Orta Asya'daki diğer Türk boyları (Kırgızlar, Karluklar, Türgişler, Oğuzlar, Kıpçaklar, Akhunlar) Soruları
KPSS Tarih · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Orta Asya'daki diğer Türk boyları (Kırgızlar, Karluklar, Türgişler, Oğuzlar, Kıpçaklar, Akhunlar) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Orta Asya'daki diğer Türk boyları (Kırgızlar, Karluklar, Türgişler, Oğuzlar, Kıpçaklar, Akhunlar) konusunda bilmen gereken 13 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
İslamiyet öncesi Türk destanları arasında Kırgızlara ait Manas Destanı, Oğuzlara ait Oğuz Kağan Destanı, Göktürklere ait Ergenekon ve Bozkurt destanları ile Uygurlara ait Türeyiş ve Göç destanları sayılır.
Karluklar, İslamiyet'i ilk kabul eden Türk topluluğudur ve Cengiz Han'a ilk itaat eden Müslüman Türk topluluğudur.
Kırgızlar, Moğollara itaat eden ilk Türk topluluğudur ve Ötüken'i Moğollara kaptırmışlardır.
Kuman (Kıpçak) Türkleri Eyyubi ve Memluk ordularında askerlik yapıp yönetim kademelerine yükselmiş, Hristiyanlığı benimseyenleri olmuş ve Delhi Türk Sultanlığı'nın kuruluşu ile Altın Orda'nın Türkleşmesine katkı sağlamıştır.
Kırgızların Manas Destanı, UNESCO tarafından tanınan dünyanın en uzun destanıdır.
Avarlar; Çin kaynaklarında Juan-Juan, Köktürk ve Batılı kaynaklarda ise Apar adıyla anılan Orta Asya kökenli bir Türk topluluğudur.
Kırgızlar 840 yılında Uygur Devleti'ni yıkmış, bu olayla Uygurlar güneye Çin sınırlarına göç etmiş ve Orta Asya'daki Türk siyasi dengesi değişmiştir.
İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclisler boylara göre farklı adlar taşır; Karluklarda bu meclis Millet Meclisi olarak anılır.
Oğuzlar, Kaşgarlı Mahmut'a göre en kalabalık Türk boyudur ve birçok Türk-İslam devletini kurmuştur; Kınık boyu Selçukluları, Kayı boyu Osmanlıları, Bayat boyu Memlükleri kurmuştur.
İpek Yolu üzerinde hâkimiyet kurmak için mücadele eden başlıca Türk toplulukları arasında Avarlar, Peçenekler, Türgişler, Karluklar, Kırgızlar, Uygurlar, Göktürkler, Hazarlar, Bulgarlar ve Kıpçaklar yer alır.
Türgişler, Emevilerin mevali politikasına ve İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını engelleme çabasına karşı mücadele etmiş, böylece Orta Asya'nın Araplaşmasını önlemiştir.
Kumanlar (Kıpçaklar) en yakışıklı/güzel Türk boyu olarak tanımlanır, savaşçılık ve kumandanlık özellikleriyle öne çıkar ve Codex Cumanicus adlı sözlük onlara aittir.
İgor Destanı, XII. yüzyılda yazılmış Doğu Slav edebiyatı eseridir ve Rus knezi İgor'un Kıpçaklara karşı başarısız seferini anlatırken Türk boylarından Oğuzlar ile Kıpçaklardan söz eder.
Örnek Sorular
Soru 1
İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclisin Karluklardaki adı nedir?
A) Millet Meclisi
B) Kurultay meclisi
C) Toy meclisi
D) Kengeş kurulu
E) Veche meclisi
Cevabı göster
Cevap: A) Millet Meclisi
Karluklarda devlet işlerinin görüşüldüğü meclis 'Millet Meclisi' adıyla anılırdı; diğer Türk boylarında bu meclis için Kurultay ve Toy gibi farklı adlar kullanılmaktaydı.
Soru 2
Kuman (Kıpçak) Türkleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
A) Eyyubi ve Memluk ordularında askerlik yaparak yönetim kademelerine yükselmişlerdir.
B) İpek Yolu ticaretinde tekel kurarak Çin sınırına dek uzanmışlardır.
C) Delhi Türk Sultanlığı'nın kuruluşuna katkı sağlamışlardır.
D) Altın Orda'nın Türkleşmesinde etkili olmuşlardır.
E) Bazı Kuman Türkleri Hristiyanlığı benimsemiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) İpek Yolu ticaretinde tekel kurarak Çin sınırına dek uzanmışlardır.
Kuman Kıpçaklar İpek Yolu ticaretinde tekel kurup Çin sınırına uzanan bir hâkimiyet kurmamıştır; bu ifade uydurma bir bilgidir. Diğer dört ifade ise Kuman Kıpçaklar hakkındaki doğru bilgilerdir.
Soru 3
İgor Destanı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) XI. yüzyılda yazılmış bir Bizans kaynağıdır ve Kırgızları anlatır.
B) Kıpçak Türklerinin kaleme aldığı, Ruslarla mücadeleyi konu eden bir destandır.
C) Rus knezinin Kıpçaklara karşı seferini anlatan XII. yüzyıl Doğu Slav eseridir.
D) Codex Cumanicus ile birlikte düzenlenen ortak bir Türk-Slav sözlüğüdür.
E) Karlukların İslamiyet'i kabulünü anlatan XIII. yüzyıl Rus eseridir.
Cevabı göster
Cevap: C) Rus knezinin Kıpçaklara karşı seferini anlatan XII. yüzyıl Doğu Slav eseridir.
İgor Destanı, XII. yüzyılda yazılmış bir Doğu Slav edebiyatı eseridir; Rus knezi İgor'un Kıpçaklara karşı düzenlediği başarısız seferi anlatır ve Oğuzlar ile Kıpçaklardan söz eder.
Soru 4
840 yılında Uygur Devleti'ni yıkan ve Uygurları Çin sınırlarına göç etmek zorunda bırakan Türk topluluğu hangisidir?
A) Karluklar
B) Türgişler
C) Oğuzlar
D) Kırgızlar
E) Kıpçaklar
Cevabı göster
Cevap: D) Kırgızlar
Kırgızlar 840 yılında Uygur Devleti'ni yıkmış; bu gelişme sonucunda Uygurlar güneye Çin sınırlarına göç etmek zorunda kalmış ve Orta Asya'daki siyasi denge değişmiştir.
Soru 5
Codex Cumanicus adlı sözlük hangi Türk boyuna aittir?
A) Oğuzlar
B) Uygurlar
C) Karluklar
D) Türgişler
E) Kıpçaklar
Cevabı göster
Cevap: E) Kıpçaklar
Codex Cumanicus, Kuman olarak da bilinen Kıpçaklara ait bir sözlüktür; bu boy aynı zamanda savaşçılık ve kumandanlık özellikleriyle tanınmaktadır.
Soru 6
Türgişlerin Emevilerle mücadelesi hangi önemli sonucu doğurmuştur?
A) Türgişlerin Emevilerle mücadelesi Orta Asya'nın Araplaşmasını önlemiştir.
B) Türgişler bu mücadele sayesinde İpek Yolu'nun tamamına hâkim olmuştur.
C) Türgişler Emevilerden aldıkları destekle Uygurları yıkmıştır.
D) Türgişlerin galibiyeti Orta Asya'da Maniheizm'in yayılmasına zemin hazırlamıştır.
E) Türgişler bu mücadele sonucunda Bizans ile ittifak kurmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Türgişlerin Emevilerle mücadelesi Orta Asya'nın Araplaşmasını önlemiştir.
Türgişler, Emevi mevali politikasına ve İslamiyet'in Orta Asya'da zorla yayılmasına karşı mücadele ederek bölgenin Araplaşmasını engellemiştir.
Soru 7
İslamiyet'i kabul eden ilk Türk topluluğu hangisidir?
A) Oğuzlar
B) Karluklar
C) Uygurlar
D) Kıpçaklar
E) Kırgızlar
Cevabı göster
Cevap: B) Karluklar
Karluklar, İslamiyet'i ilk kabul eden Türk topluluğudur; aynı zamanda Cengiz Han'a ilk itaat eden Müslüman Türk topluluğu olma özelliği de taşırlar.
Soru 8
Aşağıdaki Türk destanı – Türk boyu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Manas Destanı – Kırgızlar
B) Ergenekon Destanı – Göktürkler
C) Türeyiş Destanı – Oğuzlar
D) Oğuz Kağan Destanı – Oğuzlar
E) Göç Destanı – Uygurlar
Cevabı göster
Cevap: C) Türeyiş Destanı – Oğuzlar
Türeyiş ve Göç destanları Uygurlara aittir; Oğuzların destanı Oğuz Kağan Destanı'dır. Türeyiş'i Oğuzlara bağlamak yanlıştır.
Soru 9
UNESCO tarafından dünyanın en uzun destanı olarak tanınan destan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Oğuz Kağan Destanı
B) İgor Destanı
C) Ergenekon Destanı
D) Manas Destanı
E) Göç Destanı
Cevabı göster
Cevap: D) Manas Destanı
Kırgızlara ait Manas Destanı, UNESCO tarafından tanınan ve dünyanın en uzun destanı olma özelliğine sahiptir.
Soru 10
Aşağıdaki topluluk – ad eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
A) Kıpçaklar Batılı kaynaklarda 'Apar', Çin kaynaklarında 'Juan-Juan' adıyla anılmıştır.
B) Avarlar Batılı kaynaklarda 'Juan-Juan', Çin kaynaklarında 'Apar' adıyla anılmıştır.
C) Avarlar Batılı kaynaklarda 'Şato', Çin kaynaklarında 'Jou-jan' adıyla anılmıştır.
D) Kırgızlar Batılı kaynaklarda 'Juan-Juan', Çin kaynaklarında 'Apar' adıyla anılmıştır.
E) Avarlar Batılı kaynaklarda 'Apar', Çin kaynaklarında 'Juan-Juan' adıyla anılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Avarlar Batılı kaynaklarda 'Apar', Çin kaynaklarında 'Juan-Juan' adıyla anılmıştır.
Avarlar Çin kaynaklarında Juan-Juan, Köktürk ve Batılı kaynaklarda ise Apar adıyla anılmaktadır.
Soru 11
Aşağıdaki Türk topluluklarından hangisi İpek Yolu üzerinde hâkimiyet mücadelesi veren topluluklar arasında sayılmaz?
A) Gazneliler
B) Karluklar
C) Hazarlar
D) Türgişler
E) Kıpçaklar
Cevabı göster
Cevap: A) Gazneliler
Gazneliler bu listede yer almaz; İpek Yolu mücadelesi verenler arasında Avarlar, Peçenekler, Türgişler, Karluklar, Kırgızlar, Uygurlar, Göktürkler, Hazarlar, Bulgarlar ve Kıpçaklar sayılmaktadır.
Soru 12
Kaşgarlı Mahmut'a göre en kalabalık Türk boyu olan Oğuzlar'a ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Kınık boyu Selçuklu Devleti'nin kurucusudur.
B) Yazır boyu Karahanlı Devleti'nin kurucusudur.
C) Bayındır boyu Akkoyunlu Devleti'nin kurucusudur.
D) Kaşgarlı Mahmut Oğuzları en kalabalık Türk boyu olarak nitelendirmiştir.
E) Kayı boyu Osmanlı Devleti'nin kurucusudur.
Cevabı göster
Cevap: B) Yazır boyu Karahanlı Devleti'nin kurucusudur.
Karahanlı Devleti, Karluk-Yağma-Çiğil topluluklarınca kurulmuştur ve herhangi bir Oğuz boyuyla (Yazır dâhil) doğrudan ilişkisi yoktur; bu nedenle 'Yazır boyu Karahanlı'yı kurmuştur' ifadesi yanlıştır.