Musul meselesi ve Ankara Antlaşması (1926) Soruları
KPSS Tarih · 17 özgün soru · açıklamalı çözümler
Musul meselesi ve Ankara Antlaşması (1926) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Musul meselesi ve Ankara Antlaşması (1926) konusunda bilmen gereken 18 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Nasturi İsyanı'nın bastırılması sırasında ordunun siyasete karışması eleştirilmiş, bu olaydan sonra Türk ordusu siyasetten çekilmiştir.
1926 Ankara Antlaşması Misak-ı Milli'den verilen son taviz olup Türkiye-Irak sınırı bu antlaşmayla kesin biçimini almıştır.
Musul Meselesi (1926) Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olduğu 1932'den önce çözüme kavuşturulmuştur.
Chester Projesi, Lozan'da Musul meselesinde ABD desteğini sağlamak için yapılan ancak gerçekleşmeyen bir projedir.
Atatürk dönemi sorunlarından Boğazlar (Montrö 1936) ve yabancı okullar Türkiye lehine çözülürken Musul (1926 Ankara) Türkiye aleyhine çözülmüştür.
1926 Ankara Antlaşması ile Musul, Süleymaniye ve Kerkük Irak'a bırakılırken Hakkari'nin Türkiye'de kalması kararlaştırılmıştır.
Şeyh Sait İsyanı, ordunun bölgeden çekilmesine yol açarak Türkiye'yi Musul meselesinde zayıf konuma düşürmüş ve Misak-ı Milli'den taviz verilerek Musul'un Irak'a bırakılmasına zemin hazırlamıştır.
Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye-Irak sınırı (Musul meselesi) kesin çözülememiş, çözümü konferans sonrasına bırakılmıştır.
Atatürk döneminde İngiltere ile doğrudan sorun haline gelen tek konu Musul'dur; Hatay ve yabancı okullar ise Fransa ile yaşanan sorunlardır.
Musul sorunu sırasında Türkiye'ye destek veren Sovyet Rusya ile 1925'te Dostluk ve Tarafsızlık (Saldırmazlık) Antlaşması imzalanmıştır.
Atatürk dönemi dış politika sorunlarının çözüm sırası: Kapitülasyonlar (1923 Lozan), Musul (1926 Ankara), Nüfus mübadelesi (1930) şeklindedir.
1926 Ankara Antlaşması ile Musul petrol gelirlerinin yüzde 10'unun 25 yıl süreyle Türkiye'ye verilmesi kararlaştırılmıştır.
Musul meselesinde 1924 Haliç Konferansı'ndan sonuç alınamamış, 1925'te konu Milletler Cemiyeti'ne götürülmüş, Şeyh Sait İsyanı Türkiye'yi zayıflatmış ve 1926 Ankara Antlaşması ile mesele Türkiye aleyhine çözülmüştür.
Musul sorununun çözülmesi (1926) Atatürk döneminde Türk-İngiliz ilişkilerinin gelişmesine en olumlu katkıyı yapan gelişmedir; ilişkileri yumuşatan adımlar arasında Kral Edward'ın Türkiye ziyareti de yer alır.
Lozan sonrası Türkiye'nin çözmesi gereken başlıca sorunlar Musul (Irak sınırı), Osmanlı borçları, nüfus mübadelesi ve yabancı okullardır.
Lozan'da çözülemeyen Musul Meselesi için toplanan konferanstan sonuç alınamamış, Milletler Cemiyeti Brüksel Hattı'nın çizilmesini istemiştir.
Lozan'da çözülemeyen Musul (Türkiye-Irak sınırı) meselesi, 1926 Ankara Antlaşması ile İngiltere lehine çözülmüş ve Musul İngiliz mandası/himayesindeki Irak'a bırakılmıştır.
İsmet Paşa 1926'da İngiliz Hükümetine 'Bizim için bir vatan meselesi, sizin için ise bir petrol meselesidir' diyerek Musul Sorunu'nu nitelendirmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
İsmet Paşa'nın 1926'da İngiliz Hükümeti'ne yönelik olarak Musul meselesini nasıl nitelendirdiği bilinmektedir. Bu ifadeye göre Türkiye'nin ve İngiltere'nin Musul'a bakışı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Türkiye için vatan meselesi — İngiltere için petrol meselesi
B) Türkiye için egemenlik meselesi — İngiltere için güvenlik meselesi
C) Türkiye için strateji meselesi — İngiltere için ticaret meselesi
D) Türkiye için ekonomik mesele — İngiltere için sömürge meselesi
E) Türkiye için şeref meselesi — İngiltere için manda meselesi
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye için vatan meselesi — İngiltere için petrol meselesi
İsmet Paşa, 1926'da İngiliz Hükümeti'ne 'Bizim için bir vatan meselesi, sizin için ise bir petrol meselesidir' diyerek Türkiye ve İngiltere'nin Musul'a bakışını özetlemiştir.
Soru 2
Atatürk döneminde hangi dış politika sorunu İngiltere ile yaşanan tek doğrudan anlaşmazlık konusunu oluşturmuştur?
A) Hatay meselesi
B) Musul meselesi
C) Yabancı okullar sorunu
D) Boğazlar meselesi
E) Osmanlı borçları sorunu
Cevabı göster
Cevap: B) Musul meselesi
Atatürk döneminde İngiltere ile doğrudan anlaşmazlık konusu olan tek mesele Musul'dur. Hatay ve yabancı okullar sorunları ise Fransa ile yaşanmıştır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Lozan Barış Antlaşması sonrasında Türkiye'nin gündeminde yer alan başlıca sorunlardan biri değildir?
A) Musul sorununun (Irak sınırı) çözülmesi
B) Osmanlı dış borçlarının tasfiye edilmesi
C) Kapitülasyonların yeniden düzenlenmesi
D) Yabancı okullar sorununun çözülmesi
E) Nüfus mübadelesinin yürütülmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Kapitülasyonların yeniden düzenlenmesi
Lozan sonrası başlıca sorunlar Musul (Irak sınırı), Osmanlı dış borçları, nüfus mübadelesi ve yabancı okullardır. Kapitülasyonlar zaten Lozan'da kaldırıldığından sonrası için yeniden düzenleme gündeme gelmemiştir.
Soru 4
Atatürk döneminde dış politika sorunlarının çözüme kavuşturulma sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Musul (1923) → Kapitülasyonlar (1926) → Nüfus mübadelesi (1930)
B) Nüfus mübadelesi (1923) → Musul (1926) → Kapitülasyonlar (1930)
C) Kapitülasyonlar (1923) → Nüfus mübadelesi (1926) → Musul (1930)
Atatürk dönemi dış politika sorunlarının çözüm sırası şöyledir: Kapitülasyonlar 1923 Lozan'la, Musul 1926 Ankara Antlaşması ile, Nüfus mübadelesi ise 1930'da çözüme kavuşturulmuştur.
Soru 5
Türkiye-Irak sınırının kesin biçimini almasını sağlayan antlaşma hangi özelliğiyle Misak-ı Milli açısından ayrıca önem taşımaktadır?
A) Misak-ı Milli'nin öngördüğü sınırları bütünüyle gerçekleştiren ilk antlaşma olmasıyla
B) Misak-ı Milli hükümlerini yabancı devletlere ilk kez kabul ettiren belge olmasıyla
C) Misak-ı Milli'nin tüm sınır maddelerini iptal eden tek antlaşma olmasıyla
D) Misak-ı Milli'nin revizyonunu resmen sona erdiren uluslararası belge olmasıyla
E) Misak-ı Milli'den verilen son tavizi temsil etmesiyle
Cevabı göster
Cevap: E) Misak-ı Milli'den verilen son tavizi temsil etmesiyle
1926 Ankara Antlaşması, Misak-ı Milli'den verilen son taviz niteliğindedir ve bu antlaşmayla Türkiye-Irak sınırı kesin biçimini almıştır.
Soru 6
Lozan Barış Antlaşması'nda Musul meselesi bakımından ne gibi bir sonuca varılmıştır?
A) Musul meselesi konferansta çözüme kavuşturulamamış, çözümü ileriki döneme bırakılmıştır.
B) Musul, antlaşmayla kesin olarak Türkiye sınırları içinde bırakılmıştır.
C) Musul, Milletler Cemiyeti denetiminde ortak yönetime bırakılmıştır.
D) Musul'un statüsünün halk oylamasıyla belirlenmesi kararlaştırılmıştır.
E) Musul, geçici olarak Irak'a bırakılmış, kesin statüsü saklı tutulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Musul meselesi konferansta çözüme kavuşturulamamış, çözümü ileriki döneme bırakılmıştır.
Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye-Irak sınırı (Musul meselesi) kesin biçimde çözülememiş; bu konunun çözümü konferans sonrasına bırakılmıştır.
Soru 7
Musul Meselesi'ni görüşmek üzere toplanan konferanstan sonuç alınamaması üzerine Milletler Cemiyeti hangi kararı almıştır?
A) Musul'un plebisitle yönetilmesini talep etmiştir.
B) Brüksel Hattı'nın çizilmesini istemiştir.
C) Musul bölgesinin üç yıl boyunca İngiliz mandası altında kalmasını karara bağlamıştır.
D) Türkiye ile İngiltere arasında doğrudan ikili müzakerelerin yeniden başlatılmasına hükmetmiştir.
E) Musul'un geçici olarak Türkiye yönetimine bırakılmasını onaylamıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Brüksel Hattı'nın çizilmesini istemiştir.
Lozan'da çözülemeyen ve sonradan konferansta da çözüme kavuşturulamayan Musul meselesinde Milletler Cemiyeti, Brüksel Hattı'nın çizilmesini talep etmiştir.
Soru 8
Musul sorunu sürecinde Türkiye'yi destekleyen Sovyet Rusya ile imzalanan 1925 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türk-Sovyet Ekonomik Yardım Protokolü
B) Karşılıklı Savunma ve İttifak Antlaşması
C) Ortak Sınır Tespiti ve Serbest Geçiş Sözleşmesi
D) Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması
E) Karadeniz Ticaret ve Seyrüsefer Anlaşması
Cevabı göster
Cevap: D) Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması
Musul meselesi sırasında Türkiye'ye destek veren Sovyet Rusya ile 1925 yılında Dostluk ve Tarafsızlık (Saldırmazlık) Antlaşması imzalanmıştır.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Atatürk dönemi dış politika sorunlarının çözüm sonuçlarına ilişkin doğru bir karşılaştırma yapmaktadır?
A) Hem Musul hem de Boğazlar meselesi Türkiye aleyhine sonuçlanmıştır.
B) Yabancı okullar meselesi Türkiye aleyhine, Boğazlar meselesi ise Türkiye lehine çözülmüştür.
C) Hem Musul hem de Boğazlar ve yabancı okullar meseleleri Türkiye lehine çözüme kavuşturulmuştur.
D) Musul (1926) Türkiye lehine çözülürken Boğazlar meselesi Türkiye aleyhine sonuçlanmıştır.
E) Musul (1926) Türkiye aleyhine çözülürken Boğazlar (Montrö 1936) ve yabancı okullar Türkiye lehine çözülmüştür.
Cevabı göster
Cevap: E) Musul (1926) Türkiye aleyhine çözülürken Boğazlar (Montrö 1936) ve yabancı okullar Türkiye lehine çözülmüştür.
Musul meselesi 1926 Ankara Antlaşması ile Türkiye aleyhine çözülmüştür. Buna karşın Boğazlar sorunu 1936 Montrö Sözleşmesi ile ve yabancı okullar meselesi de Türkiye lehine sonuçlanmıştır.
Soru 10
Musul Meselesi'nin çözüme kavuşturulduğu yıl ile Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne katıldığı yıl arasındaki doğru ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
A) Musul Meselesi 1926'da çözüme kavuşturulmuş, Türkiye ise 1932'de Milletler Cemiyeti'ne üye olmuştur.
B) Türkiye önce Milletler Cemiyeti'ne üye olmuş, ardından 1932'de Musul Meselesi'ni çözüme kavuşturmuştur.
C) Her iki olay da aynı yıl (1926) gerçekleşmiş ve birbirini tetiklemiştir.
D) Musul Meselesi çözümsüz kalmış ve Türkiye Milletler Cemiyeti üyeliğini 1926'da kullanmıştır.
E) Milletler Cemiyeti üyeliği ve Musul çözümü eş zamanlı olarak 1932'de gerçekleşmiştir.
Cevabı göster
Cevap: A) Musul Meselesi 1926'da çözüme kavuşturulmuş, Türkiye ise 1932'de Milletler Cemiyeti'ne üye olmuştur.
Musul Meselesi 1926 Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşturulmuştur; Türkiye ise Milletler Cemiyeti'ne daha sonra, 1932'de üye olmuştur.
Soru 11
Şeyh Sait İsyanı'nın Musul meselesi üzerindeki dolaylı etkisi nasıl açıklanabilir?
A) İsyanın uluslararası kamuoyunda yarattığı sempati Türkiye'yi Musul'da güçlendirmiştir.
B) İsyan, Türkiye'nin İngiltere ile ikili müzakere yapmasına olanak tanımış ve Musul'u kazandırmıştır.
C) Ordunun bölgeden çekilmesine yol açarak Türkiye'yi Musul'da zayıflatmış ve Misak-ı Milli'den tavize zemin hazırlamıştır.
D) İsyan, Milletler Cemiyeti'nin Türkiye lehine karar almasını sağlayacak siyasi baskı ortamı oluşturmuştur.
E) Şeyh Sait İsyanı, Musul'un statüsünü doğrudan değiştirmeksizin sınır görüşmelerini yalnızca ertelemiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Ordunun bölgeden çekilmesine yol açarak Türkiye'yi Musul'da zayıflatmış ve Misak-ı Milli'den tavize zemin hazırlamıştır.
Şeyh Sait İsyanı ordunun Musul bölgesinden çekilmesine neden olmuş, bu durum Türkiye'yi müzakere masasında zayıflatmış ve nihayetinde Misak-ı Milli'den taviz vererek Musul'un Irak'a bırakılması sonucunu doğurmuştur.
Soru 12
Atatürk döneminde Türk-İngiliz ilişkilerinin gelişmesine en olumlu katkıyı sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türkiye'nin Sadabad Paktı'na katılması
B) Musul sorununun 1926'da çözüme kavuşturulması
C) Türkiye'nin NATO'ya katılması
D) Boğazlar rejiminin Montrö Sözleşmesi ile düzenlenmesi
E) Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan 1923 ticaret anlaşması
Cevabı göster
Cevap: B) Musul sorununun 1926'da çözüme kavuşturulması
1926'da Musul sorununun çözüme kavuşturulması, Atatürk döneminde Türk-İngiliz ilişkilerinin iyileşmesine en büyük katkıyı sağlayan gelişmedir; bu çözümün ardından iki ülke arasındaki gerginlik ortadan kalkmıştır.
Soru 13
1926 Ankara Antlaşması'na göre Musul petrol gelirleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Musul petrol gelirlerinin tamamı 10 yıl süreyle Türkiye'ye bırakılmıştır.
B) Türkiye, Musul petrol gelirlerinden pay almaktan kalıcı olarak vazgeçmiştir.
C) Musul petrol gelirlerinin %25'i 10 yıl süreyle Türkiye'ye bırakılmıştır.
D) Musul petrol gelirlerinin %10'u 25 yıl süreyle Türkiye'ye verilecektir.
E) Musul petrol gelirlerinin %10'u 50 yıl süreyle Türkiye'ye aktarılacaktır.
Cevabı göster
Cevap: D) Musul petrol gelirlerinin %10'u 25 yıl süreyle Türkiye'ye verilecektir.
1926 Ankara Antlaşması kapsamında Musul petrol gelirlerinin %10'u 25 yıl boyunca Türkiye'ye verilmesi hükmü yer almaktadır.
Soru 14
Musul Meselesi 1926 Ankara Antlaşması ile nasıl sonuçlanmıştır?
A) Musul, tarafsız bir statüyle ortak yönetim altına alınmıştır.
B) Musul'un statüsü on yıllığına askıya alınarak Türkiye'nin fiilî denetimine bırakılmıştır.
C) Musul Türkiye ile Irak arasında ikiye bölünmüştür.
D) Musul, Milletler Cemiyeti'nin doğrudan yönetimine devredilmiştir.
E) Musul, İngiltere lehine çözülerek İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Musul, İngiltere lehine çözülerek İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmıştır.
1926 Ankara Antlaşması ile Musul meselesi İngiltere lehine çözüme kavuşturulmuş ve Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmıştır.
Soru 15
Lozan görüşmeleri sürecinde Türkiye'nin Musul meselesinde ABD desteğini kazanmak amacıyla başvurduğu ancak hayata geçirilemeyen girişim aşağıdakilerden hangisidir?
A) Wilsoniyen Prensipler çerçevesinde hazırlanan Musul Muhtırası
B) Chester Projesi
C) Ankara-Washington Ekonomik İşbirliği Anlaşması taslağı
D) Pan-Amerikan Ticaret Antlaşması önerisi
E) Amerikan Petrol Şirketleri Ortaklık Sözleşmesi girişimi
Cevabı göster
Cevap: B) Chester Projesi
Chester Projesi, Lozan Konferansı'nda Musul meselesinde ABD'nin desteğini elde etmek amacıyla gündeme getirilen; ancak gerçekleştirilemeyen bir projedir.