fark hangisidir?
A) Tanzimat Fermanı azınlıklara odaklanırken Islahat Fermanı tüm Osmanlı tebaasını kapsayan genel hükümler içermektedir.
B) Islahat Fermanı padişah yetkilerini sınırlandırırken Tanzimat Fermanı merkezi otoriteyi pekiştirmeyi amaçlamaktadır.
C) Tanzimat Fermanı genel nitelikli hükümler taşırken Islahat Fermanı gayrimüslimlere bedelli askerlik ve il meclisi üyeliği gibi özgün haklar tanımaktadır.
D) Tanzimat Fermanı Fransız İhtilali'nden etkilenirken Islahat Fermanı Kırım Savaşı'ndan bağımsız olarak salt iç reformların ürünüdür.
E) Her iki ferman da yalnızca Müslüman tebaayı kapsamakta; farklılık ise uygulama mekanizmaları ile devlet kurumlarına yüklenen görevlerde ortaya çıkmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: C) Tanzimat Fermanı genel nitelikli hükümler taşırken Islahat Fermanı gayrimüslimlere bedelli askerlik ve il meclisi üyeliği gibi özgün haklar tanımaktadır.
Tanzimat Fermanı tüm tebaaya yönelik genel hükümler içerirken Islahat Fermanı özellikle gayrimüslimlere odaklanmış; bedelli askerlik ve il meclisi üyeliği gibi haklar yalnızca Islahat Fermanı'nda yer almaktadır.
Soru 11
Osmanlıcılık düşünce akımının temel ilkesi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru biçimde özetlenir?
A) Osmanlı topraklarındaki Müslüman halkları İslam birliği ekseninde bir arada tutmayı hedefleyen ümmetçi bir ideolojidir.
B) Türk etnik kimliğini esas alarak Osmanlı devletini Türk milletinin çıkarları doğrultusunda yeniden yapılandırmayı öngören bir milliyetçilik anlayışıdır.
C) Avrupa devletleriyle eşit statüde ittifaklar kurarak Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü garantiye almayı amaçlayan dış politika doktrinidir.
D) Batılı parlamenter sistemi örnek alarak Osmanlı halkına geniş siyasi haklar tanımayı ve seçilmiş bir meclisi yönetim odağına koymayı öngören liberalizm yorumudur.
E) Din-dil-ırk ayrımı gözetmeksizin tüm Osmanlı uyruklularını eşit vatandaş kabul ederek ortak kimlik altında birleştirip devleti parçalanmaktan kurtarmayı amaçlayan düşünce akımıdır.
Cevabı göster
Cevap: E) Din-dil-ırk ayrımı gözetmeksizin tüm Osmanlı uyruklularını eşit vatandaş kabul ederek ortak kimlik altında birleştirip devleti parçalanmaktan kurtarmayı amaçlayan düşünce akımıdır.
Osmanlıcılık, din-dil-ırk farkı gözetmeksizin tüm Osmanlı uyruklularını eşit vatandaş olarak ortak bir kimlik altında birleştirip devleti parçalanmadan kurtarmayı hedefleyen bir düşünce akımıdır.
Soru 12
Tanzimat Fermanı'nın somut hükümleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Osmanlı'daki tüm cemaat mahkemelerinin ilga edilerek tek tip şer'i yargı sistemine geçilmesi
B) Herkesin mal ve mülk edinip miras bırakabilmesinin güvence altına alınması
C) Müsadere uygulamasının kaldırılarak devletin keyfi el koyma yetkisinin sona erdirilmesi
D) Asker alım ve terhis işlemlerinin belirli kurallara bağlanması
E) Tüm Osmanlı tebaasının mülkiyet hakkından yararlanacağının tescil edilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Osmanlı'daki tüm cemaat mahkemelerinin ilga edilerek tek tip şer'i yargı sistemine geçilmesi
Tanzimat Fermanı asker alım-terhis kuralları, mülk edinme ve miras hakkı ile müsaderenin kaldırılmasını somut olarak düzenlemiştir.
Soru 13
Tanzimat Fermanı'nı kaleme alarak Sultan Abdülmecit döneminde Gülhane Parkı'nda törenle okuyan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mehmet Emin Âli Paşa
B) Mustafa Reşit Paşa
C) Keçecizade Fuat Paşa
D) Mütercim Rüştü Paşa
E) Mithat Paşa
Cevabı göster
Cevap: B) Mustafa Reşit Paşa
Tanzimat Fermanı, Sultan Abdülmecit döneminde Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanmış ve Gülhane Parkı'nda törenle okunmuştur.
Soru 14
Tanzimat Dönemi'nin başlangıç ve bitiş yılları ile bu dönemde tahtta bulunan padişahlar hangi seçenekte eksiksiz ve doğru verilmiştir?
A) 1839-1876; II. Mahmut, Abdülmecid ve Abdülaziz
B) 1839-1876; Abdülmecid, Abdülaziz ve V. Murad
C) 1839-1878; Abdülmecid, Abdülaziz ve II. Abdülhamit
D) 1856-1876; Abdülmecid, Abdülaziz ve V. Murad
E) 1839-1871; Abdülmecid ve Abdülaziz
Cevabı göster
Cevap: B) 1839-1876; Abdülmecid, Abdülaziz ve V. Murad
Tanzimat Dönemi 1839-1876 yılları arasını kapsar ve bu dönemde Abdülmecid, Abdülaziz ile V. Murad padişahlık yapmıştır.