Malazgirt sonrası ilk Türk beylikleri (Saltuklular, Danişmentliler, Artuklular, Mengücekler, Çaka Beyliği) Soruları
KPSS Tarih · 12 özgün soru · açıklamalı çözümler
Malazgirt sonrası ilk Türk beylikleri (Saltuklular, Danişmentliler, Artuklular, Mengücekler, Çaka Beyliği) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Malazgirt sonrası ilk Türk beylikleri (Saltuklular, Danişmentliler, Artuklular, Mengücekler, Çaka Beyliği) konusunda bilmen gereken 12 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Anadolu'da Türk birliğini sağlama yolunda Anadolu Selçuklularını en çok uğraştıran beylik Danişmentliler olmuştur.
Saltuklular, Saltuk Gazi önderliğinde Erzurum-Bayburt çevresinde kurulan Anadolu'daki ilk Türk beyliğidir; Tepsi Minare, Mama Hatun Kümbeti ve Erzurum Ulu Camii gibi eserleri bırakmıştır.
Türk denizcilik faaliyetleri Malazgirt sonrası kurulan ilk beyliklerden Çaka Beyliği ile başlamıştır.
Danişmentliler Sivas, Tokat ve Kayseri çevresinde hüküm sürmüş; Tokat-Niksar'daki Yağıbasan Medresesi Anadolu'nun ilk medresesi olmuştur.
1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan), Danişmentliler (Sivas), Artuklular (Mardin) ve Çaka Beyliği'dir; Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti ise önce İznik, sonra Konya olmuştur.
Artuklular Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf çevresinde hüküm sürmüş; Malabadi Köprüsü ve Hatuniye Medresesi gibi eserler Artuklu dönemine aittir.
Sökmenliler (Ahlatşahlar), El-Kutbi tarafından 1100-1207 yılları arasında Ahlat ve Van Gölü havzasında kurulan bir Türk beyliğidir.
Çaka Bey (1081-1093), İzmir merkezli olarak Anadolu'da ilk Türk donanmasını kuran ilk Türk denizci komutandır; Bizans donanmasını yenmiş ve 1081 yılı Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi sayılmıştır.
İlk Türk beylikleri döneminin mimari eserleri arasında Üç Kümbetler, Malabadi Köprüsü, Yağıbasan Medresesi, Yakutiye Medresesi ve Divriği Darüşşifası sayılır.
Saruhanoğulları (Manisa-İzmir çevresi) Malazgirt sonrası değil, 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında kurulan İkinci Dönem Anadolu Türk beylikleri arasındadır.
Mengücekliler, Erzincan-Divriği çevresinde hüküm sürmüş bir Türkmen beyliğidir ve UNESCO Dünya Mirası listesindeki Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası bu döneme aittir.
Anadolu'daki ilk Türk beylikleri Malazgirt Savaşı'nın ardından Alparslan'ın komutanları tarafından kurulmuş, böylece Anadolu kalıcı olarak Türk yurdu hâline gelmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdaki mimari eserlerden hangisi Saltuklulara ait değildir?
A) Malabadi Köprüsü
B) Mama Hatun Kümbeti
C) Erzurum Ulu Camii
D) Tepsi Minare
E) Saltuk Gazi'nin türbesi
Cevabı göster
Cevap: A) Malabadi Köprüsü
Malabadi Köprüsü, Saltuklulara değil Artuklu dönemine ait bir eserdir. Tepsi Minare, Mama Hatun Kümbeti ve Erzurum Ulu Camii Saltuklu mirasına dahildir.
Soru 2
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında kurulan ilk Türk beylikleri ile merkez şehirleri açısından yanlıştır?
A) Saltuklular — Erzurum
B) Artuklular — Konya
C) Danişmentliler — Sivas
D) Mengücekliler — Erzincan
E) Anadolu Selçuklu Devleti — önce İznik, sonra Konya
Cevabı göster
Cevap: B) Artuklular — Konya
Artuklular'ın merkezi Mardin (ve Diyarbakır-Hasankeyf bölgesi) olup Konya ile ilişkileri yoktur. Konya, Anadolu Selçuklu Devleti'nin ikinci başkentidir.
Soru 3
Anadolu Selçuklu Devleti'nin Anadolu'da siyasi birliği tesis etme çabalarında en fazla direniş gösteren ve bu devleti en çok uğraştıran beylik hangisidir?
A) Saltuklular
B) Artuklular
C) Danişmentliler
D) Mengücekliler
E) Çaka Beyliği
Cevabı göster
Cevap: C) Danişmentliler
Danişmentliler, Orta Anadolu'da güçlü bir siyasi varlık kurarak Anadolu Selçukluları ile uzun soluklu mücadelelere girmiş; bu nedenle Anadolu'da Türk birliğini sağlama yolunda Selçukluları en çok uğraştıran beylik…
Soru 4
Anadolu'nun bilinen ilk medresesi olma özelliğini taşıyan Yağıbasan Medresesi hangi beyliğin hâkimiyet bölgesinde inşa edilmiştir?
A) Saltuklular
B) Mengücekliler
C) Artuklular
D) Danişmentliler
E) Çaka Beyliği
Cevabı göster
Cevap: D) Danişmentliler
Yağıbasan Medresesi, Tokat-Niksar'da Danişmentliler tarafından yaptırılmış ve Anadolu'nun ilk medresesi olarak kabul edilmektedir.
Soru 5
Anadolu'nun kalıcı biçimde bir Türk vatanı hâline gelmesinde belirleyici rol oynayan ilk Türk beyliklerinin kuruluşu, aşağıdaki tarihî gelişmelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
A) Dandanakan Savaşı'nda Gaznelilerin yenilgisi
B) Dört Halife dönemindeki İslam fetihleri
C) Haçlı Seferleri'nin Doğu Akdeniz'deki siyasi dengeleri alt üst etmesi
E) Alparslan'ın komutanlarının 1071 sonrasında bölgeye yerleşmesi
Cevabı göster
Cevap: E) Alparslan'ın komutanlarının 1071 sonrasında bölgeye yerleşmesi
1071 Malazgirt zaferinin ardından Alparslan'ın komutanları bölgeye yayılarak ilk Türk beyliklerini kurmuş; böylece Anadolu kalıcı biçimde bir Türk vatanı hâline gelmiştir.
Soru 6
Malazgirt Savaşı sonrasında kurulan ilk Türk beyliklerinden hangisi, Türklerin tarihte ilk kez sistematik denizcilik faaliyetlerine girişmesini temsil etmektedir?
A) Çaka Beyliği
B) Danişmentliler
C) Mengücekliler
D) Saltuklular
E) Artuklular
Cevabı göster
Cevap: A) Çaka Beyliği
Türk denizciliği Malazgirt sonrası kurulan beylikler arasında Çaka Beyliği ile başlamıştır; Çaka Bey Ege'de donanma kurarak Bizans'a karşı deniz harekâtları düzenlemiştir.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk beylikleri dönemine ait mimari eserler arasında yer almaz?
A) Üç Kümbetler
B) Selimiye Camii
C) Yağıbasan Medresesi
D) Malabadi Köprüsü
E) Divriği Darüşşifası
Cevabı göster
Cevap: B) Selimiye Camii
Selimiye Camii, ilk Türk beylikleri döneminin değil, Osmanlı döneminin (Mimar Sinan dönemi) eseridir. Üç Kümbetler, Malabadi Köprüsü, Yağıbasan Medresesi ve Divriği Darüşşifası ilk beylikler dönemine aittir.
Soru 8
Malabadi Köprüsü ve Hatuniye Medresesi hangi beyliğin mimari mirasına dahildir?
A) Danişmentliler
B) Saltuklular
C) Artuklular
D) Mengücekliler
E) Sökmenliler
Cevabı göster
Cevap: C) Artuklular
Malabadi Köprüsü ve Hatuniye Medresesi, Diyarbakır-Mardin-Hasankeyf bölgesinde hüküm süren Artuklulara ait eserlerdir.
Soru 9
Manisa-İzmir çevresinde hüküm süren Saruhanoğulları hangi döneme ait bir Anadolu Türk beyliğidir?
A) Malazgirt Savaşı sonrası kurulan birinci dönem beylikleri
B) Haçlı Seferleri döneminde kurulan beylikler
C) Timur istilası sonrası kurulan üçüncü dönem beylikleri
D) 1243 Kösedağ Savaşı sonrası kurulan ikinci dönem beylikleri
E) Moğol öncesi Orta Asya'da kurulan beylikler
Cevabı göster
Cevap: D) 1243 Kösedağ Savaşı sonrası kurulan ikinci dönem beylikleri
Saruhanoğulları, 1071 Malazgirt sonrası kurulan birinci dönem beyliklerinden değil, 1243 Kösedağ Savaşı'ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla ortaya çıkan ikinci dönem beylikleri arasındadır.
Soru 10
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası hangi Türk beyliğine aittir?
A) Danişmentliler
B) Artuklular
C) Saltuklular
D) Sökmenliler
E) Mengücekliler
Cevabı göster
Cevap: E) Mengücekliler
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, Erzincan-Divriği çevresinde hüküm süren Mengüceklilere ait olup UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.
Soru 11
Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi olarak kabul edilen 1081 yılı, hangi Türk beyinin İzmir merkezli donanma kurmasına ve Bizans donanmasını yenmesine dayandırılmaktadır?
A) Çaka Bey
B) Danişment Gazi
C) Artuk Bey
D) Saltuk Gazi
E) Mengücek Gazi
Cevabı göster
Cevap: A) Çaka Bey
Çaka Bey, 1081-1093 yılları arasında İzmir merkez olmak üzere Anadolu'da ilk Türk donanmasını kurmuş; Bizans donanmasını yenerek 1081 yılının Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi sayılmasına zemin hazırlamıştır.
Soru 12
El-Kutbi önderliğinde Ahlat ve Van Gölü havzasında kurulan Türk beyliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Artuklular
B) Sökmenliler
C) Mengücekliler
D) Saltuklular
E) İnaloğulları
Cevabı göster
Cevap: B) Sökmenliler
Ahlatşahlar olarak da anılan bu beylik, El-Kutbi tarafından 1100-1207 yılları arasında Ahlat ve Van Gölü havzasında kurulan Sökmenliler'dir.