Mondros sonrası işgaller ve direniş cemiyetleri (yararlı/zararlı cemiyetler, Kuvâ-yı Milliye) Soruları
KPSS Tarih · 53 özgün soru · açıklamalı çözümler
Mondros sonrası işgaller ve direniş cemiyetleri (yararlı/zararlı cemiyetler, Kuvâ-yı Milliye) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Mondros sonrası işgaller ve direniş cemiyetleri (yararlı/zararlı cemiyetler, Kuvâ-yı Milliye) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Mustafa Kemal Ankara'yı Milli Mücadele'nin merkezi seçmiş; emirler Ankara'dan çıkmış ve Kuvâ-yı Milliye ile düzenli ordu Ankara komutasına alınmıştır.
Mondros sonrası işgallerde İngiltere Batum, Musul, Samsun ve Merzifon'u; Fransa Hatay ve Zonguldak'ı; Yunanistan İzmir'i; İtalya Antalya, Konya ve Muğla çevresini işgal etmiştir.
Taşnak ve Hınçak Ermenilere, Mavri Mira-Etnik-i Eterya-Pontus Rumlara, Makabi ve Alyans-İsrailit ise Yahudilere ait zararlı cemiyetlerdir.
Mondros sonrası kurulan hem zararlı hem yararlı cemiyetler bağımsızlık/çoğunluk iddialarını Wilson İlkeleri'ne dayandırmıştır.
Tekâlif-i Milliye Emirleri, Mustafa Kemal'in Kütahya-Eskişehir Savaşları sonrası ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için çıkardığı olağanüstü vergi/yükümlülük emirleridir.
Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri, Mondros Ateşkesi sonrası işgaller karşısında halkın öz savunma ihtiyacından doğmuş; silahlı mücadele, kamuoyu oluşturma ve örgütlenme işlevleri üstlenmiştir.
İzmir'in işgali üzerine düzenlenen Balıkesir, Alaşehir ve Nazilli kongreleri yerel/bölgesel nitelikte olup Kuvâ-yı Milliye'nin Batı cephesindeki temellerini atmıştır.
Mondros Ateşkesi'nin 7. maddesi (asayişin bozulduğu stratejik bölgeleri işgal hakkı) uygulanarak Mavri Mira, Pontus Rum, Hınçak, Taşnak gibi azınlık cemiyetleri yıkıcı faaliyetlerde bulunmuştur.
İzmir'in işgali üzerine Kuvâ-yı Milliye'ye katılıp 22 yaşında Akhisar dolaylarında şehit düşen kadın kahraman Tayyar Rahmiye'dir.
Şark Vilayetleri (Doğu Anadolu) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ermenilere karşı kurulmuş; Le Pays, Hadisat ve Albayrak gazetelerini yayın organı olarak kullanmıştır.
Milli varlığa yararlı cemiyetler, bölgelerinin Türklüğünü kanıtlamaya çalışmış, basın-yayın yoluyla halkı bilinçlendirmiş ve Wilson İlkeleri'nin 12. maddesinden yararlanmak istemiştir.
Kuvâ-yı Milliye birliklerinin liderleri arasında kadınlar, eski askerler, tanınmış efeler ve eşraftan kişiler bulunmaktaydı.
Milli Kongre Cemiyeti'nin başkanı Dr. Esat Işık'tır; silahlı mücadele yürütmeyip basın-yayınla faaliyet göstermiş ve cemiyetlerin birleşmesini önererek 'Kuvâ-yı Milliye' kavramını ortaya atmıştır.
Mondros Ateşkesi sonrası Hatay Fransızlar tarafından işgal edilmiştir.
Batı Cephesi'nde ilk silahlı direniş Kuvâ-yı Milliye tarafından Balıkesir-Ayvalık bölgesinde gerçekleştirilmiştir.
Karakol Cemiyeti ve Mim Mim (Müsellah Müdafaa-i Milliye) Grubu, Anadolu'ya silah, istihbarat ve lojistik destek sağlamıştır.
Ermeni kökenli zararlı cemiyetler Hınçak (Kan Sesi), Taşnak-Sütyun ve İntikam Alayı'dır.
Rum-Yunan kökenli zararlı cemiyetler Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum Cemiyeti ve Kordos olup hepsi Megali İdea (Büyük Yunanistan) hayaliyle hareket etmiştir.
Kuvâ-yı Milliye'nin düzensiz yapısıyla yürüttüğü Gediz Taarruzu başarısızlıkla sonuçlanmış; bu başarısızlık düzenli orduya geçişi zorunlu kılmıştır.
Mondros sonrası kurulan milli (yararlı) cemiyetler merkezi otoriteye bağlı değildi, azınlık cemiyetleriyle çalışmıyordu ve hanedana karşı değil işgale karşı milliyetçi düşünceyle kurulmuştu.
Mondros sonrası yurdun dört bir yanında kurulan yerel direniş cemiyetleri, Mustafa Kemal'in çabalarıyla Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleştirilmiştir.
Mondros sonrası İtilaf Devletleri Anadolu'daki iletişim altyapısını (telgraf, telsiz, posta) denetim altına alarak iç haberleşmeyi kısıtlamış ve direniş örgütlenmesini güçleştirmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Karakol Cemiyeti ve Mim Mim (Müsellah Müdafaa-i Milliye) Grubu'nun Milli Mücadele'ye temel katkısı nasıl tanımlanabilir?
A) Anadolu'ya silah, istihbarat ve lojistik destek sağladılar
B) Düzenli orduya geçişi zorlamak için Kuvâ-yı Milliye'yi feshettiler
C) İstanbul'da propaganda büroları kurarak kamuoyu oluşturdular
D) Erzurum ve Sivas kongrelerini organize ederek ulusal birliği sağladılar
Cevap: A) Anadolu'ya silah, istihbarat ve lojistik destek sağladılar
Karakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu, Anadolu'ya silah, istihbarat ve lojistik destek sağlamıştır. Bu işlev, direnişin maddi altyapısını oluşturması bakımından kritik önemdeydi.
Soru 2
Kurtuluş Savaşı hazırlık döneminde toplanan kongrelerin ortak hedefleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Yurdu işgalden kurtarmak
B) Bölgelerin Türklüğünü kanıtlamak
C) Milis güçleri desteklemek
D) Saltanatı kaldırmak
E) Manda ve himayeyi reddetmek
Cevabı göster
Cevap: D) Saltanatı kaldırmak
Saltanatın kaldırılması, hazırlık dönemi kongrelerinin gündeminde yer almaz; bu mesele ancak TBMM döneminde, 1922'de ele alınmıştır.
Soru 3
Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri ile Kuvâ-yı Milliye arasındaki ayrımı doğru biçimde ifade eden seçenek hangisidir?
A) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri yalnızca Doğu Anadolu'da, Kuvâ-yı Milliye ise yalnızca Batı Anadolu'da faaliyet göstermiştir.
B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri önce diplomatik ve barışçıl yollara başvurmuş, Kuvâ-yı Milliye ise silahlı direniş evresini oluşturmuştur.
C) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri İstanbul Hükümeti'nin desteğiyle kurulurken Kuvâ-yı Milliye ona karşı oluşturulmuştur.
D) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri salt Yunan işgaline, Kuvâ-yı Milliye ise tüm İtilaf güçlerine karşı örgütlenmiştir.
E) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri düzensiz silahlı birliklerden oluşurken Kuvâ-yı Milliye düzenli ordu birimleridir.
Cevabı göster
Cevap: B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri önce diplomatik ve barışçıl yollara başvurmuş, Kuvâ-yı Milliye ise silahlı direniş evresini oluşturmuştur.
Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri işgallere karşı önce diplomatik ve barışçıl yollara başvurmuş; Kuvâ-yı Milliye ise bu yolların yetersiz kalmasından sonra silahlı direniş evresini oluşturmuştur.
Soru 4
Milli Mücadele döneminde Mustafa Kemal'i en çok uğraştıran siyasi parti olarak değerlendirilen yapı, aynı zamanda kimin partisidir?
A) Hürriyet ve İtilaf Fırkası — Damat Ferit Paşa
B) İngiliz Muhipleri Cemiyeti — Sait Molla
C) Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti — Tevfik Paşa
D) Kuvâ-yı İnzibatiye — Ali Kemal
E) Teali İslam Cemiyeti — Şeyhülislam Dürrizade Abdullah
Cevabı göster
Cevap: A) Hürriyet ve İtilaf Fırkası — Damat Ferit Paşa
Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Damat Ferit Paşa'nın partisidir ve Milli Mücadele sürecinde en güçlü siyasi muhalefeti oluşturmuştur.
Soru 5
Sivas Kongresi'nde Mustafa Kemal öncülüğünde birleştirilen tüm yararlı cemiyetlerin aldığı yeni ad nedir?
A) Anadolu Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti
B) Türk Ocakları Umumi Genel Merkezi Heyeti
C) Kuvâ-yı Milliye Birleşik Mücadele Birliği
D) Milli Kongre ve Müdafaa Birliği Heyeti
E) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Cevabı göster
Cevap: E) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Sivas Kongresi'nde Mustafa Kemal öncülüğünde tüm yararlı cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında birleştirilmiştir.
Soru 6
İstanbul'da kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin faaliyetlerini doğru tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Silahlı çete örgütleyerek İngiliz kuvvetlerine karşı saldırılar düzenledi
B) Düzenli orduya asker ve silah sevk ederek cephe desteği sağladı
C) Osmanlı hükümetine karşı ayaklanma başlatmak amacıyla gizli hücreler kurdu
D) Nüfus istatistikleri yayma, protesto ve miting gibi faaliyetlerle kamuoyu oluşturdu
Cevap: D) Nüfus istatistikleri yayma, protesto ve miting gibi faaliyetlerle kamuoyu oluşturdu
İstanbul'da kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti; protesto, miting ve nüfus istatistikleri yayma gibi faaliyetler yürütmüştür. Silahlı direniş veya ayaklanma örgütlememiştir.
Soru 7
12 Aralık 1919'da belirlenen Milne Hattı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yunanistan'ı korumak amacıyla hazırlanan bu hat, aynı zamanda Kuvâ-yı Milliye'nin güçlendiğini de ortaya koymaktadır.
B) Türk ve Yunan kuvvetleri arasında ateşkes sağlamak için İtalya'nın girişimiyle belirlenmiştir.
C) Osmanlı Devleti'nin kapitülasyonlardan kurtulmasını sağlamak amacıyla çizilmiştir.
D) Fransız kuvvetlerinin Anadolu'daki ilerleyişini durdurmaya yönelik çizilmiş tarafsız bir sınır hattıdır.
E) Mondros Mütarekesi'nin uygulanmasını denetlemek amacıyla İtilaf Devletleri'nin ortaklaşa belirlediği bir hat olup Türklerin lehine sonuçlar doğurmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Yunanistan'ı korumak amacıyla hazırlanan bu hat, aynı zamanda Kuvâ-yı Milliye'nin güçlendiğini de ortaya koymaktadır.
Milne Hattı, 12 Aralık 1919'da General Milne tarafından belirlenen ve Yunanistan'ı Kuvâ-yı Milliye kuvvetlerine karşı korumak amacıyla oluşturulmuş Türk aleyhine bir belgedir; aynı zamanda Kuvâ-yı Milliye'nin ne denli…
Soru 8
Mondros Ateşkesi'nin ardından Anadolu'da işgale uğrayan ilk toprak parçası ve bu işgale karşı gerçekleşen ilk silahlı direniş hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İlk işgal 19 Aralık 1918'de Fransızlar tarafından Hatay'ın Dörtyol ilçesinde olmuş ve ilk silahlı direniş de burada başlamıştır.
B) İlk işgal 19 Aralık 1918'de İngilizler tarafından Musul'da gerçekleşmiş, ilk direniş İskenderun'da patlak vermiştir.
C) İlk işgal 1919 başında İtalyanlar tarafından Antalya'da yapılmış, ilk direniş ise Konya'da ortaya çıkmıştır.
D) İlk işgal 15 Mayıs 1919'da İzmir'de yaşanmış ve ilk direniş de orada başlamıştır.
E) İlk işgal İngilizler tarafından Adana'ya yönelik olmuş ve ilk direniş Çukurova'da başlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) İlk işgal 19 Aralık 1918'de Fransızlar tarafından Hatay'ın Dörtyol ilçesinde olmuş ve ilk silahlı direniş de burada başlamıştır.
Mondros sonrası Anadolu'daki ilk işgal, 19 Aralık 1918'de Fransızların Hatay'ın Dörtyol ilçesini işgal etmesidir; ilk silahlı direniş de bu noktada başlamıştır.
Soru 9
Tekâlif-i Milliye Emirleri hangi gelişmenin ardından ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Mustafa Kemal tarafından çıkarılmıştır?
A) Birinci İnönü Muharebesi
B) Sakarya Meydan Muharebesi
C) Gediz Taarruzu
D) Kütahya-Eskişehir Savaşları
E) İkinci İnönü Muharebesi
Cevabı göster
Cevap: D) Kütahya-Eskişehir Savaşları
Tekâlif-i Milliye Emirleri, Kütahya-Eskişehir Savaşları sonrasında Türk ordusunun büyük kayıplar vermesi üzerine Mustafa Kemal'in ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için çıkardığı olağanüstü yükümlülük emirleridir.
Soru 10
Yurdun dört bir yanında dağınık biçimde kurulan yerel direniş cemiyetleri, Mustafa Kemal'in önderliğinde hangi kongrede tek çatı altında toplanmıştır?
A) Alaşehir Kongresi
B) Balıkesir Kongresi
C) Erzurum Kongresi
D) Sivas Kongresi
E) Nazilli Kongresi
Cevabı göster
Cevap: D) Sivas Kongresi
Yerel direniş cemiyetleri, Mustafa Kemal'in çabalarıyla Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleştirilmiştir.
Soru 11
Silahlı mücadele yürütmeyip yalnızca basın-yayın faaliyetleriyle kamuoyu oluşturan ve cemiyetlerin tek çatı altında birleşmesini önererek 'Kuvâ-yı Milliye' kavramını literatüre kazandıran cemiyetin başkanı kimdir?
A) Rauf Orbay
B) Ali Fuat Cebesoy
C) Dr. Esat Işık
D) Halide Edib Adıvar
E) Kazım Karabekir
Cevabı göster
Cevap: C) Dr. Esat Işık
Milli Kongre Cemiyeti'nin başkanı Dr. Esat Işık'tır. Bu cemiyet silahlı mücadele yürütmemiş, basın-yayın yoluyla faaliyet göstermiş ve cemiyetlerin birleşmesini önererek 'Kuvâ-yı Milliye' kavramını ortaya atmıştır.
Soru 12
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin hangi tehlikeye karşı kurulduğu ve hangi yayın organlarını kullandığına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Ermeni tehdidine karşı kurulmuş; Le Pays, Hadisat ve Albayrak gazetelerini kullanmıştır
B) İtalyan işgaline karşı kurulmuş; Tanin ve Tercüman-ı Hakikat gazetelerini kullanmıştır
C) Fransız işgaline karşı kurulmuş; Anadolu Ajansı bültenlerini kullanmıştır
D) Rum işgaline karşı kurulmuş; Minber ve İkdam gazetelerini kullanmıştır
E) İngiliz işgaline karşı kurulmuş; Vakit ve Yeni Gün gazetelerini kullanmıştır
Cevabı göster
Cevap: A) Ermeni tehdidine karşı kurulmuş; Le Pays, Hadisat ve Albayrak gazetelerini kullanmıştır
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Ermenilere karşı kurulmuş; Le Pays, Hadisat ve Albayrak gazetelerini yayın organı olarak kullanmıştır.
Soru 13
Aydın yöresinde ilk Kuvâ-yı Milliye direnişini başlatan önderler kimlerdir?
A) Çerkez Ethem ve Topal Osman
B) Kâzım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy
C) Demirci Mehmet Paşa ve İbrahim Ethem
D) Hacim Muhiddin ve Rauf Orbay
E) Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe
Cevabı göster
Cevap: E) Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe
Aydın yöresinde Yunan işgaline karşı ilk Kuvâ-yı Milliye direnişini başlatan önderler Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe'dir.
Soru 14
Mondros Ateşkesi sonrası İzmir, Aydın ve Manisa'yı içine alan Batı Anadolu işgallerini gerçekleştiren devlet aşağıdakilerden hangisidir?
A) İngiltere
B) Fransa
C) İtalya
D) Yunanistan
E) Bulgaristan
Cevabı göster
Cevap: D) Yunanistan
Mondros sonrası işgaller sırasında İzmir başta olmak üzere Aydın ve Manisa'yı kapsayan Batı Anadolu bölgesi Yunanistan tarafından işgal edilmiştir.
Soru 15
Mondros sonrası kurulan milli (yararlı) cemiyetlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Merkezi bir otoriteye bağlı değillerdi
B) İşgale karşı milliyetçi bir düşünceyle kurulmuşlardı
C) Azınlık cemiyetleriyle ortak çalışmalar yürütüyorlardı
D) Osmanlı hanedanına karşı değil işgallere karşı örgütlenmişlerdi
E) Bölgesel nitelikte bağımsız yapılar oluşturuyorlardı
Cevabı göster
Cevap: C) Azınlık cemiyetleriyle ortak çalışmalar yürütüyorlardı
Milli cemiyetler azınlık cemiyetleriyle çalışmıyordu; aksine azınlık cemiyetlerinin faaliyetlerine karşı örgütlenmiş yapılardı. Diğer ifadeler doğrudur.