Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) ve uluslararası tanınırlık Soruları
KPSS Tarih · 36 özgün soru · açıklamalı çözümler
Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) ve uluslararası tanınırlık — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) ve uluslararası tanınırlık konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkiye Milletler Cemiyeti'ne davet üzerine katılmıştır.
Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olduğu dönemde Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'tır.
Bozkurt-Lotus davasında Türkiye'yi Mahmud Esat Bey temsil etmiş, dava kazanılınca Atatürk kendisine 'Bozkurt' soyadını vermiştir.
1928'de imzalanan Briand-Kellogg Paktı, savaşı uluslararası ilişkilerde bir politika aracı olarak reddeden çok taraflı bir antlaşmadır; Türkiye de bu pakta katılmıştır.
Milletler Cemiyeti; ABD'nin üye olmaması, üyelerin ulusal çıkarlarını öne çıkarması ve yaptırım mekanizmalarının yetersizliği nedeniyle barışı koruma işlevini yerine getirememiş, etkisiz kalmıştır.
Türkiye'nin Milletler Cemiyeti üyeliği, Boğazlar meselesinin ve Hatay-Sancak sorununun çözüm sürecine olumlu katkı sağlamıştır.
Japonya ve Almanya, revizyonist politikaları nedeniyle 1933'ten sonra Milletler Cemiyeti'nden ayrılmıştır.
Türkiye'nin uluslararası kuruluşlara üyelik tarihleri: Milletler Cemiyeti 1932, Balkan Antantı 1934, Sadabat Paktı 1937, BM 1945, NATO 1952, Bağdat Paktı 1955.
SSCB, Finlandiya'yı işgal etmesi nedeniyle 14 Aralık 1939'da Milletler Cemiyeti'nden çıkarılmıştır.
Atatürk dönemi dış politikasında yabancı okullar sorunu Milletler Cemiyeti'ne taşınmamış, Fransa ile iç mesele sayılıp ikili müzakerelerle çözülmeye çalışılmıştır.
Bozkurt-Lotus Olayı (1926/1927), Türkiye ile Fransa arasındaki gemi çarpışması sorunu olup Milletler Cemiyeti'ne bağlı Lahey Adalet Divanı'nda Türkiye lehine sonuçlanan ilk uluslararası hukuk davasıdır.
Locarno Antlaşmaları (1925) Almanya'nın batı sınırlarını güvence altına almış ve Almanya'nın Milletler Cemiyeti'ne üyeliğinin önünü açmıştır.
Türkiye, Irak Sınırı (Musul), Bozkurt-Lotus Olayı ve Hatay Meselesi'nin barışçıl çözümü için Milletler Cemiyeti'ne başvurmuştur.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye ile Sovyet Rusya arasında görüş ayrılığına yol açan sorunlardan biri Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne girme meselesidir.
Atatürk Döneminde (1919-1938) Türkiye'nin üye olduğu tek büyük uluslararası örgüt Milletler Cemiyeti'dir; BM (1945), NATO (1952) gibi örgütlere üyelik sonraki dönemlere aittir.
Milletler Cemiyeti Konseyi'nce 27 Ocak 1937'de kabul edilen Sandler Raporu, İsveçli Rickard Sandler tarafından hazırlanmış olup Hatay (Sancak) sorununa ilişkindir.
Türkiye Milletler Cemiyeti'ne İspanya'nın teklifi/daveti ve Yunanistan'ın desteğiyle katılmıştır.
Hatay'ın Türkiye'ye katılmasını kolaylaştıran etkenler arasında Fransa'nın Suriye manda yönetimini sonlandırması, Milletler Cemiyeti'nin Hatay halkının çoğunluğunun Türk olduğunu tescil etmesi ve II. Dünya Savaşı öncesi gerilim sayılır.
Hatay (Sancak) Sorunu Milletler Cemiyeti'ne taşınmış; Türkiye sorunu diplomatik araç olarak kullanmış, doğrudan savaşa başvurmamış ve Hatay'da özel bir yönetim oluşturulmuştur.
Milletler Cemiyeti, I. Dünya Savaşı sonrasında (1919-1920) ABD Başkanı Wilson'un önerisiyle kurulmuş, ancak ABD Senatosu onaylamadığı için ABD cemiyete katılmamıştır.
Türkiye Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) 1932 yılında üye olmuştur.
Türkiye'nin 1932-1939 dönemi dış politikasının amaçları uluslararası barışa destek, sınır güvenliği ve komşularıyla işbirliğidir; bu dönemde dengeli ve bloksuz bir politika izlenmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Atatürk'ün 1931 yılında yaptığı konuşmada barış yolunu güçlendirdiğini ifade ettiği uluslararası anlaşma ve kuruluşlar hangileridir?
A) Kellogg Paktı, Locarno Paktı ve Milletler Cemiyeti
B) Balkan Antantı, Sadabat Paktı ve BM
C) Versailles Antlaşması, NATO ve BM
D) Milletler Cemiyeti, Bağdat Paktı ve İkili Savunma Antlaşmaları
E) Montrö Sözleşmesi, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı
Cevabı göster
Cevap: A) Kellogg Paktı, Locarno Paktı ve Milletler Cemiyeti
Atatürk 1931 yılındaki konuşmasında Kellogg (Briand-Kellogg) Paktı, Locarno Paktı ve Milletler Cemiyeti üyeliğinin barış yolunu güçlendirdiğini vurgulamıştır.
Soru 2
Türkiye'nin aşağıdaki uluslararası kuruluşlara katılım tarihleri göz önüne alındığında, kronolojik sıralaması doğru olan seçenek hangisidir?
A) Milletler Cemiyeti (1932) → Sadabat Paktı (1934) → Balkan Antantı (1937) → BM (1945) → NATO (1952) → Bağdat Paktı (1955)
B) Balkan Antantı (1932) → Milletler Cemiyeti (1934) → Sadabat Paktı (1937) → BM (1945) → NATO (1952) → Bağdat Paktı (1955)
C) Milletler Cemiyeti (1932) → Balkan Antantı (1934) → Sadabat Paktı (1937) → BM (1945) → NATO (1952) → Bağdat Paktı (1955)
D) Milletler Cemiyeti (1932) → Balkan Antantı (1934) → BM (1945) → Sadabat Paktı (1947) → NATO (1952) → Bağdat Paktı (1955)
E) Milletler Cemiyeti (1932) → Balkan Antantı (1934) → Sadabat Paktı (1937) → NATO (1945) → BM (1952) → Bağdat Paktı (1955)
Cevabı göster
Cevap: C) Milletler Cemiyeti (1932) → Balkan Antantı (1934) → Sadabat Paktı (1937) → BM (1945) → NATO (1952) → Bağdat Paktı (1955)
Türkiye'nin sırasıyla üye olduğu uluslararası kuruluşlar: Milletler Cemiyeti (1932), Balkan Antantı (1934), Sadabat Paktı (1937), BM (1945), NATO (1952), Bağdat Paktı (1955).
Soru 3
Türkiye'nin 1932'de üye olduğu uluslararası örgütteki ilk temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tevfik Rüştü Aras
B) İsmet İnönü
C) Mahmud Esat Bozkurt
D) Şükrü Saracoğlu
E) Cemal Hüsnü Taray
Cevabı göster
Cevap: E) Cemal Hüsnü Taray
Türkiye'nin 1932'de üye olduğu Milletler Cemiyeti'ndeki ilk temsilcisi Cemal Hüsnü Taray'dır.
Soru 4
Lozan Konferansı'nda Musul sorununun çözüme kavuşturulamaması üzerine taraflar hangi uzlaşıya varmıştır?
A) Musul derhal Milletler Cemiyeti'ne bırakılmış, cemiyet nihai kararı verecektir.
B) Dokuz ay içinde ikili görüşmeyle çözüm sağlanamazsa Milletler Cemiyeti'ne taşınması kararlaştırılmıştır.
C) Musul sorunu İngiltere ile Türkiye arasında askeri müzakerelerle çözülecektir.
D) Musul Türkiye ve Irak arasında ikiye bölünmüş, her iki devlet de kendi payını yönetecektir.
E) Musul meselesi kesin çözüme kavuşturulana dek müttefik kuvvetlerin yönetimi altında kalmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Dokuz ay içinde ikili görüşmeyle çözüm sağlanamazsa Milletler Cemiyeti'ne taşınması kararlaştırılmıştır.
Lozan Konferansı'nda Musul sorunu çözülemeyince, dokuz ay içinde Türkiye ile İngiltere arasında ikili görüşmelerle çözüme kavuşturulmaması durumunda Milletler Cemiyeti'ne taşınması kararlaştırılmıştır.
Soru 5
Atatürk'ün Milletler Cemiyeti üyeliğine ilişkin belirlediği temel koşullar arasında hangisi yer almaz?
A) Türkiye'nin cemiyette daimi üye statüsü kazanması
B) Türkiye'nin başka devletlerin iç işlerine karışmaması
C) Cemiyetin Türkiye'nin iç işlerine müdahale etmemesi
D) Üyeliğin Türkiye'nin kendi iradesiyle gerçekleşmesi
E) Üyeliğin başka ülkelerin baskısıyla değil gönüllü biçimde olması
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye'nin cemiyette daimi üye statüsü kazanması
Atatürk'ün belirlediği koşullar: gönüllü üyelik, başka devletlerin iç işlerine karışmama ve cemiyetin Türkiye'nin iç işlerine müdahale etmemesi. Daimi üyelik statüsü bu koşullar arasında yer almamaktadır.
Soru 6
Sovyetler Birliği'nin 1939'da Milletler Cemiyeti'nden çıkarılmasına yol açan olay aşağıdakilerden hangisidir?
A) SSCB'nin Polonya'yı işgal etmesi
B) SSCB'nin Romanya topraklarını ilhak etmesi
C) SSCB'nin Finlandiya'yı işgal etmesi
D) SSCB'nin Japonya ile saldırmazlık paktı imzalaması
E) SSCB'nin Almanya ile Molotov-Ribbentrop Paktı'nı imzalaması
Cevabı göster
Cevap: C) SSCB'nin Finlandiya'yı işgal etmesi
SSCB, yalnızca Finlandiya'yı işgal etmesi gerekçesiyle 14 Aralık 1939'da Milletler Cemiyeti'nden ihraç edilmiştir; cemiyetten çıkarılma kararının doğrudan nedeni Finlandiya işgalidir.
Soru 7
1925 yılında imzalanan Locarno Antlaşmaları'nın Almanya açısından iki temel sonucu nedir?
A) Almanya'nın batı sınırları güvence altına alınmış ve Almanya'nın Milletler Cemiyeti'ne üyeliğinin önü açılmıştır.
B) Almanya'nın doğu sınırları güvence altına alınmış ve Almanya BM'ye üye olmuştur.
C) Almanya'nın Ren bölgesini askerden arındırma yükümlülüğünden kurtulmuş ve Avrupa ittifak sistemine dahil edilmiştir.
D) Almanya'nın savaş tazminatları düşürülmüş ve Almanya Balkan Antantı'na dahil edilmiştir.
E) Almanya'nın sömürge hakları iade edilmiş ve Almanya Uluslararası Adalet Divanı'na üye olmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Almanya'nın batı sınırları güvence altına alınmış ve Almanya'nın Milletler Cemiyeti'ne üyeliğinin önü açılmıştır.
Locarno Antlaşmaları (1925) Almanya'nın batı sınırlarını güvence altına almış ve Almanya'nın Milletler Cemiyeti'ne 1926'da üye olmasının önünü açmıştır.
Soru 8
Atatürk döneminde Türkiye'nin uluslararası barışa katkı amacıyla katıldığı anlaşma ve örgütler göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisine Türkiye katılmamıştır?
A) Milletler Cemiyeti
B) Briand-Kellogg Paktı
C) Locarno Paktı
D) Balkan Antantı
E) Sadabat Paktı
Cevabı göster
Cevap: C) Locarno Paktı
Türkiye, Atatürk döneminde Milletler Cemiyeti'ne ve Briand-Kellogg Paktı'na katılmıştır; ancak Locarno Paktı'na taraf olmamıştır. Locarno esas olarak Avrupa büyük güçleri arasındaki bir düzenlemeydi.
Soru 9
Türkiye'nin 1932'de Milletler Cemiyeti'ne üye olması tarihsel açıdan neyin göstergesi olarak değerlendirilebilir?
A) Türkiye'nin uluslararası alanda egemen bir devlet olarak tanınmasının göstergesi
B) Türkiye'nin Osmanlı borçlarını ödeyerek uluslararası yükümlülüklerini yerine getirdiğinin kabul edilmesi
C) Türkiye'nin İngiltere ve Fransa ile askeri ittifak kurduğunun ilanı
D) Türkiye'nin Orta Doğu'da bölgesel bir güç olarak öne çıkmasının onaylanması
E) Türkiye'nin Batı Avrupa ülkeleriyle ekonomik entegrasyon sürecine girmesinin başlangıcı
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye'nin uluslararası alanda egemen bir devlet olarak tanınmasının göstergesi
1932'de Milletler Cemiyeti'ne üye olunması, Türkiye'nin uluslararası toplum tarafından egemen ve eşit bir devlet olarak tanınmasının somut bir göstergesidir.
Soru 10
Lozan Antlaşması'nda Boğazlar'a ilişkin düzenleme Türk egemenliği açısından ne tür bir sorun yaratmıştır?
A) Boğazlar İngiltere ile Fransa'nın ortak denetimine bırakılmış, Türkiye yönetimde söz sahibi sayılmamıştır.
B) Boğazlar üzerindeki yetki Türkiye'den alınıp komşu Yunanistan'ın denetimine devredilmiştir.
C) Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası komisyona ve Milletler Cemiyeti güvencesine bağlanmıştır.
D) Boğazlar Sovyetler Birliği'nin denetim bölgesine katılarak Türk egemenliği önemli ölçüde sınırlandırılmıştır.
E) Boğazlar'ın yönetimi Amerika Birleşik Devletleri'ne önerilmiş, kabul edilmeyince bir yönetim boşluğu doğmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası komisyona ve Milletler Cemiyeti güvencesine bağlanmıştır.
Lozan Antlaşması'nda Boğazlar, başkanlığı Türkiye'de olan uluslararası bir komisyona ve Milletler Cemiyeti güvencesine bağlanmıştır; bölge tümüyle Türk yönetiminde olmadığından bu düzenleme tam egemenliği kısıtlamıştır.
Soru 11
Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne ancak 1932'de, yani cemiyetin kuruluşundan yaklaşık on yıl sonra üye olmasının nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Türkiye'nin Balkan devletleriyle ciddi sınır anlaşmazlıkları yaşaması
B) Musul sorununun henüz çözüme kavuşturulamamış olması
C) Yunanistan'la nüfus mübadelesi sorunlarının sürmesi
D) Cemiyetin büyük güçlerin güdümünde olmasının Türkiye'de güven sorunu yaratması
E) Cemiyetin İngiliz ve Fransız çıkarları doğrultusunda yönlendirildiğine dair kaygı
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye'nin Balkan devletleriyle ciddi sınır anlaşmazlıkları yaşaması
Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne geç üye olmasının nedenleri arasında cemiyetin İngiliz-Fransız güdümünde olduğu kaygısı, Musul sorununun çözülmemiş olması ve Yunanistan'la mübadele sorununun sürmesi sayılır.
Soru 12
1928 yılında imzalanan Briand-Kellogg Paktı'nın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Avrupa devletlerinin sınırlarını güvence altına alarak bölgesel ittifaklar kurmak
B) Sömürgeci devletlerin toprak kazanımlarını uluslararası hukuk çerçevesinde meşrulaştırmak
C) Savaşı uluslararası ilişkilerde bir politika aracı olarak reddetmek
D) Birinci Dünya Savaşı'ndan sorumlu tutulan devletlere ağır yaptırımlar uygulamak
E) Milletler Cemiyeti bünyesinde askeri bir savunma ittifakı oluşturmak
Cevabı göster
Cevap: C) Savaşı uluslararası ilişkilerde bir politika aracı olarak reddetmek
Briand-Kellogg Paktı (1928), savaşın bir dış politika aracı olarak kullanılmasını reddeden çok taraflı bir antlaşmadır ve Türkiye de bu pakta katılmıştır.
Soru 13
1926'da Türkiye ile Fransa arasındaki bir gemi çarpışmasından doğan ve Lahey'de Türkiye lehine sonuçlanan Lotus Davası'nda ülkeyi temsil eden Mahmud Esat Bey'e Atatürk, bu başarısı üzerine hangi soyadını vermiştir?
A) Bozkurt
B) Yıldırım
C) Korkmaz
D) Karabey
E) Demiröz
Cevabı göster
Cevap: A) Bozkurt
Lotus Davası'nda Türkiye'yi temsil eden Mahmud Esat Bey'e Atatürk, davadaki başarısı nedeniyle 'Bozkurt' soyadını vermiştir; nitekim olay tarihe Bozkurt-Lotus Davası olarak geçmiştir.
Soru 14
Milletler Cemiyeti'nin barışı koruma işlevini yerine getirememesinin nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Üye devletlerin kendi ulusal çıkarlarını cemiyetin ortak hedeflerinin önünde tutması
B) Amerika Birleşik Devletleri'nin cemiyete hiçbir zaman üye olmaması
C) Sovyetler Birliği'nin kuruluştan itibaren daimi üye olarak cemiyete egemen olması
D) Cemiyetin öngördüğü yaptırım mekanizmalarının yetersiz ve uygulanamaz kalması
E) Büyük devletlerin cemiyeti kendi siyasi çıkarları doğrultusunda kullanması
Cevabı göster
Cevap: C) Sovyetler Birliği'nin kuruluştan itibaren daimi üye olarak cemiyete egemen olması
Sovyetler Birliği cemiyete ancak 1934'te üye olmuş ve 1939'da Finlandiya'yı işgal etmesi üzerine çıkarılmıştır; kuruluştan beri daimi üye olarak cemiyete egemen olduğu iddiası yanlıştır ve cemiyetin etkisizliğinin…
Soru 15
Bozkurt-Lotus Olayı hangi iki devlet arasında yaşanmış bir gemi çarpışması sorununa dayanmakta olup hangi mahkemede Türkiye lehine sonuçlanmıştır?
A) Türkiye ile Fransa arasında; Lahey Adalet Divanı'nda
B) Türkiye ile İtalya arasında; Lahey Adalet Divanı'nda
C) Türkiye ile İngiltere arasında; İstanbul Boğazı Tahkim Mahkemesi'nde
D) Türkiye ile Yunanistan arasında; Uluslararası Tahkim Mahkemesi'nde
E) Türkiye ile Fransa arasında; Paris Konferansı nezdinde oluşturulan özel mahkemede
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye ile Fransa arasında; Lahey Adalet Divanı'nda
Bozkurt-Lotus Olayı, Türkiye ile Fransa arasındaki gemi çarpışmasına dayanmaktadır ve Milletler Cemiyeti'ne bağlı Lahey Adalet Divanı'nda Türkiye lehine sonuçlanan ilk uluslararası hukuk davasıdır.