Osmanlı hukuk sistemi (şer'i ve örfi hukuk, kanunnameler, kadılık, Divan-ı mezalim) Soruları

KPSS Tarih · 13 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Osmanlı hükümdarının yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamasının hukuki yansıması olarak ortaya çıkan ve padişahın ferman ile kanunnamelerinden oluşan hukuk dalı hangisidir?

  1. A) Örfi hukuk
  2. B) Fıkıh hukuku
  3. C) Şer'i hukuk
  4. D) Millet hukuku
  5. E) Töre hukuku
Cevabı göster

Cevap: A) Örfi hukuk

Örfi hukuk, padişahın birleşik yasama-yürütme-yargı yetkisinin somut ürünü olup ferman ve kanunnamelerden oluşur.

Soru 2

Osmanlı'da şer'iyye, cemaat (azınlık) ve konsolosluk mahkemelerinin ortaya çıkmasına yol açan temel etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?

  1. A) Çok uluslu/çok dinli yapı ve yabancılara tanınan kapitülasyonlar
  2. B) Merkezî otoritenin zayıflaması ve taşrada çıkan ayaklanmalar
  3. C) Kazaskerin yargıdaki yetkisini genişletme girişimleri
  4. D) Şeyhülislam ile sadrazam arasındaki görev paylaşımı anlaşmazlıkları
  5. E) Anadolu ve Rumeli'nin ayrı fıkıh mezheplerine bağlı kalması
Cevabı göster

Cevap: A) Çok uluslu/çok dinli yapı ve yabancılara tanınan kapitülasyonlar

Osmanlı'nın çok uluslu/çok dinli yapısı cemaat (azınlık) mahkemelerinin, yabancılara tanınan kapitülasyonlar ise konsolosluk mahkemelerinin ortaya çıkmasına doğrudan yol açmıştır.

Soru 3

Osmanlı vergi sistemi şer'i ve örfi olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi örfi nitelikli bir vergidir?

  1. A) Öşür
  2. B) Haraç
  3. C) Avarız
  4. D) Cizye
  5. E) Zekât
Cevabı göster

Cevap: C) Avarız

Avarız, padişah iradesiyle konulan örfi vergiler arasındadır. Öşür, haraç, cizye ve zekât ise şer'i/fıkhî kategoride değerlendirilen vergilerdir.

Soru 4

Osmanlı hukuk ve yönetim sisteminin oluşumunda yararlanılan üç kaynak aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

  1. A) Şer'i hukuk, örfi hukuk ve eski Türk töresi
  2. B) Türk töresi, örfi hukuk ve yabancı devletlere tanınan kapitülasyonlar
  3. C) İslam fıkhı, Bizans hukuku ve padişahın kişisel fermanları
  4. D) Şer'i hukuk, örfi hukuk ve fethedilen yerlerin yerel kanunları
  5. E) Şer'i hukuk, Mecelle ve bağımsız bir kaynak olan Türk töresi
Cevabı göster

Cevap: D) Şer'i hukuk, örfi hukuk ve fethedilen yerlerin yerel kanunları

Osmanlı hukuk/yönetim sisteminin oluşumunda üç kaynaktan yararlanılmıştır: şer'i hukuk (İslam fıkhı), örfi hukuk (Türk töresi + padişah kanunnameleri) ve fethedilen bölgelerin yerel kanunları.

Soru 5

Osmanlı hukuk sistemi şer'i ve örfi olmak üzere iki ana koldan işlemiştir. Bu kolların dayandığı kaynak ve uygulayıcısı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

  1. A) Şer'i hukuk nişancının, örfi hukuk ise kazaskerin yetki alanında uygulanmıştır.
  2. B) Şer'i hukuk İslam fıkhına, örfi hukuk padişah ferman ve kanunnamelerine dayanır; her ikisini de kadılar uygulamıştır.
  3. C) Şer'i hukuk padişah fermanlarına, örfi hukuk ise İslam fıkhına dayanılarak uygulanmıştır.
  4. D) Şer'i hukuk vakıf davalarına, örfi hukuk ise askerî davalara özgü biçimde uygulanmıştır.
  5. E) Şer'i hukuk Müslümanlara, örfi hukuk ise gayrimüslim tebaaya uygulanmıştır.
Cevabı göster

Cevap: B) Şer'i hukuk İslam fıkhına, örfi hukuk padişah ferman ve kanunnamelerine dayanır; her ikisini de kadılar uygulamıştır.

Osmanlı'da şer'i hukuk İslam fıkhına dayalı olup kadılarca uygulanmış; örfi hukuk ise padişahın irade, ferman ve kanunnamelerine dayanmıştır. Kadı, örfi uyuşmazlıklarda da kanunname ve fermanları uygulamıştır.

Soru 6

Osmanlı'nın savaş hazırlığı dönemlerinde ortaya çıkan masrafları karşılamak için halktan topladığı olağanüstü örfi vergi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Âdet-i ağnam vergisi
  2. B) Bâc-ı pazar resmi
  3. C) Çiftbozan resmi
  4. D) İmdadiye-i hazariye
  5. E) İmdadiye-i seferiye
Cevabı göster

Cevap: E) İmdadiye-i seferiye

İmdadiye-i seferiye, Osmanlı'nın savaş/sefer hazırlığı dönemlerinde mali ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla halktan topladığı olağanüstü örfi bir vergidir.

Soru 7

Osmanlı'da şer'i hukukun örfi hukuku kendi çerçevesi içine alması hangi özelliğin göstergesidir?

  1. A) Osmanlı'nın teokratik yapısının
  2. B) Padişah otoritesinin şeriata üstün tutulduğunun
  3. C) Devletin çoğulcu bir hukuk modeli benimsediğinin
  4. D) Osmanlı'nın laik hukuk anlayışına sahip olduğunun
  5. E) Örfi hukukun şer'i hukuktan bağımsız işlediğinin
Cevabı göster

Cevap: A) Osmanlı'nın teokratik yapısının

Şer'i hukukun örfi hukuku kendi çerçevesi içine alması, Osmanlı'nın teokratik yapısının göstergesidir. Örfi hukuk, padişahın ferman ve kanunnamelerinden oluşur ve şer'i hukukla çelişmediği sürece geçerlidir.

Soru 8

Osmanlı'da tarlasını üst üste birkaç yıl boş bırakan köylüden alınan ve örfi vergiler arasında en ağırı sayılan vergi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Avarız-ı divaniye
  2. B) Öşür vergisi
  3. C) Çiftbozan resmi
  4. D) İmdadiye-i seferiye
  5. E) Tapu resmi
Cevabı göster

Cevap: C) Çiftbozan resmi

Çiftbozan resmi, toprağını üst üste ekmeyen köylüden alınan ve örfi vergiler arasında en ağır kabul edilen vergidir; artışı tarımın bozulduğunun göstergesidir.

Soru 9

Osmanlı Divanı'nda örfi hukuk konusunda danışılan ve padişahın tuğrasını belgelere çekerek kanunnameleri hazırlayan üye aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Kazasker
  2. B) Defterdar
  3. C) Şeyhülislam
  4. D) Nişancı
  5. E) Vezir-i azam
Cevabı göster

Cevap: D) Nişancı

Nişancı, Divan'da örfi hukuk konusunda danışılan üyedir; ferman, berat gibi belgelerin üzerine padişahın tuğrasını çeker, kanunnameleri ve örfi belgeleri hazırlar, ayrıca ülke topraklarının tahrir kayıtlarını tutar.

Soru 10

Osmanlı millet sistemi hangi toplulukları kapsamakta ve bu topluluklara ne tür bir statü tanımaktadır?

  1. A) Müslüman cemaatleri kapsar ve onlara askerlik muafiyeti tanır.
  2. B) Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerine din, dil ve hukuk alanında özerklik tanır.
  3. C) Gayrimüslimleri tek bir ortak cemaat meclisinde birlikte temsil eder.
  4. D) Hristiyan cemaatlere vergi muafiyeti sağlayan bir statü tanır.
  5. E) Rum ve Ermenilere yargı bağımsızlığı, Yahudilere ise din özgürlüğü tanır.
Cevabı göster

Cevap: B) Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerine din, dil ve hukuk alanında özerklik tanır.

Osmanlı millet sistemi; Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerine kendi din, dil ve hukuk alanlarında özerklik tanıyan ve her cemaati kendi dini lideri aracılığıyla devlete bağlayan idari çerçevedir.

Soru 11

Osmanlı şer'i yargı sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Kazasker, Divan-ı Hümayun'da şer'i davalara bakarak üst yargı görevi yürütmüştür.
  2. B) Kadı, şer'i davalara bakan yerel hâkim olarak görev yapmıştır.
  3. C) Osmanlı'nın ilk kadısı Karamanlı Dursun Fakih olmuştur.
  4. D) Mahkeme tutanakları Şer'iye Sicili adı verilen defterlere kaydedilmiştir.
  5. E) Şer'i yargı, padişah fermanlarına dayalı örfi kararları esas almıştır.
Cevabı göster

Cevap: E) Şer'i yargı, padişah fermanlarına dayalı örfi kararları esas almıştır.

Şer'i yargı Kur'an ve İslam fıkhı temelli işler; padişah fermanlarına dayalı örfi kararları değil, Şeriatı esas alır. Diğer ifadelerin tamamı doğrudur; kazasker Divan'da şer'i davalara bakan üst yargı mercilerindendir.

Soru 12

Osmanlı'da örfi hukukun geçerliliği hangi koşula bağlıydı?

  1. A) Şer'i hukukla çelişmemesine
  2. B) Devlet Divanı'nda çoğunluk oyu almasına
  3. C) Kazasker tarafından onaylanmasına
  4. D) Şeyhülislamın fetva vermesine
  5. E) Taht kadısının denetiminden geçmesine
Cevabı göster

Cevap: A) Şer'i hukukla çelişmemesine

Örfi hukuk, padişahın iradesiyle ferman ve kanunnameler aracılığıyla şekillenir; ancak şer'i hukukla çelişmediği sürece geçerli sayılır.

Soru 13

Osmanlı'da Hz. Muhammed'in soyundan gelen seyyid ve şerifler hangi kurumun denetimi altında ayrıcalıklı statüye sahipti?

  1. A) Kazasker
  2. B) Şeyhülislam
  3. C) Nakibüleşraf
  4. D) Divan-ı Hümayun
  5. E) Müftü
Cevabı göster

Cevap: C) Nakibüleşraf

Seyyid ve şerifler, Osmanlı'da Nakibüleşraf'ın denetimi altındaydı ve kadılık, fetva, vakıf gibi alanlarda ayrıcalıklı statüye sahipti.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Tarih dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Tarih konuları