KPSS Tarih kapsamında Laiklik ilkesi konusunda bilmen gereken 14 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Laiklik ilkesi din birliği/din kardeşliği sağlamayı veya devletin dini denetim altında tutmasını değil, din ile devletin ayrışmasını ve dinin siyaset aracı olmaktan çıkarılmasını hedefler.
Atatürk'ün 'Din bir vicdan meselesidir; herkes vicdanının emrine uymakta serbesttir, biz din işlerini devlet işleriyle karıştırmamaya çalışırız' sözü doğrudan laiklik ilkesini yansıtır.
Atatürk ilkeleri arasında teokratik (dini) devlet anlayışı yer almaz; çünkü laiklik esas alınmış, akılcı-bilimsel ve demokratik devlet anlayışı benimsenmiştir.
Laiklik ilkesi Cumhuriyet Döneminde siyasi, hukuki, sosyal ve eğitim alanlarında uygulanmış; ekonomi alanında laiklikle ilgili bir uygulama yapılmamıştır.
Laiklik ilkesi kişilere din, ibadet, vicdan ve mezhep seçme özgürlüğünü güvence altına alır.
Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını; devlet yönetiminin dini kurallara değil akıl ve bilime dayalı hukuka dayandırılmasını öngören ilkedir.
Laik devlet din ve mezhepler karşısında tarafsızdır; hiçbir din veya mezhebi kayırmaz ve dinin sömürülmesine/istismarına engel olur.
Atatürk dönemi dış politikasında laiklik ve akılcılık, milli sınırlar içinde kalarak yabancı devletlerin iç işlere karışmasını önlemeyi ve bağımsız devlet anlayışını korumayı amaçlar.
Laiklik ilkesi 1937 yılında diğer Atatürk ilkeleriyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na girmiştir.
Yasalar karşısında eşitliği temel alan ilke laiklik değil halkçılıktır; bu iki ilke sınavlarda birbirine karıştırılır.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın 'Dine saygılıyız' sloganı laikliğin henüz yerleşmemiş olmasından kaynaklanmış ve partiye karşı suçlamalara zemin hazırlamıştır.
Şeriye ve Evkaf Vekâleti'nin kapatılması, dini/şer'i mahkemelerin kaldırılması ve Medeni Kanun'un kabulü laiklik ilkesinin somut uygulamalarıdır.
Laiklik yalnızca din-devlet ayrılığı değildir; akıl, bilim, çağdaşlık ve insanın aklını ön plana alma anlayışını da kapsar.
Atatürk'ün 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir' ve 'manevi mirasım akıl ve bilimdir' gibi sözleri laiklik ilkesinin akla ve bilime dayalı yanını yansıtır.
Örnek Sorular
Soru 1
'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir' sözü Atatürk ilkeleri arasında hangisinin akla ve bilime dayalı boyutuyla doğrudan örtüşmektedir?
A) Laiklik
B) Milliyetçilik
C) Halkçılık
D) İnkılâpçılık
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: A) Laiklik
'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir' ve 'manevi mirasım akıl ve bilimdir' sözleri, devlet ve toplum yaşamında aklı ve bilimi rehber almayı ifade eder; bu, laikliğin akılcı-bilimsel boyutunu yansıtır.
Soru 2
Atatürk'ün 'Din bir vicdan meselesidir; herkes vicdanının emrine uymakta serbesttir, biz din işlerini devlet işleriyle karıştırmamaya çalışırız' sözü hangi Atatürk ilkesini doğrudan yansıtmaktadır?
A) Cumhuriyetçilik
B) Laiklik
C) Halkçılık
D) Milliyetçilik
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: B) Laiklik
Söz konusu ifade, din işlerini devlet işlerinden ayrı tutmayı ve bireysel vicdan özgürlüğünü vurgulamaktadır; bu özellikler laiklik ilkesini doğrudan tanımlar.
Soru 3
Devlet yönetiminde dini kurallara değil akıl ve bilime dayalı hukuka yer verilmesini öngören Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Devletçilik
B) İnkılâpçılık
C) Laiklik
D) Halkçılık
E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Cevap: C) Laiklik
Laiklik, yalnızca din-devlet ayrılığını değil, devletin akıl ve bilim temelli laik hukuka dayanmasını da öngörür; bu, tanımının özünü oluşturur.
Soru 4
Atatürk dönemi dış politikasında laiklik ve akılcılık ilkesinin benimsenmesi, aşağıdaki hangi amaca doğrudan hizmet etmiştir?
A) Osmanlı'nın dağılan topraklarını yeniden tek bir devlet çatısı altında birleştirmek
B) Hilafet kurumunu yeniden canlandırarak uluslararası düzeyde temsil etmek
C) Müslüman coğrafyasında Türk önderliğini ve manevi liderliği pekiştirmek
D) Milli sınırlar içinde kalarak yabancı devletlerin iç işlere karışmasını önlemek
E) İslam ülkeleriyle askeri ittifaklar kurarak bölgesel bir güç dengesi oluşturmak
Cevabı göster
Cevap: D) Milli sınırlar içinde kalarak yabancı devletlerin iç işlere karışmasını önlemek
Dış politikada laiklik ve akılcılık; hilafet ya da dini birlik gibi iddialardan uzak durarak millî sınırlar içinde kalmayı ve yabancı müdahaleyi reddetmeyi sağlamıştır.
Soru 5
Bireylerin hangi dine, mezhebe veya ibadete yöneleceğini özgürce belirleyebilmesi, doğrudan hangi Atatürk ilkesinin bir gereğidir?
A) Cumhuriyetçilik
B) Halkçılık
C) Milliyetçilik
D) İnkılâpçılık
E) Laiklik
Cevabı göster
Cevap: E) Laiklik
Din, ibadet, vicdan ve mezhep seçme özgürlüğünü bireyler için güvence altına alan ilke laikliktir; bu özgürlük laikliğin bireysel boyutunu oluşturur.
Soru 6
Aşağıdakilerin hangisi doğrudan laiklik ilkesinin somut bir uygulaması olarak değerlendirilemez?
A) Soyadı Kanunu'nun çıkarılması
B) Şer'i mahkemelerin kaldırılması
C) Medeni Kanun'un kabul edilmesi
D) Şeriye ve Evkaf Vekâleti'nin kapatılması
E) Dini temelli hukuk kurumlarının lağvedilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Soyadı Kanunu'nun çıkarılması
Şeriye ve Evkaf Vekâleti'nin kapatılması, şer'i mahkemelerin kaldırılması ve Medeni Kanun'un kabulü doğrudan laiklik uygulamalarıdır.
Soru 7
Laiklik ilkesinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na resmen girdiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1924
B) 1937
C) 1931
D) 1934
E) 1928
Cevabı göster
Cevap: B) 1937
Laiklik ilkesi, diğer Atatürk ilkeleriyle birlikte 1937 yılında Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na alınmıştır.
Soru 8
Cumhuriyet Dönemi'nde laiklik ilkesinin uygulandığı alanlar incelendiğinde, aşağıdaki alanlardan hangisinde laiklikle doğrudan ilişkili bir düzenleme yapılmadığı görülmektedir?
A) Siyasi alan
B) Hukuki alan
C) Ekonomi alanı
D) Eğitim alanı
E) Sosyal alan
Cevabı göster
Cevap: C) Ekonomi alanı
Laiklik; siyasi, hukuki, sosyal ve eğitim alanlarında somut uygulamalar bulmuştur; ancak ekonomi alanında laiklikle ilgili özel bir düzenleme gerçekleştirilmemiştir.
Soru 9
Laik bir devletin farklı inanç gruplarına yaklaşımını en doğru biçimde tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Devlet, çoğunluk dinine özel bir statü tanır ve öteki inançlara eşit mesafede durur.
B) Devlet, bütün dini kurumları doğrudan yönetir ve dini etkinlikleri sıkı denetler.
C) Devlet, ulusal birlik adına belirli bir mezhebe ayrıcalık ve destek sağlayabilir.
D) Devlet, bütün inançlara eşit uzaklıkta durur; hiçbirini kayırmaz ve dini istismardan korur.
E) Devlet, her türlü din eğitimini tamamen yasaklayarak toplumsal eşitliği güvence altına alır.
Cevabı göster
Cevap: D) Devlet, bütün inançlara eşit uzaklıkta durur; hiçbirini kayırmaz ve dini istismardan korur.
Laik devlet bütün din ve mezheplere eşit uzaklıkta durur, hiçbirini kayırmaz ve dinin siyasi/toplumsal amaçla istismar edilmesinin önüne geçer; bu, laiklik ilkesinin devlete yönelik boyutunu oluşturur.
Soru 10
Vatandaşların yasa önünde eşit muamele görmesini esas alan Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Laiklik
B) Cumhuriyetçilik
C) Devletçilik
D) İnkılâpçılık
E) Halkçılık
Cevabı göster
Cevap: E) Halkçılık
Yasa önünde eşitliği temel alan ilke halkçılıktır; laiklik değil. Laiklik din-devlet ayrılığıyla ilgiliyken halkçılık sınıf ayrımı gözetmeksizin eşit yurttaşlık anlayışını benimser.
Soru 11
Aşağıdaki ifadelerden hangisi laiklik ilkesinin temel hedefini en doğru biçimde açıklamaktadır?
A) Din ile devlet işlerini birbirinden ayırmak ve dini siyasi araç olmaktan çıkarmak
B) Devletin dini kurumları denetim altında tutmasını pekiştirmek
C) Toplumda ortak bir din anlayışı ve din kardeşliği oluşturmak
D) Farklı mezhepleri tek bir çatı altında birleştirerek ulusal birliği sağlamak
E) Dini eğitimi devlet tekeline alarak toplumsal dayanışmayı güçlendirmek
Cevabı göster
Cevap: A) Din ile devlet işlerini birbirinden ayırmak ve dini siyasi araç olmaktan çıkarmak
Laiklik ilkesi, devletin dini denetlemesini ya da dini birliği sağlamayı amaçlamaz; esas hedefi din-devlet ayrışmasını gerçekleştirmek ve dinin siyasi bir araç olarak kullanılmasının önüne geçmektir.
Soru 12
Laiklik ilkesinin kapsamına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Laiklik, devlet yönetiminin dini kurallara değil akla dayandırılmasını içerir.
B) Laiklik, bilim ve çağdaşlık anlayışını da kapsayan geniş bir ilkedir.
C) Laiklik, insanın aklını ve özgür düşünceyi ön plana çıkarmayı hedefler.
D) Laiklik yalnızca din ile devletin birbirinden ayrılmasından ibarettir.
E) Laiklik, toplumun modern ve akılcı bir dünya görüşüne kavuşmasını amaçlar.
Cevabı göster
Cevap: D) Laiklik yalnızca din ile devletin birbirinden ayrılmasından ibarettir.
Laiklik salt din-devlet ayrılığından ibaret değildir; akıl, bilim, çağdaşlık ve insanın aklını esas alma anlayışını da kapsar. Bu yüzden 'yalnızca din-devlet ayrılığından ibarettir' ifadesi yanlıştır.
Soru 13
Atatürk ilkeleri arasında teokratik devlet anlayışına yer verilmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Cumhuriyet yönetiminin saltanat ve padişahlık geleneğiyle uyumlu kılınmak istenmesi
B) Laiklik ilkesinin benimsenmesi ve akılcı-bilimsel devlet anlayışının esas alınması
C) Halkın dini inanışlarının zayıf ve etkisiz görülmesi nedeniyle olması
D) Milliyetçilik ilkesinin dini temelli devlet yapısına izin vermemesi
E) Ekonomik kalkınmanın dini devlet modeliyle bağdaşmadığının düşünülmesi
Cevabı göster
Cevap: B) Laiklik ilkesinin benimsenmesi ve akılcı-bilimsel devlet anlayışının esas alınması
Atatürk ilkeleri arasında teokrasiye yer yoktur; bunun temel nedeni laiklik ilkesinin benimsenmesi ve devlet yönetiminin akılcı-bilimsel temellere dayandırılmasıdır.
Soru 14
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın 'Dine saygılıyız' sloganı, o dönemde partiye yönelik suçlamalara zemin hazırlamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Partinin açıkça eski saltanat rejiminin geri getirilmesini savunduğunun düşünülmesi
B) Partinin yabancı devletlerle gizli bir iş birliği içinde olduğunun bilinmesi
C) Laikliğin henüz yerleşmemesi ve sloganın dini siyasete alet etme şüphesi doğurması
D) Sloganın Müslüman olmayan azınlıkların haklarını tehdit ettiğinin sanılması
E) Cumhuriyet yönetiminin halka karşı din karşıtı bir tutum benimsemiş olması
Cevabı göster
Cevap: C) Laikliğin henüz yerleşmemesi ve sloganın dini siyasete alet etme şüphesi doğurması
Laiklik henüz tam anlamıyla yerleşmemişken 'Dine saygılıyız' söylemi, dini siyasi bir araç olarak kullanma şüphesi doğurmuş ve parti aleyhine suçlamaların zeminini oluşturmuştur.