Sened-i İttifak (1808) ve II. Mahmut dönemi reformları (Vaka-i Hayriye 1826, Asakir-i Mansure) Soruları
KPSS Tarih · 17 özgün soru · açıklamalı çözümler
Sened-i İttifak (1808) ve II. Mahmut dönemi reformları (Vaka-i Hayriye 1826, Asakir-i Mansure) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Sened-i İttifak (1808) ve II. Mahmut dönemi reformları (Vaka-i Hayriye 1826, Asakir-i Mansure) konusunda bilmen gereken 17 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Sened-i İttifak (1808), II. Mahmut döneminde imzalanan ve Osmanlı tarihinde ilk kez padişahın (hükümdarın) yetkilerinin yazılı olarak sınırlandırıldığı belgedir; bu yönüyle ilk anayasal adım sayılır.
II. Mahmut, Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmadan önce Sekban-ı Cedid ve Eşkinci Ocağı gibi geçici askeri birlikler denemiş; Sekban-ı Cedid Yeniçeri baskısıyla dağıtılmıştı.
Sened-i İttifak, eşit vatandaşlık veya din farkı gözetmeksizin eşitlik ilkesini içermez; bu ilke Tanzimat ve Islahat Fermanı ile Kanunuesasi'de yer alır.
II. Mahmut, 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmış; bu olay 'Vaka-i Hayriye' (Hayırlı Olay) olarak tarihe geçmiştir.
Tanzimat öncesinde Sened-i İttifak bir yasa niteliği taşısa da Osmanlı'da modern hukuk anlayışının başlangıcı Tanzimat Fermanı (1839) kabul edilir.
Yeniçeri Ocağı'nın 1826'da kaldırılması yeni ordunun yetişmesi zaman aldığından kısa vadede askeri gücü zayıflatmış; bu durum 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'ndaki yenilgiye katkıda bulunmuştur.
Yeniçeri Ocağı kaldırıldıktan sonra yerine II. Mahmut tarafından maaşlı ve Batı tarzı eğitim alan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kurulmuştur.
Nizamiye Mahkemeleri II. Mahmut döneminde değil Tanzimat döneminde kurulmuştur; II. Mahmut'un yenilikleri arasında yer almaz.
Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu Abdülmecit döneminde değil, ondan önce II. Mahmut döneminde kurulmuştur.
Sened-i İttifak, ayanların hukuki varlığını tanırken padişahın yetkilerini kısıtladığı için İngiltere'deki Magna Carta (1215) ile karşılaştırılır.
XIX. yüzyıl Osmanlı reform belgelerinin kronolojik sırası: Sened-i İttifak (1808, II. Mahmut), Tanzimat Fermanı (1839, Abdülmecit), Islahat Fermanı (1856, Abdülmecit), Kanunuesasi (1876).
Sened-i İttifak'ın imzalanmasında belirleyici/öncü rolü, III. Selim'i kurtarmaya çalışıp II. Mahmut'u tahta çıkaran ve sadrazam olan Rumeli ayanı lideri Alemdar (Bayraktar) Mustafa Paşa oynamıştır.
Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ıslahatların önündeki en büyük engeli kaldırmış, merkezi otoriteyi güçlendirmiş ve Bektaşi tekkelerinin kapatılmasına yol açmıştır.
II. Mahmut, kıyafette fesi getirmesi ve diğer Batı yanlısı yenilikleri nedeniyle yenilik karşıtlarınca 'Gavur Padişah' olarak adlandırılmıştır.
Sened-i İttifak, padişah (II. Mahmut) ile ayanlar arasında imzalanmış; ayanlar padişaha bağlılığını bildirmiş, padişah da eyaletlere adil ve eşit vergi salmayı taahhüt etmiştir.
II. Mahmut dönemi reformları: Divan-ı Hümayun yerine nazırlık (bakanlık) sistemine geçiş, müsadere usulünün kaldırılması, posta teşkilatı, nüfus sayımı, ilk resmi gazete Takvim-i Vekayi (1831) ve Avrupa'ya öğrenci gönderilmesidir.
II. Mahmut döneminde merkezi otoriteyi güçlendirmek için illere müşirler (valiler) gönderilmiş, muhtarlıklar kurulmuş ve Anadolu'ya geçişte Mürur Tezkiresi zorunluluğu getirilmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
XIX. yüzyıl Osmanlı reform belgelerinin doğru kronolojik sırası aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
Aşağıdakilerden hangisi II. Mahmut döneminde gerçekleştirilen yenilikler arasında yer almaz?
A) Takvim-i Vekayi adlı ilk resmi gazetenin yayımlanması (1831)
B) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
C) Divan-ı Hümayun yerine nazırlık (bakanlık) sistemine geçilmesi
D) Avrupa'ya öğrenci gönderilmesi
E) Posta teşkilatının kurulması
Cevabı göster
Cevap: B) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
Kapitülasyonların kaldırılması II. Mahmut dönemi reformları arasında yer almaz; bu mesele XIX. yüzyıl boyunca sürmüş ve ancak Millî Mücadele sonrasında Lozan'da çözüme kavuşmuştur. Diğer seçenekler gerçek II. Mahmut…
Soru 3
Osmanlı hukuk tarihinde modern hukuk anlayışının başlangıcı kabul edilen belge ya da gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sened-i İttifak (1808)
B) Vaka-i Hayriye (1826)
C) Tanzimat Fermanı (1839)
D) Kanunuesasi (1876)
E) Asakir-i Mansure'nin kuruluşu
Cevabı göster
Cevap: C) Tanzimat Fermanı (1839)
Sened-i İttifak yasa niteliği taşısa da Osmanlı'da modern hukuk anlayışının başlangıcı Tanzimat Fermanı (1839) kabul edilir.
Soru 4
Sened-i İttifak'ın imzalanma sürecinde belirleyici rol oynayan devlet adamı aşağıdakilerin hangisidir?
A) Koca Yusuf Paşa
B) Kuyucu Murat Paşa
C) Damat Ferit Paşa
D) Alemdar Mustafa Paşa
E) Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
Cevabı göster
Cevap: D) Alemdar Mustafa Paşa
III. Selim'i kurtarmaya çalışıp II. Mahmut'u tahta çıkaran ve sadrazam olan Rumeli ayanı lideri Alemdar (Bayraktar) Mustafa Paşa, Sened-i İttifak'ın imzalanmasında öncü rol üstlenmiştir.
Soru 5
II. Mahmut döneminde merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelik aşağıdaki düzenlemelerden hangisi yapılmıştır?
A) Şeyhülislamlığın Divan-ı Hümayun'un başına geçirilmesi
B) Serflik düzenini tasfiye ederek toprak reformunun hayata geçirilmesi
C) Ayanların özerk yönetim kurmasına imkân tanıyan tüzüklerin hazırlanması
D) Yabancı devletlere bağlı ticaret mahkemelerinin kurulması
E) İllere müşirler gönderilmesi, muhtarlıkların kurulması ve Mürur Tezkiresi zorunluluğu
Cevabı göster
Cevap: E) İllere müşirler gönderilmesi, muhtarlıkların kurulması ve Mürur Tezkiresi zorunluluğu
II. Mahmut döneminde merkezi otoriteyi güçlendirmek için illere müşirler (valiler) gönderilmiş, muhtarlıklar kurulmuş ve Anadolu'ya geçişte Mürur Tezkiresi zorunlu hale getirilmiştir.
Soru 6
Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının kısa vadeli askerî sonuçlarından biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Osmanlı-Rus Savaşı'nda alınan yenilgiye katkı sağlaması
B) Asakir-i Mansure'nin hemen etkin biçimde savaşa girmesi
C) Osmanlı ordusunun Balkanlar'daki toprakları genişletmesi
D) Mısır meselesinin kısa sürede çözüme kavuşturulması
E) Yeni ordunun eğitimi tamamlanmadan zafer kazanılması
Cevabı göster
Cevap: A) Osmanlı-Rus Savaşı'nda alınan yenilgiye katkı sağlaması
Yeniçeri Ocağı kaldırıldıktan sonra yeni ordunun yetişmesi zaman aldığından kısa vadede askerî güç zayıflamış; bu durum 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'ndaki yenilgiye katkıda bulunmuştur.
Soru 7
II. Mahmut'un yenilik karşıtlarınca 'Gavur Padişah' olarak adlandırılmasına neden olan uygulamalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilmektedir?
A) Osmanlı-Rus ittifakına onay vermesi
B) Kıyafette fesi getirmesi ve Batı yanlısı yenilikleri uygulaması
C) Hristiyan azınlıklara eşit hukuki statü tanıması
D) Şeyhülislamı devlet yönetiminden dışlaması
E) Divan-ı Hümayun'u kaldırarak yerine Avrupa tarzı parlamento kurması
Cevabı göster
Cevap: B) Kıyafette fesi getirmesi ve Batı yanlısı yenilikleri uygulaması
II. Mahmut, kıyafette fesi getirmesi ve diğer Batı yanlısı yenilikleri nedeniyle yenilik karşıtlarınca 'Gavur Padişah' olarak adlandırılmıştır.
Soru 8
Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu hangi padişah döneminde kurulmuştur?
A) III. Selim
B) Abdülmecit
C) Abdülaziz
D) II. Mahmut
E) II. Abdülhamit
Cevabı göster
Cevap: D) II. Mahmut
Asakir-i Mansure-i Muhammediye, Abdülmecit döneminde değil, ondan önce II. Mahmut döneminde 1826 sonrasında kurulmuştur.
Soru 9
Sened-i İttifak (1808) ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Tanzimat Fermanı'nın ardından hazırlanan bu belge din farkı gözetmeksizin eşitliği güvence altına almıştır.
B) Osmanlı tarihinde ilk kez padişahın yetkilerinin yazılı biçimde sınırlandırıldığı belgedir ve ilk anayasal adım sayılır.
C) Belge yalnızca askeri alandaki düzenlemeleri kapsadığından hukuki nitelik taşımamaktadır.
D) Kanunuesasi ile aynı dönemde hazırlanmış olup merkezi otoriteyi güçlendirmeyi hedeflemiştir.
E) III. Selim'in tahta çıkışını belgeleyen bir mutabakat metnidir.
Cevabı göster
Cevap: B) Osmanlı tarihinde ilk kez padişahın yetkilerinin yazılı biçimde sınırlandırıldığı belgedir ve ilk anayasal adım sayılır.
Sened-i İttifak (1808), II. Mahmut döneminde padişahın yetkilerinin ilk kez yazılı olarak sınırlandırıldığı belgedir; bu özelliğiyle Osmanlı tarihinde ilk anayasal adım olarak nitelendirilir.
Soru 10
Sened-i İttifak (1808) hakkında aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
A) Padişah II. Mahmut ile ayanlar arasında imzalanmıştır.
B) Ayanlar belgede padişaha bağlılıklarını bildirmiştir.
C) Padişah eyaletlere adil ve eşit vergi salmayı taahhüt etmiştir.
D) Ayanların hukuki varlığı bu belgeyle tanınmıştır.
E) Belge, Osmanlı'nın Avrupa devletleriyle imzaladığı ilk ikili antlaşmadır.
Cevabı göster
Cevap: E) Belge, Osmanlı'nın Avrupa devletleriyle imzaladığı ilk ikili antlaşmadır.
Sened-i İttifak, Osmanlı'nın Avrupa devletleriyle değil; padişah II.
Soru 11
Vaka-i Hayriye'nin ardından Yeniçeri Ocağı'nın yerine II. Mahmut tarafından kurulan yeni ordunun adı nedir?
A) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
B) Nizam-ı Cedid (III. Selim'in ordusu)
C) Sekban-ı Cedid (kısa ömürlü birlik)
D) Eşkinci Ocağı (geçici deneme)
E) Topçu ve Humbaracı Ocağı
Cevabı göster
Cevap: A) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından II. Mahmut tarafından maaşlı, Batı tarzı eğitim alan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kurulmuştur.
Soru 12
Aşağıdaki kurumlardan hangisi II. Mahmut'un değil, Tanzimat döneminin yenilikleri arasında yer almaktadır?
A) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
B) Takvim-i Vekayi gazetesi
C) Nizamiye Mahkemeleri
D) Müşirlik (valilik) sistemi
E) Muhtarlıkların kurulması
Cevabı göster
Cevap: C) Nizamiye Mahkemeleri
Nizamiye Mahkemeleri Tanzimat döneminde kurulmuş olup II. Mahmut'un yenilikleri arasında yer almaz. Diğer seçeneklerdeki kurumlar II. Mahmut dönemine aittir.
Soru 13
Aşağıdaki Osmanlı belge ve fermanlarının hangisinde din farkı gözetmeksizin eşit vatandaşlık ilkesi yer almaz?
A) Tanzimat Fermanı (1839)
B) Islahat Fermanı (1856)
C) Kanunuesasi (1876)
D) Sened-i İttifak (1808)
E) Tanzimat ve Islahat Fermanlarının her ikisi
Cevabı göster
Cevap: D) Sened-i İttifak (1808)
Sened-i İttifak, eşit vatandaşlık veya din farkı gözetmeksizin eşitlik ilkesini içermez; bu ilkeler ancak Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanunuesasi ile güvence altına alınmıştır.
Soru 14
Sened-i İttifak'ın hangi özelliği nedeniyle İngiltere'deki Magna Carta (1215) ile karşılaştırıldığı doğru biçimde açıklanmaktadır?
A) Her iki belge de halkın temsilcilerini esas alan geniş katılımlı parlamenter sistemler kurmuştur.
B) Her iki belge de merkezi otoriteyi mutlak biçimde güçlendirmek amacıyla hazırlanmıştır.
C) Her iki belge de dini azınlıklara eşit haklar tanıdığı için demokratik nitelik taşımaktadır.
D) Sened-i İttifak tüm Osmanlı vatandaşlarına eşit haklar tanıması bakımından Magna Carta ile örtüşmektedir.
E) Her iki belge de güçlü yerel aristokrasinin varlığını tanırken hükümdarın yetkilerini sınırlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Her iki belge de güçlü yerel aristokrasinin varlığını tanırken hükümdarın yetkilerini sınırlamıştır.
Sened-i İttifak ayanların, Magna Carta ise baronların hukuki varlığını tanıyıp hükümdarın (padişah/kral) yetkilerini sınırladığı için karşılaştırılır; her iki belgede de hükümdar karşısında güçlü yerel aristokrasinin…
Soru 15
II. Mahmut'un Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmadan önce denediği geçici askeri birlikler ile bunlara ilişkin bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Sekban-ı Cedid ve Eşkinci Ocağı bu geçici birliklere örnek gösterilebilir.
B) Her iki birlik de Batı tarzı eğitime dayalı kalıcı ordular olarak uzun yıllar hizmet vermiştir.
C) Sekban-ı Cedid, Yeniçerilerin baskısıyla dağıtılmak zorunda kalmıştır.
D) Bu birlikler Yeniçeri Ocağı kaldırılmadan önce kurulmuş geçici niteliktedir.
E) II. Mahmut, söz konusu birlikleri Yeniçeri Ocağı'na alternatif olarak oluşturmuştur.
Cevabı göster
Cevap: B) Her iki birlik de Batı tarzı eğitime dayalı kalıcı ordular olarak uzun yıllar hizmet vermiştir.
Sekban-ı Cedid ve Eşkinci Ocağı kalıcı ordu olarak uzun yıllar hizmet vermemiş; bunlar geçici birlikler olup Sekban-ı Cedid Yeniçeri baskısıyla dağıtılmıştır.