Osmanlı ekonomisi (lonca/ahilik, kapitülasyonlar, ticaret yolları, para sistemi) Soruları

KPSS Tarih · 36 özgün soru · açıklamalı çözümler

Örnek Sorular

Soru 1

Osmanlı iktisadi hayatında 'zimem' kavramı neyi ifade etmektedir?

  1. A) Tüccarların alacak ve borçlarını kaydettiği defteri
  2. B) Devletin piyasaya sürdüğü ilk kâğıt para birimini
  3. C) Kervan kafilelerinden alınan yol vergisini
  4. D) Lonca üyelerinin ustaya ödediği yıllık aidatı
  5. E) Dükkan açma izninin resmî adını
Cevabı göster

Cevap: A) Tüccarların alacak ve borçlarını kaydettiği defteri

Zimem, alacak-borç ilişkilerinin kayıt altına alındığı borç defteridir.

Soru 2

Osmanlı lonca düzeninde belirli bir zanaat ya da ticaret dalında dükkan açma iznini belgeleyen ve zamanla devir/satış yoluyla el değiştirebilen imtiyaz belgesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Berat
  2. B) Temessük
  3. C) Gedik hakkı
  4. D) Narh belgesi
  5. E) Ferman
Cevabı göster

Cevap: C) Gedik hakkı

Gedik hakkı, lonca sisteminde belirli bir iş kolunda faaliyet iznini belgeleyen imtiyazdır ve zamanla alınıp satılabilir hale gelmiştir.

Soru 3

Göktürk ekonomisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Göktürkler yerleşik tarıma dayalı bir üretim düzeni kurmuş, ticaret ikincil kalmıştır.
  2. B) Göktürklerde temel geçim kaynağı hayvancılık olup dış ticaret belirleyici bir yer tutmaktaydı.
  3. C) Göktürk ekonomisi büyük ölçüde dini vakıflar ve ahlaki kurallara dayalı bir yapıya sahipti.
  4. D) Göktürkler, para ekonomisinden uzak kalarak yalnızca ürün takasına dayalı bir ticaret yürütmüştür.
  5. E) Göktürklerde zanaatkârlık, hayvancılığın önüne geçerek temel üretim faaliyetine dönüşmüştür.
Cevabı göster

Cevap: B) Göktürklerde temel geçim kaynağı hayvancılık olup dış ticaret belirleyici bir yer tutmaktaydı.

Göktürklerin temel geçim kaynağı hayvancılık olup üretim hayvansal ürünlere dayanıyordu ve dış ticaret ekonomide belirleyici konumdaydı; kaynaklarda dini-ahlaki değerlere dair bilgiye yer verilmez.

Soru 4

Osmanlı'da çarşı ve pazar yerlerinin denetiminden birincil olarak hangi görevli sorumluydu?

  1. A) Kethüda
  2. B) Subaşı
  3. C) Muhtesip
  4. D) Kaptan-ı Derya
  5. E) Şeyhülislam
Cevabı göster

Cevap: C) Muhtesip

Osmanlı pazar ve çarşı denetimi muhtesip tarafından yürütülürdü; bu görevli fiyat, kalite ve ticari ahlak kurallarına uyumu denetlerdi.

Soru 5

1517'de Memlük Devleti'nin yıkılmasının Osmanlı ekonomisi açısından başlıca sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Akdeniz ticaret yollarının Osmanlı kontrolüne girmesi
  2. B) Venedik ile sürdürülen kapitülasyon anlaşmalarının yenilenmesi
  3. C) Osmanlı'nın Orta Asya üzerindeki İpek Yolu denetimini güçlendirmesi
  4. D) Osmanlı donanmasının Hint Okyanusu'nda kalıcı üsler kurması
  5. E) Mısır'da lonca sisteminin kaldırılarak serbest ticaretin benimsenmesi
Cevabı göster

Cevap: A) Akdeniz ticaret yollarının Osmanlı kontrolüne girmesi

Memlük Devleti'nin 1517'de yıkılmasıyla Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz Osmanlı topraklarına katılmış; bu sayede Doğu Akdeniz'deki Baharat Yolu güzergahı Osmanlı denetimine girmiştir.

Soru 6

Osmanlı'da mali sıkıntı dönemlerinde nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla devlet gelir kaynaklarının (mukataaların) mültezimlere ömür boyu tahsis edilmesi uygulamasına ne ad verilir?

  1. A) İltizam
  2. B) Dirlik
  3. C) Malikâne
  4. D) Tımar
  5. E) Arpalık
Cevabı göster

Cevap: C) Malikâne

Malikâne, mukataaların mültezimlere ömür boyu tahsis edilmesini ifade eden uygulamadır; iltizam ise geçici (genellikle 3 yıllık) vergi toplama yetkisi ihalesini kapsar.

Soru 7

Osmanlı lonca sistemi içinde mal kalitesini denetleyip esnaf ile tüccar arasındaki anlaşmazlıklarda hakem rolü üstlenen ve narh belirleme yetkisi bulunan uzman kimdir?

  1. A) Ehl-i Hibre
  2. B) Muhtesip
  3. C) Kethüda
  4. D) Yiğitbaşı
  5. E) Nakib
Cevabı göster

Cevap: A) Ehl-i Hibre

Ehl-i Hibre, lonca teşkilatında kalite denetimi, hakemlik ve narh belirleme konusunda uzmanlaşmış kişidir. Muhtesip ise çarşı genel denetimiyle görevlidir.

Soru 8

Selçuklu Ahiliği ile Osmanlı Loncası'nın üyelik koşulları bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Her iki teşkilata da yalnızca Müslümanlar üye olabilmiştir.
  2. B) Her iki teşkilata da gayrimüslimler üye olabilmiştir.
  3. C) Selçuklu Ahiliği'ne yalnızca Müslümanlar üye olabilirken Osmanlı Loncası'na gayrimüslimler de katılabilmiştir.
  4. D) Osmanlı Loncası'na yalnızca Müslümanlar üye olabilirken Selçuklu Ahiliği'ne gayrimüslimler de katılabilmiştir.
  5. E) Her iki teşkilat da yalnızca Türk asıllı esnafı kabul etmiştir.
Cevabı göster

Cevap: C) Selçuklu Ahiliği'ne yalnızca Müslümanlar üye olabilirken Osmanlı Loncası'na gayrimüslimler de katılabilmiştir.

Selçuklu Ahiliğine üyelik yalnızca Müslümanlara açıkken Osmanlı Loncası daha kapsayıcı bir yapıyla gayrimüslimlere de kapılarını açmıştır.

Soru 9

Osmanlı'da 'cülus bahşişi' kavramının doğru tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Padişahın sefere çıkışında sipahi beylerbeylerine dağıtılan ikramiyedir.
  2. B) Ramazan ayında yoksul halka vezir tarafından dağıtılan yardım parasıdır.
  3. C) Osmanlı hazinesinin nakit ihtiyacını karşılamak için çıkardığı devlet tahvilidir.
  4. D) Savaş ganimetinden yeniçerilere ayrılan yasal payın resmî adıdır.
  5. E) Yeni padişahın tahta geçişi dolayısıyla Kapıkulu Ocaklarına dağıtılan paradır.
Cevabı göster

Cevap: E) Yeni padişahın tahta geçişi dolayısıyla Kapıkulu Ocaklarına dağıtılan paradır.

Cülus bahşişi, padişahın tahta çıkışında kapıkulu ocaklarına (özellikle yeniçerilere) dağıtılan para olup askeri sadakati pekiştirme amacı taşırdı.

Soru 10

Osmanlı lonca teşkilatındaki çalışma hiyerarşisi ve dükkan açma izni konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Dükkan açma izni 'narh usulü' ile verilir; hiyerarşi usta-kalfa-çırak şeklinde ilerler.
  2. B) Lonca hiyerarşisi çırak-kalfa-usta biçiminde ilerler; dükkan açma izni 'gedik usulü' ile verilir.
  3. C) Dükkan açma iznine gerek yoktur; her esnaf istediği zaman dükkan açabilir.
  4. D) Lonca hiyerarşisi yalnızca Müslümanlara açık olup dükkan açma izni kadı onayıyla verilirdi.
  5. E) Hiyerarşi usta-şeyh-kethüda şeklinde ilerler; yeni ustalar üretim kotasına tabidir.
Cevabı göster

Cevap: B) Lonca hiyerarşisi çırak-kalfa-usta biçiminde ilerler; dükkan açma izni 'gedik usulü' ile verilir.

Lonca teşkilatında çalışma sıralaması çırak → kalfa → usta biçimindedir; dükkan açma izni ise gedik usulüyle verilirdi.

Soru 11

Osmanlı'da ticaret yolları ve dağ geçitlerinin güvenliğini sağlamak amacıyla görevlendirilen, karşılığında vergi muafiyetinden yararlanan kişilere ne ad verilirdi?

  1. A) Menzilciler
  2. B) Yolgeçenler
  3. C) Muhtesipler
  4. D) Kapanlar
  5. E) Derbentçiler
Cevabı göster

Cevap: E) Derbentçiler

Derbentçiler, ticaret yolları ve geçitlerdeki güvenliği sağlayan; bunun karşılığında vergi muafiyeti alan Osmanlı görevlileridir. Menzil teşkilatı ise kervansaray ve ambarları kapsayan kurumsal yapıdır.

Soru 12

XVII. yüzyıl başından itibaren Osmanlı'da boşalan dirlik topraklarının mukataaya dönüştürülüp iltizama verilmesinin temel nedeni nedir?

  1. A) Tımar sisteminin hukuki olarak lağvedilmesi
  2. B) Savaş harcamaları artarken devletin nakit ihtiyacının büyümesi
  3. C) Ayanların taşra yönetiminde söz sahibi olmak istemesi
  4. D) Lonca teşkilatının vergi toplamayı üstlenmek istemesi
  5. E) Avrupa'dan gelen ucuz gümüşün para değerini düşürmesi
Cevabı göster

Cevap: B) Savaş harcamaları artarken devletin nakit ihtiyacının büyümesi

Devletin artan savaş harcamaları nedeniyle nakit gereksinimi, tımarlı sipahi sisteminin yerini iltizama bırakmasının belirleyici nedenidir.

Soru 13

Osmanlı'da vergi toplama yetkisinin ihale yoluyla mültezimlere geçici olarak devredilmesi uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Malikâne
  2. B) Dirlik
  3. C) Gedik
  4. D) Mukataa
  5. E) İltizam
Cevabı göster

Cevap: E) İltizam

İltizam; vergi toplama yetkisinin ihale yoluyla genellikle 3 yıllığına mültezimlere verilmesini ifade eder. Malikâne ise bu yetkinin ömür boyu tahsisidir.

Soru 14

Osmanlı lonca sisteminin çöküşünü hazırlayan etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

  1. A) 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması'yla yabancı mallara sağlanan ayrıcalıklar
  2. B) Ahi Evran'ın teşkilatı 13. yüzyılda kurmuş olması
  3. C) Sanayi İnkılabı'nın ucuz Batılı malların üretimini artırması
  4. D) Coğrafi Keşifler'in ticaret dengelerini ve güzergâhlarını dönüştürmesi
  5. E) Yerli esnafın ucuz ithal mallarla rekabet edememesi
Cevabı göster

Cevap: B) Ahi Evran'ın teşkilatı 13. yüzyılda kurmuş olması

Ahilik teşkilatının 13. yüzyılda kurulmuş olması bir kuruluş bilgisidir; sistemi çökerten bir etken değildir. Çöküşü hazırlayan etkenler Coğrafi Keşifler'le değişen ticaret yolları, Baltalimanı Antlaşması'nın getirdiği…

Soru 15

Osmanlı Devleti'nde ilk kâğıt paranın piyasaya sürüldüğü dönem ve bu paranın adı hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

  1. A) II. Abdülhamid dönemi — borç tahvili
  2. B) II. Mahmud dönemi — gümüş akçe
  3. C) Abdülmecid dönemi — kaime-i muteber
  4. D) III. Selim dönemi — esham senedi
  5. E) Abdülaziz dönemi — gümüş mecidiye
Cevabı göster

Cevap: C) Abdülmecid dönemi — kaime-i muteber

Osmanlı'da ilk kâğıt para olan kaime-i muteber, Abdülmecid döneminde dolaşıma sokulmuştur.

Üye olmadan örnek testi aç → Ücretsiz hesap aç, Tarih dahil tüm konulardan solo test çöz

Diğer KPSS Tarih konuları