Osmanlıyı kurtarma fikir akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık) ve Genç Osmanlılar Soruları

KPSS Tarih · 20 özgün soru · açıklamalı çözümler

Osmanlıyı kurtarma fikir akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık) ve Genç Osmanlılar — Konu Özeti

KPSS Tarih kapsamında Osmanlıyı kurtarma fikir akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık) ve Genç Osmanlılar konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

Turancılık ve Türkçülük karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Her iki akım da Anadolu Türkleriyle sınırlı milliyetçi projeler olarak doğmuştur.
  2. B) Turancılık tüm dünya Türklerinin, Türkçülük ise Anadolu Türklerinin birliğini hedefler.
  3. C) Türkçülük tüm Türk dünyasının, Turancılık ise yalnızca Osmanlı Türklerinin birliğini savunur.
  4. D) Her iki akımın da fikir babası olarak Enver Paşa kabul edilir.
  5. E) Turancılığın fikir babası Namık Kemal, Türkçülüğün ise Ziya Gökalp'tir.
Cevabı göster

Cevap: B) Turancılık tüm dünya Türklerinin, Türkçülük ise Anadolu Türklerinin birliğini hedefler.

Turancılık Orta Asya'dan Balkanlara tüm Türk ve Turani halkları birleştirmeyi hedefler; Türkçülük ise çoğunlukla Anadolu merkezli bir Türk kimliğini esas alır.

Soru 2

I. Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından Osmanlı fikir akımları arasında yaşanan en belirgin ideolojik dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Osmanlıcılık ve İslamcılığın geçerliliğini yitirip milliyetçiliğin ön plana çıkması
  2. B) Turancılığın çöküp Adem-i Merkeziyetçiliğin güçlenmesi
  3. C) Batıcılığın yerini Osmanlıcılığın alması
  4. D) Panislamizm'in Osmanlıcılığı iktidardan uzaklaştırarak egemen ideoloji hâline gelmesi
  5. E) İslamcılığın devlet politikası olmaya devam ederken Osmanlıcılığın gözden düşmesi
Cevabı göster

Cevap: A) Osmanlıcılık ve İslamcılığın geçerliliğini yitirip milliyetçiliğin ön plana çıkması

I. Dünya Savaşı'ndaki yenilgi ve Osmanlı'nın fiilen çöküşüyle hem Osmanlıcılık hem de İslamcılık ideolojileri tutunma gücünü yitirmiş; bunların yerini, özellikle Anadolu'da güçlenen Türk milliyetçiliği almıştır.

Soru 3

'Dilde, Fikirde, İşte Birlik' sloganını öne sürerek Türk dünyasının birliğini savunan Kırım Tatarı aydın kimdir?

  1. A) Yusuf Akçura
  2. B) Ziya Gökalp
  3. C) İsmail Gaspıralı
  4. D) Enver Paşa
  5. E) Mehmet Emin Yurdakul
Cevabı göster

Cevap: C) İsmail Gaspıralı

İsmail Gaspıralı, 'Dilde, Fikirde, İşte Birlik' sloganıyla Türk dünyasını birleştirmeyi hedefleyen Kırım Tatarı bir Türkçü aydındır; bu slogan ve kimlik doğrudan onunla özdeşleşmektedir.

Soru 4

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Genç Osmanlılar (Jön Türkler) hakkında doğrudur?

  1. A) Anadolu'nun kırsal kesiminde dini eğitim almış din adamlarından oluşmaktaydılar.
  2. B) Türk ve Müslüman halkların ortak bir çatı altında toplanmasını öngören Turancılığı savunmuşlardır.
  3. C) Avrupa'da eğitim görmüş, Fransız İhtilali fikirlerinden etkilenmiş, anayasa ve meşrutiyet isteyen aydınlardı.
  4. D) II. Abdülhamid tarafından desteklenen ve Osmanlı toprak bütünlüğüne karşı çıkmayan bir gruptu.
  5. E) Yalnızca askeri kökenli kişilerden oluşan ve darbe yoluyla iktidara gelmeyi amaçlayan bir cemiyetti.
Cevabı göster

Cevap: C) Avrupa'da eğitim görmüş, Fransız İhtilali fikirlerinden etkilenmiş, anayasa ve meşrutiyet isteyen aydınlardı.

Genç Osmanlılar (Mithat Paşa, Ziya Paşa, Ali Suavi, Namık Kemal gibi isimler), Avrupa'da eğitim görmüş, Fransız İhtilali'nin özgürlük ve meşrutiyet fikirlerinden beslenen aydınlardır; anayasal monarşi talep etmişlerdir.

Soru 5

'Türkçülüğün Esasları' adlı eserin yazarı kimdir?

  1. A) Yusuf Akçura
  2. B) Namık Kemal
  3. C) Enver Paşa
  4. D) Mehmet Emin Yurdakul
  5. E) Ziya Gökalp
Cevabı göster

Cevap: E) Ziya Gökalp

'Türkçülüğün Esasları', Türkçülük akımının fikir babası kabul edilen Ziya Gökalp tarafından kaleme alınmıştır.

Soru 6

Osmanlı döneminde yayımlanan 'Sırat-ı Müstakim' dergisi hangi fikir akımının yayın organı olarak değerlendirilebilir?

  1. A) İslamcılık
  2. B) Osmanlıcılık
  3. C) Adem-i Merkeziyetçilik
  4. D) Türkçülük
  5. E) Batıcılık
Cevabı göster

Cevap: A) İslamcılık

'Sırat-ı Müstakim' (sonradan 'Sebilürreşad' adıyla yayımlanmıştır), İslamcı düşüncenin başlıca yayın organlarından biridir; Müslümanların birliğini ve Osmanlı halifeliğinin gücünü savunmuştur.

Soru 7

Yusuf Akçura'nın 1904 yılında kaleme aldığı 'Üç Tarz-ı Siyaset' adlı makale için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Makale, Osmanlıcılığı üç siyaset seçeneği arasında en uygulanabilir çözüm olarak öne çıkarmıştır.
  2. B) Makale yalnızca Batıcılık ve İslamcılık akımlarını karşılaştırmış, Türkçülüğe hiç değinmemiştir.
  3. C) Makale üç siyaset seçeneğini değerlendirip Türkçülüğü en uygulanabilir yol olarak önermiştir.
  4. D) Makale II. Abdülhamid'in isteğiyle yazılmış ve İslamcılığı resmen desteklemiştir.
  5. E) Makale Adem-i Merkeziyetçiliği Osmanlı için yegâne kurtuluş yolu olarak ilan etmiştir.
Cevabı göster

Cevap: C) Makale üç siyaset seçeneğini değerlendirip Türkçülüğü en uygulanabilir yol olarak önermiştir.

'Üç Tarz-ı Siyaset' (1904), Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük olmak üzere üç politika seçeneğini analiz etmiş ve Türkçülüğü Osmanlı için en gerçekçi ve uygulanabilir yol olarak savunmuştur.

Soru 8

Tanzimat sonrası aydınlardan Namık Kemal'in benimsediği siyasi ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Batıcılık
  2. B) Türkçülük
  3. C) İslamcılık
  4. D) Osmanlıcılık
  5. E) Turancılık
Cevabı göster

Cevap: D) Osmanlıcılık

Namık Kemal, farklı etnik ve dini grupların ortak bir vatandaşlık kimliği altında birleşmesini savunan Osmanlıcılık akımının önde gelen temsilcilerinden biridir; Türkçülük ya da Batıcılıkla değil Osmanlıcılıkla anılır.

Soru 9

İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlıcılık ve İslamcılığı bir kenara bırakarak hangi ideolojiyi resmî politika olarak benimsemeye çalışmıştır?

  1. A) Batıcılık
  2. B) Adem-i Merkeziyetçilik
  3. C) Panislamizm
  4. D) Osmanlıcılık
  5. E) Türkçülük / Turancılık
Cevabı göster

Cevap: E) Türkçülük / Turancılık

İttihat ve Terakki Cemiyeti, II. Abdülhamid döneminin İslamcılığına ve daha önceki Osmanlıcılığa alternatif olarak Türkçülük/Turancılığı resmî ideoloji hâline getirmeye çalışmıştır.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin oluşumuna ilişkin doğru bir bilgidir?

  1. A) Cemiyet, saray çevresinde büyüyen ve II. Abdülhamid'i destekleyen aydınlar tarafından kurulmuştur.
  2. B) Sürgün edilen Jön Türkler ve Genç Osmanlılar, zamanla bir araya gelerek İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni oluşturmuştur.
  3. C) Cemiyet, yalnızca Anadolu kökenli subaylardan oluşan bir askeri teşkilat olarak doğmuştur.
  4. D) İttihat ve Terakki, İslamcılık ideolojisini benimseyerek Panislamizm'i yaymak amacıyla kurulmuştur.
  5. E) Cemiyet, Batıcı aydınların İstanbul'da 1856 Islahat Fermanı'nı desteklemek üzere bir araya gelmesiyle ortaya çıkmıştır.
Cevabı göster

Cevap: B) Sürgün edilen Jön Türkler ve Genç Osmanlılar, zamanla bir araya gelerek İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni oluşturmuştur.

II. Abdülhamid tarafından sürgüne gönderilen Genç Osmanlılar ve Jön Türkler, zamanla örgütlenerek İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni kurmuştur.

Soru 11

Cemaleddin Afgani'nin savunduğu ideoloji aşağıdakilerden hangisiyle özdeşleşmektedir?

  1. A) Turancılık
  2. B) Batıcılık
  3. C) Osmanlıcılık
  4. D) İslamcılık
  5. E) Türkçülük
Cevabı göster

Cevap: D) İslamcılık

Cemaleddin Afgani, tüm Müslümanların halifenin önderliğinde birleşmesini savunan İslamcılık (Panislamizm) akımının en önemli temsilcilerinden biridir; Türkçülükle ilgisi yoktur.

Soru 12

Hangi milletten olursa olsun tüm Müslümanları halifenin önderliğinde birleştirerek devletin bütünlüğünü korumayı hedefleyen akım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Turancılık
  2. B) Osmanlıcılık
  3. C) Türkçülük
  4. D) Adem-i Merkeziyetçilik
  5. E) Ümmetçilik
Cevabı göster

Cevap: E) Ümmetçilik

Ümmetçilik (Panislamizm olarak da bilinir), etnik kimlik gözetmeksizin tüm Müslümanların halife etrafında toplanmasını öngören bir devleti kurtarma ideolojisidir. Soruda verilen tanım doğrudan bu akıma aittir.

Soru 13

Osmanlı'da merkezi yönetim yetkilerinin azaltılması ve liberal ekonomiyi savunan, ancak devlet bütünlüğünü tehdit ettiği gerekçesiyle hiç uygulamaya konulamamış fikir akımı ile bu akımın öncüsü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak eşleştirilmiştir?

  1. A) Osmanlıcılık — Mithat Paşa ve Genç Osmanlılar
  2. B) Adem-i Merkeziyetçilik — Prens Sabahattin
  3. C) Turancılık — İttihatçı lider Enver Paşa
  4. D) Batıcılık — İçtihat dergisinde Abdullah Cevdet
  5. E) Panislamizm — Cemaleddin Afgani ve halifelik
Cevabı göster

Cevap: B) Adem-i Merkeziyetçilik — Prens Sabahattin

Adem-i Merkeziyetçilik, taşra yönetimine daha fazla özerklik tanınması ve liberal ekonomi anlayışını savunan Prens Sabahattin tarafından geliştirilmiştir; ancak bütünlüğü tehdit ettiği için hiçbir zaman uygulanamamıştır.

Soru 14

Balkan Savaşları'ndan sonra Rumeli'nin büyük bölümünün elden çıkması, aşağıdaki gelişmelerin hangisine zemin hazırlamıştır?

  1. A) Osmanlıcılığın güçlenerek devletin resmi ideolojisi hâline gelmesi
  2. B) Panislamizm'in II. Abdülhamid dönemindeki etkinliğini sürdürmesi
  3. C) Türkçülük ve Türk milliyetçiliği akımlarının ön plana çıkması
  4. D) Adem-i Merkeziyetçilik düşüncesinin geniş kitlelerce benimsenmesi
  5. E) Batıcılığın yönetim çevrelerinde tek geçerli çözüm olarak kabul görmesi
Cevabı göster

Cevap: C) Türkçülük ve Türk milliyetçiliği akımlarının ön plana çıkması

Balkan Savaşları (1912-1913) yenilgileri ve Rumeli topraklarının kaybı, Osmanlı birliğine dayanan Osmanlıcılık ideolojisinin çöküşünü hızlandırmış; Müslüman-Türk nüfusun ortak payda olduğu Türkçülük akımı güçlenmiştir.

Soru 15

Aşağıdaki isimlerden hangisi Osmanlı dönemindeki Batıcılık akımının temsilcisi değildir?

  1. A) Ahmed Rıza
  2. B) Tevfik Fikret
  3. C) Celal Nuri
  4. D) Abdullah Cevdet
  5. E) Ziya Gökalp
Cevabı göster

Cevap: E) Ziya Gökalp

Ziya Gökalp Türkçülük akımının fikir babasıdır; Batıcılık akımıyla değil Türkçülükle özdeşleşmektedir. Ahmed Rıza, Tevfik Fikret, Celal Nuri ve Abdullah Cevdet ise Batıcılığın önde gelen isimleridir.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Tarih dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Tarih konuları