Osmanlı'nın kuruluşu ve Osman Bey dönemi (uc beyliği, beylikten devlete, Koyunhisar) Soruları
KPSS Tarih · 46 özgün soru · açıklamalı çözümler
Osmanlı'nın kuruluşu ve Osman Bey dönemi (uc beyliği, beylikten devlete, Koyunhisar) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Osmanlı'nın kuruluşu ve Osman Bey dönemi (uc beyliği, beylikten devlete, Koyunhisar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Osmanlı'nın geç dönem sarayları Beylerbeyi, Çırağan ve Yıldız saraylarıdır.
Ertuğrul Gazi, Osman Gazi'nin babasıdır; Söğüt uç bölgesine yerleşerek Osmanlı'nın kuruluşundan önce bölgede beyliğin temelini atmıştır.
Van Kulu Lugati (Sıhâhü'l-Cevherî), Osmanlı matbaasında basılan ilk eserdir.
Osmanlı'da vergi mükellefi reayadır; veziriazam, kazasker, defterdar, nişancı gibi yöneticiler ve ilmiye mensupları vergiden muaftır.
Dolmabahçe Sarayı veliaht dairesi 20 Eylül 1937'de Atatürk'ün emriyle Türkiye'nin ilk güzel sanatlar müzesi olan Devlet Resim ve Heykel Müzesi'ne dönüştürülmüştür.
Yeni Türk Devleti'nin kuruluşu TBMM'nin açılmasıyla, adının konması ise 1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla olmuştur.
Mangır, Osmanlı Devleti'nin bastığı ilk bakır paradır.
Osmanlı modernleşme döneminde açılan okulların (Mekteb-i Mülkiye, Harbiye, Tıbbiye, Hendesehane) kuruluş amaçlarını karşılaştıran soru arketipi.
Tahrir, Osmanlı Klasik Dönemi'nde vergilendirilebilir nüfus ve gelir kaynaklarını belirlemek için yapılan sayım işlemidir.
Fransız İhtilali, Osmanlı'da din ayrımının kaldırılması, vergi güvencesi ve vatandaş haklarının korunması gibi olumlu/demokratik gelişmelere zemin hazırlamıştır.
Şark Meselesi'nin temel nedeni Osmanlı'nın parçalanmak istenmesi ve Avrupalı devletlerin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmasıdır.
Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Bey (Osman Gazi)'dir; devlet düzeni ilk olarak Osman Bey döneminde şekillenmeye başlamıştır.
İplikhane-i Amire, 19. yüzyılın ilk yarısında merkezi sanayileşme politikasının simgesi olan, donanmaya yelken bezi/halat üretmek için kurulup sonradan tekstil fabrikasına dönüşen ilk fabrikadır.
Türk Tarih Kurumu'nun ilk başkanı Hamdullah Suphi Tanrıöver'dir.
Şehremini, Osmanlı'da Topkapı Sarayı'nın ihtiyaç, tamirat ve bakım işlerinden sorumlu saray görevlisidir.
Devletçilik, devletin üretim yapıp ekonomiye girişimci/yönlendirici olarak müdahale ettiği, halkın temel ihtiyaçlarını karşıladığı ekonomik modeldir.
İngiltere ve Fransa'nın temel amacı Osmanlı'yı savaş dışı bırakıp önemli topraklarına hâkim olmaktı.
İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanlılarca işgali sırasında Hukuk-u Beşer gazetesi yazarı Hasan Tahsin (Osman Nevres), işgale karşı ilk kurşunu atan kişidir.
İngiliz Muhipleri (Sevenler) Cemiyeti, Osmanlı'nın İngiliz mandasını kabul ederek İngiliz denetiminde yaşamasını savunmuştur.
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik Osmanlı için en olumsuz etki olup azınlıkları bağımsızlığa yöneltip devletin parçalanmasını/çöküşünü hızlandırmıştır.
II. Abdülhamit'in emriyle (Osman Hamdi Bey'in çalışmalarıyla) Arkeoloji Müzesi kurulmuştur.
I. Bayezid döneminde Dulkadiroğulları dahil pek çok beyliğin hâkimiyet altına alınması Anadolu Türk birliğini sağlamış, Anadolu Beylerbeyliği'nin kurulmasına zemin hazırlamış ve bazı beyleri Timur'dan yardım aramaya yöneltmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Osman Gazi'nin kayınbabası ve Osmanlı Beyliği'nin manevi kurucusu/fikir öncüsü kabul edilen, ahi geleneğine bağlı din âlimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şeyh Edebali
B) Köse Mihal
C) Dursun Fakih
D) Ahi Evren
E) Tursun Bey
Cevabı göster
Cevap: A) Şeyh Edebali
Doğru yanıt Şeyh Edebali'dir: Osman Gazi'nin kayınbabası olan, ahi geleneğine bağlı bu din âlimi Osmanlı'nın manevi kurucusu/fikir öncüsü kabul edilir.
Soru 2
Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemine ait aşağıdaki olayların kronolojik sıralaması hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Koyunhisar → Çirmen → Sırpsındığı → Edirne'nin fethi
B) Edirne'nin fethi → Koyunhisar → Çirmen → Sırpsındığı
C) Sırpsındığı → Koyunhisar → Edirne'nin fethi → Çirmen
Doğru sıralama: Koyunhisar Savaşı (1302), Edirne'nin fethi (1363), Sırpsındığı Savaşı (1364) ve Çirmen Savaşı (1371) şeklindedir. Bu dört olay Osmanlı'nın kuruluş ve ilk genişleme döneminin temel taşlarını oluşturur.
Soru 3
Osman Gazi ve Orhan Gazi ile birlikte Osmanlı Devleti'nin sağlam temellerini atan üç padişahtan biri olarak anılan padişah aşağıdakilerden hangisidir?
A) I. Murat
B) Yıldırım Bayezid
C) Çelebi Mehmet
D) Fatih Sultan Mehmet
E) II. Bayezid
Cevabı göster
Cevap: A) I. Murat
Osmanlı'nın sağlam temellerini atan kurucu padişahlar Osman Gazi, Orhan Gazi ve I. Murat (Hüdavendigar) olarak anılır. Diğer seçeneklerdeki padişahlar bu kurucu üçlünün dışında, daha sonraki dönemlere aittir.
Soru 4
Osman Gazi'nin hangi lakabı taşıdığı ve bağımsızlığının hangi simgelerle ortaya çıktığı düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Lakabı Alaeddin'dir; 1299'da bayrak dikmiş ve vergi toplatmıştır.
B) Lakabı Gıyaseddin'dir; 1299'da adına hutbe okutmuş ve para bastırmıştır.
C) Lakabı Fahreddin'dir; 1302'de adına hutbe okutmuş ve taht kurmuştur.
D) Lakabı Fahreddin'dir; 1299'da adına hutbe okutmuş ve para bastırmıştır.
E) Lakabı Fahreddin'dir; 1281'de adına hutbe okutmuş ve ferman yayımlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Lakabı Fahreddin'dir; 1299'da adına hutbe okutmuş ve para bastırmıştır.
Osman Gazi'nin lakabı Fahreddin'dir. 1299 yılında adına hutbe okutması ve para bastırması, Osmanlı beyliğinin bağımsızlığını simgeleyen en önemli gelişmeler olarak kabul edilmektedir.
Soru 5
XV. yüzyıl tarih kaynaklarının Osman Bey hakkında aktardığı bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Osman Bey, Moğol baskısından kaçan bir Oğuz boyunun önderi olup Kastamonu çevresinde yurt tutmuştur.
B) Osman Bey, Anadolu'ya gelen bir Türkmen boyuna mensup Ertuğrul Gazi'nin oğludur ve ailesi Söğüt uç bölgesine yerleşmiştir.
C) Osman Bey'in babası Ertuğrul Gazi, Selçuklu Sultanı'nın komutanı olarak Bizans'a karşı Bursa'yı fethetmiştir.
D) Osman Bey, Karamanoğulları ile akraba olan bir Türkmen ailesine mensup olup Eskişehir ovasına yerleşmiştir.
E) Osman Bey'in Söğüt'e geliş tarihi XV. yüzyıl kaynaklarında kesin biçimde 1258 olarak belirtilmektedir.
Cevabı göster
Cevap: B) Osman Bey, Anadolu'ya gelen bir Türkmen boyuna mensup Ertuğrul Gazi'nin oğludur ve ailesi Söğüt uç bölgesine yerleşmiştir.
XV. yüzyıl kaynakları Osman Bey'in Anadolu'ya gelen bir Türkmen boyundan geldiğini, babasının Ertuğrul Gazi olduğunu ve onun Söğüt uç bölgesine yerleştiğini belirtir; ancak Söğüt'e geliş tarihi kaynaklarda belirsizdir.
Soru 6
Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve gelişme döneminde, ilk veziriazamın da içinden çıktığı; nesiller boyu veziriazamlık ve kazaskerlik makamlarını elinde tutarak devletin merkezî teşkilatlanmasına yön veren aile aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karamanoğulları
B) Candaroğulları
C) Ramazanoğulları
D) Dulkadiroğulları
E) Çandarlılar
Cevabı göster
Cevap: E) Çandarlılar
Çandarlılar, ilk veziriazam Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa öncülüğünde, Osmanlı'nın kuruluş ve gelişme döneminde veziriazamlık ve kazaskerlik gibi üst düzey makamları nesiller boyu elinde tutarak merkezî…
Soru 7
Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemine ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Domaniç kışlık merkez — Karacahisar yazlık merkez — genişleme bölgesi Phrygia (Kütahya, Afyon)
B) Domaniç kışlık merkez — Söğüt yazlık merkez — genişleme bölgesi Paflagonia (Kastamonu, Sinop)
C) Söğüt kışlık merkez — Bilecik yazlık merkez — genişleme bölgesi Mysia (Bursa, Balıkesir)
D) Eskişehir kışlık merkez — Söğüt yazlık merkez — genişleme bölgesi Lydia (İzmir, Manisa)
E) Söğüt kışlık merkez — Domaniç yazlık merkez — genişleme bölgesi Bithynia (Karacahisar, İnegöl)
Cevabı göster
Cevap: E) Söğüt kışlık merkez — Domaniç yazlık merkez — genişleme bölgesi Bithynia (Karacahisar, İnegöl)
Osmanlı Beyliği kuruluşunda Söğüt kışlık merkez, Domaniç yazlık merkez olarak kullanılmış; Batı Anadolu'da Bithynia bölgesinde Karacahisar ve İnegöl çevresine doğru genişleme gerçekleşmiştir.
Soru 8
Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna zemin hazırlayan süreçte Söğüt uç bölgesine yerleşerek beyliğin temelini atan kişi kimdir?
A) Osman Gazi
B) Orhan Gazi
C) Ertuğrul Gazi
D) Gündüz Alp
E) Ertokuş Bey
Cevabı göster
Cevap: C) Ertuğrul Gazi
Ertuğrul Gazi, Osman Gazi'nin babasıdır ve Söğüt uç bölgesine yerleşerek Osmanlı Devleti'nin kurulmasından önce bu bölgede beyliğin temellerini atmıştır.
Soru 9
Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki kalıcılığını pekiştirmek amacıyla uyguladığı iskân politikasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Bölgeye yerleştirilen nüfus, tüm vergi yükümlülüklerinden süresiz olarak muaf tutulmuştur.
B) İskân politikası yalnızca şehirlere yerleşik halk için geçerli olup konargöçerleri kapsamamıştır.
C) Balkanlara yerleştirilen nüfus, üretimi artırmak amacıyla ağır vergi yükü altına alınmıştır.
D) İskân edilen kişiler, konargöçerler dahil, belirli bir süre boyunca vergiden muaf tutulmuştur.
E) Osmanlı bu politikayla Balkanlardan Anadolu'ya yönelik bir nüfus hareketi başlatmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) İskân edilen kişiler, konargöçerler dahil, belirli bir süre boyunca vergiden muaf tutulmuştur.
Osmanlı iskân politikasında Balkanlara yerleştirilen kişiler (konargöçerler dahil) belirli bir süre vergiden muaf tutulmuştur; bu uygulama yerleşmeyi teşvik etmeye yönelikti. Muafiyet süresiz değil, belirli süreliydi.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde inşa edilen ilk cami olarak kabul edilmektedir?
A) Orhan Gazi Camii
B) Hüdavendigar Camii
C) Hacı Özbek Camii
D) Alaeddin Camii
E) Eski Cami
Cevabı göster
Cevap: C) Hacı Özbek Camii
Osmanlı döneminde yapılan ilk cami, İznik'teki Hacı Özbek Camii'dir. Osman ve Orhan Bey dönemlerine ait mimari eserlerin en önemlilerindendir.
Soru 11
Osmanlı Devleti'nin tarihte bastığı ilk bakır para aşağıdakilerden hangisidir?
A) Akçe
B) Hasene
C) Mangır
D) Sultani
E) Para
Cevabı göster
Cevap: C) Mangır
Mangır, Osmanlı Devleti'nin bastığı ilk bakır paradır. Akçe gümüş, Sultani (altın) ise farklı metal ve dönemlere aittir.
Soru 12
Osmanlı Devleti tarihi, genel kabul gören şemaya göre hangi ana dönemlere ayrılmaktadır?
A) Kuruluş-yükseliş dönemi, istikrar dönemi ve gerileme dönemi
B) Lale Devri dönemi, ıslahat dönemi ve dağılma dönemi
C) Uç beyliği dönemi, İslam devleti dönemi ve Batılılaşma dönemi
D) Yükseliş dönemi, çöküş dönemi ve Tanzimat dönemi
E) Kuruluş ve fetih dönemi, merkezîleşme dönemi ve reform dönemi
Cevabı göster
Cevap: A) Kuruluş-yükseliş dönemi, istikrar dönemi ve gerileme dönemi
Osmanlı tarih yazımındaki genel kabul gören dönemleme şeması; kuruluş-yükseliş, istikrar (duraklama) ve gerileme olmak üzere üç ana dönemi kapsamaktadır.
Soru 13
Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde açılan medreselerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Öğretim dili Türkçeydi ve müfredat temel din eğitimiyle sınırlı tutulmuştu.
B) Öğretim dili Farsçaydı ve dersler ağırlıklı olarak edebiyat ile şiir üzerine kuruluydu.
C) Öğretim dili Arapçaydı; dinî derslerin yanında matematik ve tıp gibi pozitif bilimler de okutulurdu.
D) Öğretim ağırlıklı olarak askerî nitelikteydi ve bu kurumlarda Arapça ders verilmiyordu.
E) Öğretim dili Arapçaydı; ancak pozitif bilimlere hiç yer verilmez, sadece fıkıh ve hadis okutulurdu.
Cevabı göster
Cevap: C) Öğretim dili Arapçaydı; dinî derslerin yanında matematik ve tıp gibi pozitif bilimler de okutulurdu.
Doğru yanıt, öğretim dilinin Arapça olduğunu ve dinî derslerin yanında matematik ile tıp gibi pozitif bilimlerin de okutulduğunu belirten ifadedir.
Soru 14
Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da bünyesine kattığı ilk beylik olan Karesioğulları'nın Osmanlı'ya en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Denizcilik birikimi kazandırarak Rumeli'ye geçişi kolaylaştırması
B) Osmanlı'nın ilk düzenli ordusunun kurulmasına katkı sağlaması
C) Kapıkulu ocaklarının kurulmasına temel oluşturması
D) Anadolu'da İslam hukukunun yerleşmesine öncülük etmesi
E) Tımar sisteminin Anadolu'da yaygınlaşmasını hızlandırması
Cevabı göster
Cevap: A) Denizcilik birikimi kazandırarak Rumeli'ye geçişi kolaylaştırması
Doğru yanıt, Karesioğulları'nın Osmanlı'ya denizcilik birikimi kazandırarak Rumeli'ye geçişi kolaylaştırmasıdır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi Orhan Gazi hakkında doğru bir bilgidir?
A) Osman Gazi'nin kardeşidir ve beyliği ondan savaşla, zorla ele geçirmiştir.
B) Timur'la yapılan Ankara Savaşı'nın ardından Osmanlı tahtına çıkmış bir padişahtır.
C) Osmanlı hanedanının kurucusudur ve devletin ilk divan teşkilatını oluşturmuştur.
D) İlk Osmanlı padişahı sıfatıyla İstanbul'u fethederek devleti imparatorluğa dönüştürmüştür.
E) Osman Gazi'nin oğludur ve ilk düzenli teşkilatı kurarak beyliği devlete dönüştürmüştür.
Cevabı göster
Cevap: E) Osman Gazi'nin oğludur ve ilk düzenli teşkilatı kurarak beyliği devlete dönüştürmüştür.
Orhan Gazi, Osman Gazi'nin oğludur. İlk düzenli Osmanlı devlet teşkilatını kurarak küçük bir uç beyliğini gerçek anlamda bir devlet hâline getirmiştir.