Osmanlı toplum yapısı, millet sistemi ve gayrimüslimler (vakıflar, tekke-zaviye) Soruları
KPSS Tarih · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Örnek Sorular
Soru 1
Osmanlı arşiv belgelerinden Kadı Sicilleri ile Tahrir Defterleri'nin içerdikleri bilgiler karşılaştırıldığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Her iki belge de yalnızca askerî sefer harcamalarına ilişkin kayıtları içerir.
B) Kadı Sicilleri arazi tahsislerini, Tahrir Defterleri evlilik ve miras kayıtlarını tutar.
C) Kadı Sicilleri denizcilik seferlerini, Tahrir Defterleri saray atama kararlarını içerir.
D) Kadı Sicilleri evlilik ve miras kayıtlarını, Tahrir Defterleri arazi tahsis kayıtlarını içerir.
E) İkisi de sadece Müslüman tebaaya ait idarî kayıtları kapsar.
Cevabı göster
Cevap: D) Kadı Sicilleri evlilik ve miras kayıtlarını, Tahrir Defterleri arazi tahsis kayıtlarını içerir.
Kadı Sicilleri (şer'iyye sicilleri) mahkeme kayıtları niteliğinde olup aile yapısı, evlilik ve miras gibi toplumsal verileri içerir; Tahrir Defterleri ise devletin arazileri kimlere tahsis ettiğini gösteren arazi…
Soru 2
Osmanlı millet sistemi, tebaasını gruplandırırken aşağıdakilerden hangisini temel almıştır?
A) Mensupların paylaştığı din ve mezhep kimliğini
B) Mensupların konuştuğu ortak dil birliğini
C) Mensupların geldiği ortak coğrafi kökeni
D) Mensupların ırk ve kan bağı esasını
E) Mensupların ortak soy ve aile bağını
Cevabı göster
Cevap: A) Mensupların paylaştığı din ve mezhep kimliğini
Osmanlı millet sistemi bireyleri etnik köken ya da dile göre değil, paylaştıkları din ve mezhep kimliğine göre gruplandırırdı.
Soru 3
Osmanlı Devleti'nin gayrimüslimlere tanıdığı haklarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Gayrimüslimlere hiçbir hak tanınmamış, toplumdan tümüyle dışlanmışlardır.
B) Bazı haklar tanınmış; büyük devletlerin müdahalesi ise birliği bozan sorunlara yol açmıştır.
C) Gayrimüslimlere tanınan haklar Müslümanlarla her bakımdan eşit tutulmuştur.
D) Büyük devletlerin azınlıklara müdahalesi Osmanlı'yı siyasi olarak güçlendirmiştir.
E) Büyük devletlerin azınlıklara yönelik ilgisi yalnızca ekonomik alanla sınırlı kalmış, toplumsal yapıyı etkilememiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) Bazı haklar tanınmış; büyük devletlerin müdahalesi ise birliği bozan sorunlara yol açmıştır.
Osmanlı gayrimüslimlere bazı haklar tanımıştır; ancak Avrupalı büyük devletlerin azınlık meselesine müdahalesi Osmanlı birliğini bozan ciddi sorunlara yol açmıştır.
Soru 4
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının Osmanlı Devleti'ne en çok zarar verdiği alan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı ekonomisinin tarım ağırlıklı yapısı
B) Osmanlı'nın tek yönetici hanedana bağlı yapısı
C) Osmanlı'nın çeşitli milletleri barındıran çok uluslu yapısı
D) Osmanlı'nın şer'i hukuka dayanan yargı sistemi
E) Osmanlı ordusunun devşirme temelli asker yetiştirme sistemi
Cevabı göster
Cevap: C) Osmanlı'nın çeşitli milletleri barındıran çok uluslu yapısı
Milliyetçilik, toplumları etnik-ulusal kimlik temelinde birleştirip ayrı devletler kurmaya yöneltir.
Soru 5
Osmanlı millet sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Millet sistemi, bireylerin etnik kökenine göre sınıflandırılmasına dayanırdı.
B) Millet sistemi, aynı dili konuşanların aynı millete dahil edilmesi ilkesine göre işlerdi.
C) Millet sistemi, soy bağını esas alır; aynı atadan gelenler aynı milletten sayılırdı.
D) Millet sistemi tamamen eşitlikçiydi; Müslümanlar ve gayrimüslimler devlet yönetiminde aynı haklara sahipti.
E) Millet sistemi, din esasına göre biçimlenirdi; aynı inancı paylaşanlar aynı millet kabul edilirdi.
Cevabı göster
Cevap: E) Millet sistemi, din esasına göre biçimlenirdi; aynı inancı paylaşanlar aynı millet kabul edilirdi.
Osmanlı millet sistemi ırk ya da etnik köken değil, din/inanç kimliğine göre işlemiştir.
Soru 6
Tekke ve zaviyelerin kapatılmasına ilişkin düzenlemeyle birlikte aşağıdaki unvanlardan hangisi kaldırılmamıştır?
A) Kadılık
B) Dervişlik
C) Müritlik
D) Dedelik
E) Şeyhlik
Cevabı göster
Cevap: A) Kadılık
Tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla şeyhlik, dervişlik, dedelik, seyyitlik, çelebilik, müritlik ve türbedarlık gibi tarikat kökenli unvanlar kaldırılmıştır.
Soru 7
Osmanlı toplum yapısında "reaya" kimlerden oluşmaktadır?
A) Yalnızca askerî görevliler ile devlet memurlarından
B) Padişahın vergi bağışıklığı tanıdığı ayrıcalıklı Müslümanlardan
C) Yönetilen sınıfı oluşturan Müslüman ve gayrimüslim tebaadan
E) Hristiyan ve Yahudi tebaa ile yabancı tüccarlardan
Cevabı göster
Cevap: C) Yönetilen sınıfı oluşturan Müslüman ve gayrimüslim tebaadan
Reaya, Osmanlı'da yönetilenler sınıfıdır; hem Müslümanları hem de gayrimüslimleri (zımmi) kapsar. Askerî sınıf ise reayanın karşısında yer alır.
Soru 8
Osmanlı'da "Levanten" kavramıyla aşağıdakilerden hangisi ifade edilmektedir?
A) Osmanlı yönetimine bağlı Ermeni tüccarlar
B) Roma Katolik kilisesine bağlı Batı Avrupalı tüccarlar
C) Osmanlı sarayına hizmet eden Rum esnaflar
D) Fener Rum Patrikhanesi'ne bağlı Bizans kökenli zanaatkârlar
E) Yahudi milletine mensup Sefarad kökenli sarraflar
Cevabı göster
Cevap: B) Roma Katolik kilisesine bağlı Batı Avrupalı tüccarlar
Levanten, Osmanlı liman kentlerine yerleşen, çoğunluğu Roma Katolik kilisesine bağlı Fransız, İtalyan ve Alman gibi Batı Avrupa kökenli tüccarlara verilen genel addır.
Soru 9
Osmanlı millet sistemi içinde Fener Rum Patrikhanesi'nin üstlendiği görevler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) Rum cemaatinin askerlik işlerini yönetmek ve Osmanlı ordusuna asker sağlamak
B) Bütün gayrimüslim cemaatlerin ortak temsilcisi sıfatıyla Osmanlı hükümetiyle müzakere yürütmek
C) Rum tüccarların dış ticaret imtiyazlarını düzenlemek ve ticari anlaşmazlıkları çözmek
D) Rum cemaatinin vergi ve yargı işlerini yürütmek ve milletin resmi temsilcisi olmak
E) Osmanlı Devleti adına para bastırmak ve gümrük tarifelerini belirlemek
Cevabı göster
Cevap: D) Rum cemaatinin vergi ve yargı işlerini yürütmek ve milletin resmi temsilcisi olmak
Fener Rum Patrikhanesi, Osmanlı'da yalnızca Rum milletinin resmi temsilcisi olarak tanınmış; patriğe geniş yetkiler verilmiş ve Rum cemaatinin vergi ile yargı işleri bu kurum aracılığıyla yürütülmüştür.
Soru 10
Osmanlı millet sistemi çerçevesinde gayrimüslim cemaatlerin özerkliği hangi alanlarda geçerliydi?
A) Vergi toplama, askerlik ve dış ticaret
B) Eğitim, din işleri ve kendi cemaatine ait yargı
C) İç ticaret ve zanaat loncalarının örgütlenmesi
D) Toprak yönetimi, yerel silahlı kuvvetler ve para basımı
E) Yalnızca din hizmetleri; eğitim ve yargı devlet tekelindeydi
Cevabı göster
Cevap: B) Eğitim, din işleri ve kendi cemaatine ait yargı
Osmanlı millet sisteminde gayrimüslim cemaatler kendi dini liderleri önderliğinde eğitim, din ve kendi aralarındaki hukuki/yargısal işleri özerk biçimde yürütürdü.
Soru 11
Osmanlı toplumsal yapısında askerî sınıfı reayadan ayırt eden temel ölçütler arasında hangisi yer almaktadır?
A) Askerî sınıf vergi öder, reaya ise silah taşırdı.
B) Askerî sınıf ile reaya eşit haklıydı; aradaki ayrım yalnızca meslekî nitelikteydi.
C) Askerî sınıf vergi ödemez, silah taşıyabilir ve fermanla tanımlanırdı.
D) Askerî sınıf Müslümanlardan, reaya ise gayrimüslimlerden oluşurdu.
E) Reaya vergiden muaftı; askerî sınıf ise düzenli vergi öderdi.
Cevabı göster
Cevap: C) Askerî sınıf vergi ödemez, silah taşıyabilir ve fermanla tanımlanırdı.
Osmanlı'da askerî sınıf vergi ödemez ve silah taşıyabilirdi; bu statü padişah fermanına bağlılıkla tanımlanırdı. Reaya ise vergi ödeyen yönetilen sınıftır.
Soru 12
"Millet-i Sadıka" olarak anılan Ermeni meselesinin uluslararası bir soruna dönüşmesini açıklayan etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Fransız İhtilali'nin milliyetçilik düşüncesini yayması
B) Rusya ve İngiltere'nin bölge üzerindeki siyasi baskısı
C) Avrupalı devletlerin Ermeni toplumunu kışkırtması
D) Bazı Hristiyan toplulukların bağımsızlık hareketlerinin emsal oluşturması
Ermeni meselesinin uluslararası soruna dönüşmesinde Fransız İhtilali, Rusya-İngiltere baskısı, Avrupalı devletlerin kışkırtması ve Hristiyan bağımsızlık hareketleri belirleyici etkenlerdir.