Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) – ulusal birlik ve cemiyetlerin birleşmesi Soruları
KPSS Tarih · 23 özgün soru · açıklamalı çözümler
Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) – ulusal birlik ve cemiyetlerin birleşmesi — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) – ulusal birlik ve cemiyetlerin birleşmesi konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin TBMM'deki 1. Grubu 9 Eylül 1923'te Halk Fırkası'na (CHP) dönüşmüştür.
Ulusal nitelikteki Sivas Kongresi'ne (yaklaşık 63 delege) İstanbul Hükümeti'nin engellemeleri nedeniyle Erzurum Kongresi'nden (57 delege) daha az delege katılabilmiştir.
Çeşitli bölgesel kongreler ilgili cemiyetlerce düzenlenmiştir: İzmir Müdafaa-i Hukuk – Balıkesir/Alaşehir, Trakya-Paşaeli – Edirne/Lüleburgaz, Kilikyalılar – Pozantı Kongresi.
Milli (bölgesel) cemiyetler milliyetçi düşünceden doğmuş, azınlık cemiyetlerine tepki olarak kurulmuş, Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenmesine katkı sağlamış ve merkezi otoriteye bağlı olmayan bölgesel kuruluşlardır.
Mustafa Kemal'in 'Burada bir milletin kuruluşuna karar verildi' sözü Sivas Kongresi'yle değil, Erzurum Kongresi'yle ilişkilidir.
Sivas Kongresi'nin toplanma kararı Amasya Genelgesi'nde (her ilden üç güvenilir delegenin katılacağı ulusal bir kongre) alınmıştır.
Sivas Kongresi sürecinde İstanbul ile bağ koparılmış, Damat Ferit Paşa istifaya zorlanmış ve yerine Ali Rıza Paşa Hükümeti kurulmuştur.
Fransızlar Sivas'ı işgal ederek kongreye katılımı engellemek istemiş, ancak bu girişim başarısız olmuş ve kongre tamamlanmıştır.
Güney Cephesi'nde mücadelenin millî güçlerle (Kuvayımilliye) yürütülmesi ve bölgeye subay gönderilmesi kararı Sivas Kongresi'nde alınmıştır.
Sivas Kongresi'nde 'manda ve himayenin reddi' kararı ulusal bağımsızlık (tam bağımsızlık) ilkesiyle doğrudan ilgilidir.
'Manda' bir devletin başka bir devletin yönetimi altına girmesi anlamına gelir; Milli Mücadele liderliği bunu reddederek bağımsız Türk hâkimiyetini esas almıştır.
İstanbul Hükümeti, Sivas Kongresi'ni engellemek için katılanları İttihatçılıkla suçlamış, Ali Galip Olayı'nı düzenlemiş ve valileri (Elazığ-Ali Galip, Ankara-Muhittin Paşa) görevlendirmiştir.
Sivas Kongresi'ne katılacak delegeler Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyelerce seçilmiş; bu yolla Milli Mücadele yanlısı kişilerin katılımı amaçlanmıştır.
Sivas Kongresi'nde delegeler bir yemin metniyle hiçbir kişisel amaç gütmeyeceklerine, İttihat ve Terakki'yi canlandırmayacaklarına ve siyasi partilere hizmet etmeyeceklerine söz vererek ulusal birliği öne çıkarmıştır.
Sivas Kongresi'nde Temsil Heyeti (Heyet-i Temsiliye) oluşturulmuş; üye sayısı 9'dan 15'e çıkarılarak tüm yurdu temsil eden, millî hareketin yürütme kurulu konumuna gelmiştir.
Sivas Kongresi'nde kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, ileride Halk Fırkası'nın (CHP'nin) temelini oluşturmuş ve kongre CHP'nin ilk kurultayı sayılmıştır.
Sivas Kongresi'nde tüm yerel/bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında tek çatıda birleştirilmiştir.
Sivas Kongresi kararıyla Milli Mücadele'nin ilk yayın organı olan İrade-i Milliye gazetesi Sivas'ta yayın hayatına başlamıştır.
Sivas Kongresi sonrası İstanbul ile haberleşmenin kesilmesiyle Heyet-i Temsiliye milletin sözcüsü konumuna gelmiş, İstanbul Hükümeti siyasi otoritesini kaybetmiştir.
Sivas Kongresi, her bölgeden delegelerin katıldığı, Erzurum Kongresi kararlarını tüm yurda genişleten ulusal nitelikte bir kongredir.
Sivas Kongresi 4-11 Eylül 1919 tarihinde toplanmıştır.
Sivas Kongresi'nde manda ve himaye kesin olarak reddedilmiş; bazı delegelerin savunduğu ABD mandası tartışmalardan sonra reddedilerek tam bağımsızlık kararı alınmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Sivas Kongresi'nde delegelerin ettiği yemin metninde aşağıdakilerden hangisi yer almıştır?
A) Batılı bir devletin mandasını kabul edecekleri
B) İstanbul Hükümeti'nin emirlerine bağlı kalacakları
C) İttihat ve Terakki'yi yeniden canlandıracakları
D) Hiçbir partiye hizmet etmeyecekleri
E) Silahlı direnişe son verecekleri
Cevabı göster
Cevap: D) Hiçbir partiye hizmet etmeyecekleri
Delegeler yemin metninde hiçbir kişisel amaç gütmeyeceklerine, İttihat ve Terakki'yi canlandırmayacaklarına ve hiçbir siyasi partiye hizmet etmeyeceklerine söz vermiştir; bu nedenle partiye hizmet etmeme yeminin açık…
Soru 2
Milli (bölgesel) cemiyetler hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
A) Milliyetçi düşünceden hareketle kurulmuşlardır.
B) Merkezi otoriteye bağlı resmi devlet kurumlarıdır.
C) Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenmesine katkı sağlamışlardır.
D) Azınlık cemiyetlerine tepki olarak ortaya çıkmışlardır.
E) Bölgesel nitelikte kuruluşlar olarak faaliyete başlamışlardır.
Cevabı göster
Cevap: B) Merkezi otoriteye bağlı resmi devlet kurumlarıdır.
Milli cemiyetler merkezi otoriteye bağlı olmayan, bağımsız bölgesel kuruluşlardır; resmi birer devlet kurumu niteliği taşımaz.
Soru 3
Sivas Kongresi'nin bölgesel cemiyetler açısından en temel kararı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bölgesel cemiyetlerin kendi özerk yapılarını koruyarak ayrı ayrı faaliyetlerini sürdürmesi
B) Cemiyetlerin tümüyle İstanbul Hükümeti'nin denetimine bırakılması
C) Bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin tek bir çatı altında birleştirilmesi
D) Her bölgenin kendi kongresi aracılığıyla bağımsız kararlar alması
E) Yalnızca Karadeniz bölgesi cemiyetlerinin merkezi yapıya dahil edilmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin tek bir çatı altında birleştirilmesi
Sivas Kongresi'nde tüm yerel ve bölgesel Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri, 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında tek çatıda birleştirilmiştir.
Soru 4
Sivas Kongresi'nde Batı Cephesi Kuvayımilliye Umum Komutanlığına kim atanmıştır?
A) Mustafa Kemal
B) Kazım Karabekir
C) İsmet İnönü
D) Ali Fuat Cebesoy
E) Refet Bele
Cevabı göster
Cevap: D) Ali Fuat Cebesoy
Sivas Kongresi'nde Ali Fuat (Cebesoy) Batı Cephesi Kuvayımilliye Umum Komutanlığına atanmıştır.
Soru 5
Sivas Kongresi'ne katılımı engellemek amacıyla Sivas'ı işgal etmeye teşebbüs eden devlet aşağıdakilerden hangisidir?
A) İngiltere
B) Yunanistan
C) İtalya
D) Rusya
E) Fransızlar
Cevabı göster
Cevap: E) Fransızlar
Fransızlar, Sivas Kongresi'ni engellemek amacıyla Sivas'ı işgal etmek istemiş; ancak bu girişim başarısız olmuş ve kongre tamamlanmıştır.
Soru 6
Sivas Kongresi'ni Erzurum Kongresi'nden ayıran en belirgin özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sivas Kongresi yalnızca doğu illerinin sorunlarını ele almıştır.
B) Erzurum Kongresi kararları Sivas Kongresi'nde geçersiz sayılmıştır.
C) Sivas Kongresi, Erzurum kararlarını tüm yurda genişleten ulusal nitelikte bir kongredir.
D) Sivas Kongresi, daha az delege katılımıyla bölgesel düzeyde kalan bir kongre niteliği taşımıştır.
E) Sivas Kongresi ilk kez İstanbul Hükümeti'nin desteğiyle toplanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Sivas Kongresi, Erzurum kararlarını tüm yurda genişleten ulusal nitelikte bir kongredir.
Sivas Kongresi, her bölgeden delegelerle toplanan ulusal nitelikte bir kongredir ve Erzurum Kongresi'nin kararlarını tüm yurda genişletmiştir.
Soru 7
Sivas Kongresi'ne katılacak delegelerin seçiminde görev alan kuruluşlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) Osmanlı Mebusan Meclisi üyeleri
B) Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyeler
C) Ordu komutanlıkları ve askeri birlikler
D) Anadolu yakasındaki medrese ve tekke temsilcileri
E) İstanbul'daki Osmanlı bürokrasisinden atanan yetkililer
Cevabı göster
Cevap: B) Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyeler
Sivas Kongresi delegeleri Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyeler tarafından seçilmiştir; böylece Milli Mücadele yanlısı kişilerin katılımı amaçlanmıştır.
Soru 8
Sivas Kongresi'nde kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile CHP arasındaki ilişki nasıl tanımlanmaktadır?
A) İki örgüt birbirinden bağımsız ayrı yapılardır.
B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, CHP'yi siyasetten devre dışı bırakmak amacıyla kurulmuş bir yapıdır.
C) Bu cemiyet Halk Fırkası'nın temelini oluşturmuş, kongre de CHP'nin ilk kurultayı sayılmıştır.
D) Sivas Kongresi CHP'nin değil, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın temeli sayılmaktadır.
E) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti askeri bir örgüt olup siyasi bir mirası bulunmaz.
Cevabı göster
Cevap: C) Bu cemiyet Halk Fırkası'nın temelini oluşturmuş, kongre de CHP'nin ilk kurultayı sayılmıştır.
Sivas Kongresi'nde kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, ileride Halk Fırkası'nın temelini oluşturmuş; kongrenin kendisi ise CHP'nin ilk kurultayı sayılmıştır.
Soru 9
Sivas Kongresi'nde alınan 'manda ve himayenin reddi' kararı, bir devletin başka bir devletin yönetimi ve denetimi altına girmesini reddetmesi bakımından aşağıdaki ilkelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
A) Halkçılık
B) Devletçilik
C) Laiklik
D) Devletin başkentinin belirlenmesi
E) Tam bağımsızlık
Cevabı göster
Cevap: E) Tam bağımsızlık
Manda ve himaye, bir devletin başka bir devletin yönetimi ve denetimi altına girmesi demektir.
Soru 10
Sivas Kongresi'nde, Güney Cephesi'nde mücadelenin millî güçlerle (Kuvayımilliye) yürütülmesi ve bölgeye subay gönderilmesi kararı alınmasının önemi ne açısından değerlendirilebilir?
A) Kongrenin doğu vilayetlerine yönelik bölgesel bir örgüt olduğunu kanıtlar.
B) Milli Mücadele'nin İstanbul merkezli sürdürüldüğünü gösterir.
C) Kongrenin ulusal ölçekte askeri önlemler alan bir nitelik taşıdığını ortaya koyar.
D) Osmanlı ordusu içinde bir askeri hiyerarşi oluşturulduğunu kanıtlar.
E) Fransız işgali karşısında ateşkes talep edildiğini gösterir.
Cevabı göster
Cevap: C) Kongrenin ulusal ölçekte askeri önlemler alan bir nitelik taşıdığını ortaya koyar.
Güney Cephesi için Kuvayımilliye kararı ve subay gönderilmesi, Sivas Kongresi'nin ulusal ölçekte askeri tedbirler alan bir kurul niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır.
Soru 11
Aşağıdaki kongre-cemiyet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti – Balıkesir Kongresi
B) Kilikyalılar Cemiyeti – Erzurum Kongresi
C) Kilikyalılar Cemiyeti – Pozantı Kongresi
D) İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti – Alaşehir Kongresi
Cevap: B) Kilikyalılar Cemiyeti – Erzurum Kongresi
Erzurum Kongresi Kilikyalılar Cemiyeti tarafından değil, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından düzenlenmiştir. Kilikyalılar Cemiyeti'nin kongresi Pozantı'dadır.
Soru 12
Sivas Kongresi'nde bölgesel cemiyetlerin tek çatıda birleştirilmesinin temel amacı nedir?
A) Osmanlı Hükümeti ile iş birliği yaparak barış müzakerelerini hızlandırmak
B) Her bölgenin kendi çıkarlarını bağımsız biçimde temsil etmesini sağlamak
C) Yabancı devletlerin Türk topraklarındaki varlığını meşrulaştırmak
D) Anadolu'daki farklı etnik grupların ayrı örgütlenmesine zemin hazırlamak
E) Milli Mücadele'yi merkezî ve birleşik bir yapıyla daha güçlü yürütmek
Cevabı göster
Cevap: E) Milli Mücadele'yi merkezî ve birleşik bir yapıyla daha güçlü yürütmek
Cemiyetlerin birleştirilmesindeki temel amaç, Milli Mücadele'yi merkezî ve birleşik bir yapıyla daha güçlü biçimde yürütmektir.
Soru 13
İstanbul Hükümeti'nin Sivas Kongresi'ni engellemeye yönelik girişimleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Mustafa Kemal'i zorla İstanbul'a götürmek
B) Ali Galip Olayı'nı düzenlemek
C) Elazığ Valisi Ali Galip'i görevlendirmek
D) Ankara Valisi Muhittin Paşa'yı görevlendirmek
E) Kongreye katılanları İttihatçılıkla suçlamak
Cevabı göster
Cevap: A) Mustafa Kemal'i zorla İstanbul'a götürmek
İstanbul Hükümeti, Mustafa Kemal'i zorla İstanbul'a götürme girişiminde bulunmamıştır; asıl girişimler İttihatçılık suçlaması, Ali Galip Olayı ve vali görevlendirmeleridir.
Soru 14
Milli Mücadele'nin ilk yayın organı olan İrade-i Milliye gazetesi hangi kongre kararıyla ve nerede yayın hayatına başlamıştır?
A) Erzurum Kongresi kararıyla, Erzurum'da
B) Heyet-i Temsiliye kararıyla, Kayseri'de
C) Amasya Genelgesi ile, Ankara'da
D) Sivas Kongresi kararıyla, Sivas'ta
E) Balıkesir Kongresi kararıyla, Balıkesir'de
Cevabı göster
Cevap: D) Sivas Kongresi kararıyla, Sivas'ta
İrade-i Milliye gazetesi, Sivas Kongresi kararıyla Sivas'ta yayın hayatına başlamış ve Milli Mücadele'nin ilk yayın organı olmuştur.
Soru 15
Sivas Kongresi'nin toplanması kararı hangi belgede ve ne şekilde yer almıştır?
A) Amasya Genelgesi'nde, her ilden üç güvenilir delegenin katılacağı ulusal bir kongre olarak
B) Temsil Heyeti Bildirisi'nde, bölgesel cemiyetleri birleştirecek bir meclis olarak
C) Havza Genelgesi'nde, İstanbul Hükümeti'nin onayına sunulacak bir toplantı olarak
D) Misak-ı Millî'de, toprak bütünlüğünü esas alan bir danışma kurulu olarak
E) Erzurum Kongresi Beyannamesi'nde, doğu illerini koruyacak bir kongre olarak
Cevabı göster
Cevap: A) Amasya Genelgesi'nde, her ilden üç güvenilir delegenin katılacağı ulusal bir kongre olarak
Sivas Kongresi'nin toplanma kararı Amasya Genelgesi'nde alınmıştır; her ilden üç güvenilir delegenin katılacağı ulusal bir kongre olarak öngörülmüştür.