Soğuk Savaş, Truman Doktrini, Marshall Planı ve blokların oluşumu Soruları
KPSS Tarih · 43 özgün soru · açıklamalı çözümler
Soğuk Savaş, Truman Doktrini, Marshall Planı ve blokların oluşumu — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Soğuk Savaş, Truman Doktrini, Marshall Planı ve blokların oluşumu konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Soğuk Savaş'ta ABD'nin Truman Doktrini'ne karşı SSCB Cominform'u, Marshall Planı'na karşı Molotof Planı ve COMECON'u, NATO'ya karşı Varşova Paktı'nı kurmuştur (simetrik karşı hamleler).
Lider Çavuşesku'nun kurşuna dizilmesiyle totaliter rejimden kurtulan ve 1964'ten itibaren Batı'ya yanaşan ülke Romanya'dır.
COMECON (Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi), 1949'da SSCB önderliğinde Doğu Bloku ülkelerinin ekonomik dayanışması için kurulmuş olup Marshall Planı'na karşı Doğu Bloku'nun ekonomik cevabıdır.
Yalta Konferansı sonrasında Müttefikler arasındaki savaş dönemi iş birliği sona ererek rekabet başlamış ve bu süreç Soğuk Savaş'ı tetiklemiştir.
Türkiye, Soğuk Savaş'ta Truman Doktrini ve Marshall Planı'ndan yararlanıp NATO'ya üye olarak Batı Bloku'nda yer almıştır; bunun temel nedeni SSCB'nin Boğazlar üzerinde hak ve Doğu Anadolu'dan toprak talep etmesidir.
Berlin Duvarı 1961'de inşa edilmiş; Doğu Almanya'yı Batı Berlin'den ayıran bu yapı Soğuk Savaş'ın simgesi olmuştur.
Cominform/COMECON/Varşova Paktı Doğu Bloku; Marshall Planı/NATO/Truman Doktrini ve OEEC Batı Bloku kuruluşlarıdır.
Soğuk Savaş'ta ABD ile SSCB doğrudan değil vekâlet (proxy) savaşları yaşamış; bloklar arası ilk büyük kriz/sıcak çatışma Kore Savaşı'dır.
ABD'nin çevreleme politikası kapsamında kurulan bölgesel ittifaklar ve coğrafi odakları: NATO → Batı/Kuzey Atlantik, CENTO → Orta Doğu, SEATO → Uzak/Güneydoğu Asya, ANZUS → Avustralya-Yeni Zelanda-ABD.
Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger tarafından geliştirilen 'Üçgen Diplomasi', ABD'nin SSCB ile Çin arasındaki gerginlikten yararlanmasını hedeflemiştir.
Spor üzerinden yürütülen 'Ping Pong Diplomasisi' ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin yumuşamasına ve gelişmesine katkı sağlamıştır.
'Demir Perde' kavramını ilk kez 1946'da İngiltere Başbakanı Winston Churchill kullanmıştır.
'Yüzdeler Anlaşması', Moskova Konferansı'nda Churchill ile Stalin arasında imzalanmıştır.
Johnson Mektubu (1964) Soğuk Savaş döneminde yazılmış; Türkiye'nin ABD/NATO'ya güvenini sarsmış ve Türkiye'yi SSCB ve Doğu Bloku ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmeye yöneltmiş, ancak NATO'dan ayrılmaya yol açmamış ve Kıbrıs sorununu çözmemiştir.
Soğuk Savaş Dönemi'nin iki etkin/süper gücü ABD ile SSCB'dir.
SSCB, Marshall Planı'na alternatif olarak Molotof Planı ile Doğu Bloku ülkelerine ekonomik destek sağlamıştır.
Soğuk Savaş, 1989'da Berlin Duvarı'nın yıkılması ve 1991'de SSCB'nin dağılmasıyla sona ermiştir.
Marshall Planı çerçevesinde 16 Nisan 1948'de Avrupa İktisadi İşbirliği Örgütü (OEEC, sonradan OECD) kurulmuş; ABD 16 Avrupa ülkesine (Türkiye dahil) ekonomik yardım yapmıştır.
Marshall Planı Avrupa'ya yönelik ekonomik bir yardım planı olup, Annan ve Akritas planlarının aksine Kıbrıs sorunuyla doğrudan ilgisi yoktur.
Truman Doktrini ile ABD iki savaş arası izolasyon (Monroe) politikasını terk ederek uluslararası ilişkilerin merkezine yerleşmiş, dünyanın iki bloka ayrıldığı ve SSCB-ABD mücadelesinin başladığı ilan edilmiştir.
Türkiye'nin Soğuk Savaş dönemi dış politika gelişmeleri arasında NATO'ya katılım (1952), Marshall yardımının alınması, Kore'ye asker gönderme ve Balkan Paktı sayılabilir.
ABD Başkanı Harry Truman tarafından 1947'de açıklanan Truman Doktrini, komünist tehdit altındaki Türkiye ve Yunanistan'a ABD'nin askeri ve ekonomik yardım sağlamasını öngörmüştür.
Örnek Sorular
Soru 1
NATO 1949'da kurulmuştur. SSCB'nin bu gelişmeye askeri alanda verdiği kurumsal yanıt aşağıdakilerden hangisidir?
A) Varşova Paktı
B) Cominform
C) COMECON
D) Brejnev Doktrini
E) Molotof Planı
Cevabı göster
Cevap: A) Varşova Paktı
SSCB, NATO'ya karşılık askeri bir ittifak olan Varşova Paktı'nı kurmuştur; bu iki örgüt Soğuk Savaş'ın temel askeri yapılarını oluşturmaktadır.
Soru 2
Monroe Doktrini'nin ABD dış politikasındaki temel ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) ABD'nin Avrupa'daki komünist rejimlere karşı ülkelere ekonomik ve askeri destek sağlaması
B) ABD'nin Orta Doğu'daki Sovyet yayılmacılığına müdahale hakkını saklı tutması
C) ABD'nin SSCB'yi çevrelemek amacıyla bölgesel ittifaklar oluşturması
D) ABD'nin dünya ve Avrupa siyasetine karışmayıp kendi kıtasıyla ilgileneceğini ilan eden izolasyonist tutum
E) ABD'nin nükleer caydırıcılık yoluyla küresel barışı koruması
Cevabı göster
Cevap: D) ABD'nin dünya ve Avrupa siyasetine karışmayıp kendi kıtasıyla ilgileneceğini ilan eden izolasyonist tutum
Monroe Doktrini, ABD'nin Avrupa siyasetine karışmama ve kendi kıtasıyla sınırlı kalma ilkesini yani izolasyon politikasını öngörür.
Soru 3
Marshall Planı'nın Türkiye'nin iç siyasetine etkisi bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Türkiye'de tek parti yönetiminin belirgin biçimde güçlenmesini sağlamıştır.
B) Batı yönelimli politikalarıyla çok partili sisteme geçişi hızlandıran dış etkenlerden biri olmuştur.
C) Türkiye'yi planlı ekonomiyi bırakıp özel sektörü büyütmeye zorunlu kılmıştır.
D) Türkiye'ye ağırlıklı olarak askeri destek olarak verilmiş, iç siyasete pek etki etmemiştir.
E) Türkiye'nin Orta Doğu politikasını şekillendirmiş, iç siyasetle ise ilgisi olmamıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Batı yönelimli politikalarıyla çok partili sisteme geçişi hızlandıran dış etkenlerden biri olmuştur.
Marshall yardımı ve II. Dünya Savaşı sonrası Batı yönelimli ekonomi politikaları, Türkiye'de çok partili sisteme geçişi hızlandıran dış etkenlerden biri olmuştur.
Soru 4
Bağlantısızlar Hareketi'nin temel özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Her iki bloka da katılmama
B) Sömürgeciliğe karşı çıkma
C) Nükleer silahsızlanmayı destekleme
D) Çoğunlukla Afrika ve üçüncü dünya ülkelerinden oluşma
E) Batı Bloku'nun ekonomik desteğini kabul etme
Cevabı göster
Cevap: E) Batı Bloku'nun ekonomik desteğini kabul etme
Bağlantısızlar Hareketi her iki bloktan da bağımsız olmayı ilke edinmiştir; Batı Bloku'nun ekonomik desteğini kabul etmek bu ilkeyle çelişir ve Hareket'in özelliği değildir.
Soru 5
'Demir Perde' kavramını ilk kez kullanan devlet adamı ve yıl aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Harry Truman — 1947
B) Franklin D. Roosevelt — 1945
C) Winston Churchill — 1946
D) George Marshall — 1947
E) Joseph Stalin — 1948
Cevabı göster
Cevap: C) Winston Churchill — 1946
'Demir Perde' kavramı, 1946'da İngiltere Başbakanı Winston Churchill tarafından Fulton konuşmasında ilk kez dile getirilmiştir.
Soru 6
Soğuk Savaş döneminde 'Üçgen Diplomasi' kavramını geliştirerek ABD'nin SSCB ile Çin arasındaki gerginlikten yararlanması stratejisini hayata geçiren kişiler aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nixon ve Henry Kissinger
B) Kennedy ve Robert McNamara
C) Eisenhower ve John Foster Dulles
D) Carter ve Zbigniew Brzezinski
E) Reagan ve George Shultz
Cevabı göster
Cevap: A) Nixon ve Henry Kissinger
Üçgen Diplomasi, Başkan Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger tarafından geliştirilerek ABD'nin Çin-SSCB gerginliğinden stratejik kazanım elde etmesi hedeflenmiştir.
Soru 7
ABD'nin Soğuk Savaş dönemindeki temel stratejisi olan Çevreleme (Containment) Politikasını formüle eden devlet adamı ve bu politikanın kurumsal yansımaları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Henry Kissinger — Varşova Paktı ve COMECON
B) George Marshall — Marshall Planı ve Eisenhower Doktrini
C) George Kennan — NATO ve Truman Doktrini
D) Harry Truman — Truman Doktrini ve Monroe Doktrini
E) Dean Acheson — SEATO ve CENTO
Cevabı göster
Cevap: C) George Kennan — NATO ve Truman Doktrini
Çevreleme Politikası George Kennan tarafından formüle edilmiş; kurumsal yansımaları NATO ve Truman Doktrini olmuştur.
Soru 8
Eisenhower Doktrini'nin kapsamı ve arka planına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) 1953'te ilan edilmiş, Avrupa'daki Sovyet tehdidine karşı Batı Almanya'ya askeri destek öngörmüştür.
B) 1957'de ilan edilmiş, Orta Doğu'da Sovyet yayılmacılığına karşı askeri-ekonomik destek taahhüdü içermiştir.
C) 1947'de açıklanmış, Türkiye ve Yunanistan'a komünist tehdide karşı askeri yardım öngörmüştür.
D) 1949'da NATO'nun kuruluşuyla birlikte üye ülkelere karşılıklı savunma garantisi vermiştir.
E) 1955'te ilan edilmiş, Uzak Doğu'da SEATO ittifakını güçlendirmeyi hedeflemiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) 1957'de ilan edilmiş, Orta Doğu'da Sovyet yayılmacılığına karşı askeri-ekonomik destek taahhüdü içermiştir.
Eisenhower Doktrini 1957'de ilan edilmiş; Süveyş Krizi'nin ardından Soğuk Savaş'ın Orta Doğu'ya kaymasına karşı ABD'nin bölgedeki Sovyet yayılmacılığını önleme taahhüdünü dile getirmiştir.
Soru 9
Marshall Planı çerçevesinde 16 Nisan 1948'de kurulan ve sonradan OECD'ye dönüşen örgüt ile ekonomik yardımdan yararlanan ülke sayısı aşağıdaki hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) — 12 Avrupa ülkesi
B) Uluslararası Para Fonu (IMF) — 16 Batı Avrupa ülkesi
C) Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) — 16 Avrupa ülkesi
D) Avrupa İktisadi İşbirliği Örgütü (OEEC) — 12 Avrupa ülkesi
E) Avrupa İktisadi İşbirliği Örgütü (OEEC) — 16 Avrupa ülkesi (Türkiye dahil)
Cevabı göster
Cevap: E) Avrupa İktisadi İşbirliği Örgütü (OEEC) — 16 Avrupa ülkesi (Türkiye dahil)
Marshall Planı kapsamında 16 Nisan 1948'de OEEC (sonradan OECD) kurulmuş; ABD Türkiye dahil 16 Avrupa ülkesine ekonomik yardım yapmıştır.
Soru 10
Charter 77 Bildirisi ve İnsancıl Komünizm kavramları hangi ülkenin Soğuk Savaş dönemiyle ilgilidir?
A) Polonya
B) Macaristan
C) Çekoslovakya
D) Romanya
E) Bulgaristan
Cevabı göster
Cevap: C) Çekoslovakya
Charter 77 Bildirisi ve İnsancıl Komünizm (Prag Baharı) kavramları Çekoslovakya'nın Soğuk Savaş deneyimiyle ilgilidir.
Soru 11
Soğuk Savaş döneminin iki süper gücü kimlerdir?
A) ABD ve SSCB
B) ABD ve Çin
C) İngiltere ve Fransa
D) SSCB ve Almanya
E) İngiltere ve SSCB
Cevabı göster
Cevap: A) ABD ve SSCB
Soğuk Savaş'ta iki süper güç ABD (Batı Bloku) ve SSCB (Doğu Bloku) olarak kabul edilmektedir.
Soru 12
ABD'nin 1947'de açıkladığı ve Türkiye ile Yunanistan'a askeri ve ekonomik yardım sağlanmasını öngören politika belgesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Monroe Doktrini
B) Marshall Planı
C) Eisenhower Doktrini
D) Truman Doktrini
E) Johnson Mektubu
Cevabı göster
Cevap: D) Truman Doktrini
1947'de açıklanan ve komünist tehdit altındaki Türkiye ile Yunanistan'a ABD'nin askeri ve ekonomik destek sağlamasını öngören belge Truman Doktrini'dir.
Soru 13
Soğuk Savaş'ın tanımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) ABD ile SSCB'nin birbirine açık silahlı savaş yürüttüğü 1945-1991 dönemini kapsar.
B) II. Dünya Savaşı süresince Müttefikler arasında yaşanan siyasi gerginliğe verilen addır.
C) ABD ve SSCB bloklarının doğrudan çatışmadan girdiği ideolojik-siyasi-ekonomik gerilim dönemidir.
D) Yalnızca Avrupa'da yaşanmış, Asya ve Orta Doğu'yu kapsamayan bloklar arası bir rekabettir.
E) 1945-1960 arası nükleer yarış dönemidir; sonrasında yerini tam barışa bırakmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) ABD ve SSCB bloklarının doğrudan çatışmadan girdiği ideolojik-siyasi-ekonomik gerilim dönemidir.
Soğuk Savaş, 1947-1991 yılları arasında ABD ve SSCB liderliğindeki blokların doğrudan silahlı çatışmaya girmeden yaşadığı ideolojik, siyasi ve ekonomik gerilim dönemidir.
Soru 14
Soğuk Savaş'ta özellikle 1960'ların sonu ile 1970'lerde yaşanan ve Doğu-Batı ilişkilerinde gerilimin azalmasını, diyalog ile müzakerenin öne çıkmasını ifade eden dönem kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bağlantısızlık (Non-Alignment)
B) Çevreleme (Containment)
C) Caydırıcılık (Deterrence)
D) Domino Teorisi
E) Détente (Yumuşama)
Cevabı göster
Cevap: E) Détente (Yumuşama)
Détente (Yumuşama), Soğuk Savaş'ın şiddetinin azaldığı, müzakere ve diyaloğun öne çıktığı özellikle 1960'ların sonu ile 1970'lere ait dönemin adıdır.
Soru 15
Yunanistan'da iç savaşın çıkmasına yol açan iki örgüt ve destekçileri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) ELAS İngiltere/ABD destekli; EDES SSCB/Yugoslavya destekliydi.
B) Her iki örgüt de SSCB tarafından desteklenmekte olup NATO karşıtı bir iç savaş yaşandı.
C) ELAS SSCB/Yugoslavya destekli; EDES İngiltere/ABD destekliydi.
D) ELAS ve EDES, ABD'nin Marshall Planı çerçevesinde oluşturduğu iki rakip siyasi gruptu.
E) ELAS Batı Almanya destekli; EDES ise İngiltere destekliydi ve savaş salt Yunanistan içi bir süreçti.
Cevabı göster
Cevap: C) ELAS SSCB/Yugoslavya destekli; EDES İngiltere/ABD destekliydi.
ELAS SSCB/Yugoslavya destekli komünist örgüt, EDES ise İngiltere/ABD destekli milliyetçi örgüttü; aralarındaki mücadele Yunanistan'da iç savaşa dönüştü.