Mondros Mütarekesi (1918) – maddeleri (7. madde) ve işgaller Soruları
KPSS Tarih · 30 özgün soru · açıklamalı çözümler
Mondros Mütarekesi (1918) – maddeleri (7. madde) ve işgaller — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Mondros Mütarekesi (1918) – maddeleri (7. madde) ve işgaller konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Mondros Mütarekesi sonrası toplanan Paris Barış Konferansı'nda (Şubat 1919) İtilaf Devletleri Osmanlı temsilcilerini muhatap almamış, Türk tezleri gündeme yansıtılamamıştır.
Mondros Mütarekesi maddeleri Boğazlar, demiryolları, stratejik bölgeler ve savaş esirleri gibi konuları içerir; Osmanlı borçları (mali yükümlülükler) ise mütareke metninde yer almayan konudur.
Mondros Mütarekesi'yle Boğazların denetimi İtilaf Devletleri'ne bırakılmış ve buradaki tahkimat İtilaf kullanımına açılmıştır.
Misak-ı Millî'de sınırlar, Mondros Mütarekesi'nin imzalandığı 30 Ekim 1918 günü işgale uğramamış, Türk askeri denetimindeki topraklar esas alınarak çizilmiştir.
Osmanlı'nın Mondros Mütarekesi'ni imzalamak zorunda kalmasının başlıca nedenleri Bulgaristan'ın savaştan çekilmesiyle Almanya ile kara bağlantısının kesilmesi ve Wilson İlkeleri'ne duyulan güvendir.
Mondros Ateşkesi'nin 7. maddesini fiilen işlerlik kazandırmak için Mavri Mira ve Hınçak gibi azınlık cemiyetleri eylemlerde bulunmuştur; Hürriyet ve İtilaf Fırkası siyasi parti olduğundan bu kategoriye girmez.
Mondros Mütarekesi'ni Osmanlı adına Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf (Orbay) Bey, İngiliz Amirali Calthrope ile imzalamıştır.
Mondros Mütarekesi sonrası kurulan Damat Ferit Hükümeti ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması, ulusal egemenliğe darbe vurmuş ve İtilaf Devletleri'nin işgal politikasını kolaylaştırmıştır.
Mondros Mütarekesi'yle tüm ulaşım ve haberleşme ağı (demiryolu, telgraf, liman, tersane) İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılarak bölgeler arası bağlantı kesilmiş ve toplu direniş önlenmek istenmiştir.
Mustafa Kemal Mondros Mütarekesi'ne baştan karşı çıkmış; 'Mütareke imza olunabilir; fakat uygulanamaz' diyerek orduların terhisine direnmiş ve İstanbul Hükümeti'ne mütareke şartlarının uygulanmaması için telgraflar çekmiştir.
Mondros Mütarekesi imzalandığı sırada Osmanlı sadrazamı Ahmet İzzet Paşa'dır; antlaşma onun hükümeti döneminde imzalanmıştır.
Mondros Mütarekesi'nin 24. maddesi, Vilayat-ı Sitte (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Sivas) adı verilen altı doğu vilayetinde karışıklık çıkması halinde İtilaf Devletleri'ne işgal hakkı tanıyarak Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasına zemin hazırlamıştır.
Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'ndaki Mondros Limanı'nda, İngiliz Agamemnon zırhlısında Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır.
Wilson İlkeleri (8 Ocak 1918); galip devletlerin toprak/savaş tazminatı almaması, gizli antlaşma yapılmaması, Boğazların uluslararası ticarete açık olması ve milletlerin kendi kaderini tayin hakkı gibi maddeler içerir; Osmanlı'nın elindeki esirlerin serbest bırakılması ise bir Wilson ilkesi değildir.
Mondros Mütarekesi sözde bir ateşkes olmasına rağmen Osmanlı egemenliğini yok edici hükümler içerdiğinden fiilen tam teslimiyet belgesi niteliği taşımış; Osmanlı egemenlik haklarını kullanamaz hale gelmiştir.
Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul'da işgalleri (özellikle İzmir'in işgalini) protesto eden bir dizi miting düzenlenmiş (Fatih, Üsküdar, Kadıköy ve Sultanahmet); bunların en büyük katılımlısı ve en ünlüsü Sultanahmet Mitingi olmuştur.
Mondros Mütarekesi sonrası ordunun terhis/silahsızlandırma politikası ülkeyi savunmasız bırakınca Türk halkı milli cemiyetler kurarak ve Kuvayı Milliye'yi örgütleyerek direnişe geçmiştir.
Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra (7 Kasım 1918) Mustafa Kemal'in Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevi, orduların terhisi hükmü gerekçesiyle sona erdirilmiştir.
Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi, İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik bölgeyi işgal etme hakkı tanıyarak ülkeyi baştan başa işgale açık bırakmış; Mustafa Kemal bu maddeyi 'beyni yakan ateşten bir zehir' olarak nitelendirmiştir.
Mondros Ateşkesi'ne göre İngiliz ve Ermeni esir askerler serbest bırakılacak, Osmanlı askerleri ise tutuklu kalacaktı; ayrıca İran ve Kafkasya'daki Osmanlı birlikleri Enver Paşa'nın faaliyetlerini engellemek amacıyla dağıtılacaktı.
Mondros Mütarekesi sonrası İtilaf Devletleri Osmanlı topraklarını paylaşmıştır: İngiltere Musul-Mezopotamya-Filistin'i, Fransa Suriye ve Hatay-İskenderun çevresini, İtalya Güney-Batı Anadolu'yu (Antalya, Konya, Muğla), Yunanistan İzmir ve çevresini işgal etmiştir.
Rauf Orbay, Mondros Mütarekesi'ni imzaladığı için Lozan Antlaşması görüşmelerine gönderilmemiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Mondros Mütarekesi'nin 24. maddesinin Doğu Anadolu'daki siyasi örgütlenme üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisiyle doğru olarak açıklanmıştır?
A) Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulmasına ve Erzurum Kongresi'nin toplanmasına zemin hazırlamıştır.
B) Doğu Anadolu'da Kürt ulusal hareketinin örgütlenmesine ve Kürdistan cemiyetlerinin kurulmasına zemin hazırlamıştır.
C) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin İstanbul'da kurulmasını doğrudan tetiklemiştir.
D) Doğu'daki Ermenilerin bağımsız bir devlet ilan etmesiyle sonuçlanmış; bu gelişme Sivas Kongresi'nin gündemine girmiştir.
E) İstanbul Hükümeti'nin Doğu vilayetlerinde yeniden düzeni sağlamak için askeri harekât başlatmasına neden olmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulmasına ve Erzurum Kongresi'nin toplanmasına zemin hazırlamıştır.
24. maddenin Doğu Anadolu'da olası bir işgale zemin hazırlaması, bölge halkının Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni kurmasını ve Erzurum Kongresi'ni toplamasını zorunlu kıldı.
Soru 2
Mondros Mütarekesi görüşmelerinde arabuluculuk yapan İngiliz General Townshend ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Townshend, daha önce Çanakkale'de Osmanlılara yenilerek esir düşmüş bir generaldir.
B) Townshend, daha önce Kûtülamâre'de Osmanlı kuvvetlerine esir düşmüş bir generaldir.
C) Townshend, daha önce Filistin cephesinde İngiliz ordusuyla büyük bir zafer kazanmıştır.
D) Townshend, Osmanlı-İngiliz dostluğunu simgelemek amacıyla arabulucu seçilmiştir.
E) Townshend, daha önce Sina cephesinde Osmanlı kuvvetlerine karşı kesin sonuçlu muharebeler yürütmüştür.
Cevabı göster
Cevap: B) Townshend, daha önce Kûtülamâre'de Osmanlı kuvvetlerine esir düşmüş bir generaldir.
Townshend, Kûtülamâre kuşatmasında Osmanlı kuvvetlerine yenilerek teslim olan İngiliz generaldir; mütareke görüşmelerinde bu geçmişiyle arabulucu olarak görev almıştır.
Soru 3
Mustafa Kemal'in Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinin sona erdirilmesinin resmi gerekçesi nedir?
A) Mustafa Kemal'in İstanbul Hükümeti'ne itaatsizlik etmesi
B) Yıldırım Orduları'nın Suriye'de ağır yenilgiye uğrayarak dağılması
C) İngilizlerin Mustafa Kemal'in görevden alınması için doğrudan baskı uygulaması
D) Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve orduların terhis hükmü
E) Ahmet İzzet Paşa'nın hükümetten ayrılması ve yeni hükümetin kadro değişikliği yapması
Cevabı göster
Cevap: D) Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve orduların terhis hükmü
7 Kasım 1918'de Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı, Mondros Mütarekesi'nde yer alan orduların terhis hükmü gerekçesiyle lağvedilmiş; Mustafa Kemal görevi kaybetmiştir.
Soru 4
Mondros Mütarekesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin işgal politikasını kolaylaştırdığı değerlendirilen iç gelişmeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
A) Damat Ferit Hükümeti'nin kurulması ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması
B) Misak-ı Millî'nin ilan edilmesi ve Türk halkının desteğinin artması
C) Kuvayı Milliye'nin örgütlenmesi ve Anadolu'da silahlı direnişin başlaması
D) Erzurum Kongresi'nin toplanarak ulusal egemenlik ilkesinin benimsenmesi
E) Yıldırım Orduları'nın Anadolu'nun doğusunda yeniden konuşlanması
Cevabı göster
Cevap: A) Damat Ferit Hükümeti'nin kurulması ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması
Damat Ferit Hükümeti'nin teslimiyetçi tutumu ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması ulusal egemenliği zayıflattı; bu durum İtilaf işgallerini kolaylaştırdı.
Soru 5
Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul'da işgalleri (özellikle İzmir'in işgalini) protesto eden mitingler arasında en büyük katılımlı ve en ünlü olanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Beşiktaş Mitingi
B) Bostancı Mitingi
C) Şişli Mitingi
D) Sultanahmet Mitingi
E) Çamlıca Mitingi
Cevabı göster
Cevap: D) Sultanahmet Mitingi
İstanbul'da Fatih, Üsküdar ve Kadıköy gibi semtlerde de protesto mitingleri yapılmış; ancak en geniş halk katılımını sağlayan ve en çok anılan miting Sultanahmet Meydanı'nda gerçekleştirilen Sultanahmet Mitingi olmuştur.
A) Tüm taraflardaki esirler eş zamanlı olarak karşılıklı serbest bırakılacaktır.
B) İngiliz ve Ermeni esirler serbest bırakılacak; Osmanlı askerleri ise tutuklu kalacaktır.
C) Osmanlı esirler öncelikle serbest bırakılarak ülkelerine iade edilecektir.
D) Esir değişimi Kızılhaç denetiminde tarafsız bir ülkede gerçekleştirilecektir.
E) Yalnızca subay rütbesindeki Osmanlı tutsaklar serbest bırakılacaktır.
Cevabı göster
Cevap: B) İngiliz ve Ermeni esirler serbest bırakılacak; Osmanlı askerleri ise tutuklu kalacaktır.
Mondros'a göre İngiliz ve Ermeni esirler serbest bırakılacak, Osmanlı askerleri ise tutuklu kalmaya devam edecekti. Bu asimetrik hüküm Osmanlı'nın mağlup konumunu yansıtmaktadır.
Soru 7
Mondros Mütarekesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin işgal bölgelerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi YANLIŞTIR?
A) İngiltere Musul, Mezopotamya ve Filistin'i işgal etmiştir.
B) Fransa Suriye ve Hatay-İskenderun çevresini işgal etmiştir.
C) Rusya Doğu Anadolu'yu işgal ederek Erzurum ve Van'ı denetim altına almıştır.
D) İtalya Güney-Batı Anadolu'yu (Antalya, Konya, Muğla çevresi) işgal etmiştir.
E) Yunanistan İzmir ve çevresini işgal etmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Rusya Doğu Anadolu'yu işgal ederek Erzurum ve Van'ı denetim altına almıştır.
Mondros sonrası işgallerde Rusya'nın doğrudan rolü yoktur; Rusya 1917'deki devrimden sonra savaştan çekilmişti. Doğu Anadolu'daki Ermeni devleti meselesi 24. maddeyle İtilaf Devletleri çerçevesinde işlendi.
Soru 8
Mustafa Kemal'in 'beyni yakan ateşten bir zehir' olarak nitelendirdiği Mondros Mütarekesi maddesi hangi hükmü içermektedir?
A) Osmanlı ordusunun terhis edilerek silahlarının teslim edilmesini zorunlu kılan madde
B) Boğazların İtilaf kuvvetlerine açılmasını ve tahkimatın İtilaf kullanımına bırakılmasını öngören madde
C) Demiryolları ve haberleşme ağının İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılmasını hükme bağlayan madde
D) Vilayat-ı Sitte'de karışıklık çıkması hâlinde İtilaf'a müdahale yetkisi veren 24. madde
E) İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik bölgeyi işgal etme hakkı tanıyan 7. madde
Cevabı göster
Cevap: E) İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik bölgeyi işgal etme hakkı tanıyan 7. madde
Mondros'un 7. maddesi İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir bölgeyi işgal etme yetkisi tanıdı; bu muğlak kapsam ülkeyi her noktada işgale açık bıraktı. Mustafa Kemal bu maddeyi 'beyni yakan…
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Mondros Mütarekesi metninde düzenlenen konular arasında yer ALMAZ?
A) Boğazların İtilaf kuvvetlerine açılması
B) Osmanlı Devleti'nin dış borçları ve mali yükümlülükleri
C) Savaş esirlerinin durumu
D) Demiryolu ağının İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılması
E) Stratejik bölgelerin İtilaf kuvvetlerince kullanılması
Cevabı göster
Cevap: B) Osmanlı Devleti'nin dış borçları ve mali yükümlülükleri
Mondros metni Boğazlar, demiryolları, stratejik noktalar ve savaş esirleri gibi konuları kapsar; Osmanlı dış borçları ve mali yükümlülükler mütareke metninde yer almaz.
Soru 10
Mondros Mütarekesi'nin 24. maddesi hangi vilayetleri kapsamakta ve bu vilayetler için ne gibi bir düzenleme öngörmektedir?
A) Batı Anadolu'daki Rum nüfusun yoğun olduğu vilayetlerde plebisit yapılmasını öngörmektedir.
B) İstanbul'un yönetimini uluslararası bir komisyona devretmeyi hükme bağlamaktadır.
C) Suriye ve Irak'taki Arap nüfusun yoğun olduğu bölgelerde özerklik verilmesini şart koşmaktadır.
D) Vilayat-ı Sitte denen altı doğu vilayetinde karışıklık çıkarsa İtilaf'a işgal hakkı tanımaktadır.
E) Ege Adaları'nın tarafsızlığını ve silahsızlandırılmasını öngörmektedir.
Cevabı göster
Cevap: D) Vilayat-ı Sitte denen altı doğu vilayetinde karışıklık çıkarsa İtilaf'a işgal hakkı tanımaktadır.
24. madde, Vilayat-ı Sitte diye bilinen altı doğu vilayetinde (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Sivas) karışıklık çıkması durumunda İtilaf'a işgal hakkı tanıyarak Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasına…
Soru 11
30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandığı sırada Osmanlı Devleti'nin sadrazamı kimdir?
A) Ahmet İzzet Paşa
B) Damat Ferit Paşa
C) Kâmil Paşa
D) Talat Paşa
E) Said Halim Paşa
Cevabı göster
Cevap: A) Ahmet İzzet Paşa
Mondros Mütarekesi, Ahmet İzzet Paşa'nın sadrazamlığı döneminde imzalanmıştır. Talat Paşa daha önce görevden ayrılmış, Damat Ferit Paşa ise mütarekeden sonra göreve gelmiştir.
Soru 12
Şubat 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda Osmanlı Devleti'nin durumuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Osmanlı temsilcileri konferansa katılmış ve Türk tezlerini savunabilmiştir.
B) Konferansta Osmanlı'ya geniş toprak tavizleri verilmesi kararlaştırılmıştır.
C) İtilaf Devletleri, Osmanlı heyetini resmi müzakere ortağı olarak kabul etmemiştir.
D) Osmanlı delegasyonu Fransız ve İngiliz delegasyonlarıyla ortak bildiri yayımlamıştır.
E) Konferansta alınan kararlar doğrultusunda Osmanlı toprakları üzerindeki işgaller durdurulmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) İtilaf Devletleri, Osmanlı heyetini resmi müzakere ortağı olarak kabul etmemiştir.
Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri, Osmanlı temsilcilerini muhatap almayı reddetti; Türk tezleri gündemin dışında kaldı.
Soru 13
Osmanlı Devleti'ni Mondros Mütarekesi'ni imzalamaya zorlayan başlıca nedenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
A) Yunanistan'ın İtilaf saflarına katılarak İzmir ve çevresini işgal etmesi ve Ege'de ilerlemesi
B) İtalya'nın Güney Anadolu'ya asker çıkararak ani saldırılarla cepheyi zorlaması
C) Fransa'nın Suriye cephesinde Osmanlı ordusunu tümüyle imha ederek dağıtması
D) Rusya'nın Doğu Anadolu'da yeni bir cephe açarak Erzurum yönünde hızla ilerlemesi
E) Bulgaristan'ın çekilmesiyle Almanya bağlantısının kesilmesi ve Wilson İlkeleri'ne güven
Cevabı göster
Cevap: E) Bulgaristan'ın çekilmesiyle Almanya bağlantısının kesilmesi ve Wilson İlkeleri'ne güven
Bulgaristan'ın Eylül 1918'de savaştan çekilmesi Almanya ile kara bağlantısını kesti; ayrıca Wilson İlkeleri'ne duyulan güven Osmanlı yönetimini mütarekeye yöneltti.
Soru 14
Mondros Mütarekesi'nden sonra Türk halkının Kuvayı Milliye'yi örgütleyerek direnişe geçmesinin doğrudan tetikleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ordunun terhis ve silahsızlandırılmasıyla ülkenin savunmasız kalması
B) İstanbul'daki Osmanlı Hükümeti'nin Kuvayı Milliye'ye verdiği açık destek
C) Lozan Antlaşması görüşmelerinin uzaması ve sonuçsuz kalması
D) Balkan milletlerinin Osmanlı topraklarına yönelik yeni saldırılar başlatması
E) Wilson İlkeleri'nin Türk bağımsızlığını güvence altına aldığı yönündeki beklenti
Cevabı göster
Cevap: A) Ordunun terhis ve silahsızlandırılmasıyla ülkenin savunmasız kalması
Mondros hükümlerine göre Osmanlı ordusunun terhis ve silahsızlandırılması ülkeyi savunmasız bıraktı; bu boşluğu doldurmak için Türk halkı milli cemiyetler kurarak ve Kuvayı Milliye'yi örgütleyerek direnişe geçti.
Soru 15
Mondros Mütarekesi'ni Osmanlı Devleti adına imzalayan yetkili ve unvanı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Sadrazam Ahmet İzzet Paşa
B) Harbiye Nazırı Enver Paşa
C) Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa
D) Yıldırım Orduları Komutanı Mustafa Kemal
E) Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf Orbay
Cevabı göster
Cevap: E) Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf Orbay
Mondros Mütarekesi, Osmanlı adına Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf (Orbay) Bey tarafından İngiliz Amirali Calthrope ile imzalanmıştır.