Kütahya-Eskişehir muharebeleri ve Sakarya Meydan Muharebesi (1921) Soruları
KPSS Tarih · 24 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kütahya-Eskişehir muharebeleri ve Sakarya Meydan Muharebesi (1921) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Kütahya-Eskişehir muharebeleri ve Sakarya Meydan Muharebesi (1921) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Sakarya Savaşı'nın ardından İtilaf Devletleri ateşkes ve barış önerilerini içeren 'Paris Mukarreratı' metnini sunmuş ancak bağımsızlığa aykırı olduğu için kabul edilmemiştir.
Kütahya-Eskişehir Savaşları sürerken 15 Temmuz 1921'de Ankara'da I. Maarif Kongresi toplanmıştır.
Mustafa Kemal, Sakarya Savaşı sırasında 'Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.' emrini vererek yüzey savunmasını esas almıştır.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Milli Mücadele'de Yunanlıların üçüncü taarruzudur (I. İnönü ve II. İnönü'den sonra); toplam dört Yunan taarruzunun üçüncüsüdür.
Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos - 13 Eylül 1921 tarihleri arasında gerçekleşmiştir.
Sakarya Meydan Muharebesi'ni bizzat Mustafa Kemal komuta etmiş ve kazanmıştır.
Kütahya-Eskişehir yenilgisi Meclis'te Mustafa Kemal'e karşı muhalefeti artırmış; bunun üzerine 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kanunu çıkarılarak Mustafa Kemal'e üç ay süreyle Başkomutanlık yetkisi verilmiştir.
Sakarya Zaferi'nin ardından Sovyet Rusya bağlantılı Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) imzalanmıştır.
Sakarya Meydan Muharebesi'nden önce (Ağustos 1921) Başkomutanlık Kanunu çıkarılmış, Tekâlif-i Milliye Emirleri yayımlanmıştır.
Kara Fatma (Fatma Seher Erden), Sakarya Meydan Muharebesi ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne katılan, kendisine üsteğmen rütbesi verilen kadın kahramandır.
Kütahya-Eskişehir Muharebesi'nde Eskişehir, Kütahya, Afyon ve Bilecik gibi iller Yunan kontrolüne girmiştir.
Sakarya Meydan Muharebesi, Türklerin 1683 II. Viyana Bozgunu'ndan beri süren geri çekilişini sona erdiren son savunma (savunma savaşı) muharebesidir.
Tekâlif-i Milliye Emirleri ordunun ihtiyaçlarını halktan karşılamak için Sakarya öncesi çıkarılmış; ilk kez Sakarya'da uygulanmış, en kapsamlı Büyük Taarruz'da uygulanmıştır.
Batı Cephesi'nde Yunanlılara karşı yapılan savunma savaşları sırasıyla I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir ve Sakarya'dır; son savunma savaşı Sakarya'dır.
Sakarya Savaşı'nın ikmali, İnebolu-Kastamonu üzerinden Ankara'ya uzanan dağlık hatta kadın, çocuk ve yaşlılar dahil halkın sırtında taşınarak sağlanmıştır.
Sakarya Zaferi'nin ardından Fransa ile Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) imzalanmış ve Fransa ile İtalya Anadolu'dan çekilmeye başlamıştır.
Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisiyle yönettiği ilk savaş Sakarya Meydan Muharebesi'dir (diğeri Büyük Taarruz); İnönü ve Kütahya-Eskişehir muharebelerinde bu yetki henüz yoktu.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde Türk ordusu yenilmiş ve daha fazla kayıp vermemek için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir; bu Kurtuluş Savaşı'nın tek/yenilgisidir.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından Mustafa Kemal'e TBMM tarafından 'Gazi' unvanı ve 'Mareşal (müşir)' rütbesi verilmiştir.
Kütahya-Eskişehir (Eskişehir-Kütahya) Muharebeleri Temmuz 1921'de (1-24 / 10-24 Temmuz 1921) gerçekleşmiştir.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 'Düşmanın Yaktığı Köyler Ahalisine' adlı eseri Sakarya Savaşı sonrasını anlatır.
Sakarya Savaşı'ndan sonra İsmet Paşa'nın yerine Fevzi Çakmak Erkan-ı Harbiye (Genelkurmay) Başkanlığı'na getirilmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Mustafa Kemal'in Sakarya Savaşı sırasında orduya verdiği 'sathı müdafaa' (yüzey savunması) emrinin temel stratejik amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ordunun Sakarya Nehri'nin batısında sabit bir cephe hattı oluşturmasını sağlamak
B) Belirli bir savunma hattı yerine tüm vatanı savunma alanı olarak ele almak
C) Düzenli ordunun lağvedilip yerine gerilla kuvvetlerinin geçirilmesini sağlamak
D) Ankara'yı boşaltarak başkenti güvenli bir biçimde doğuya taşımak
E) Yalnızca Sakarya Nehri boyunca dar bir mevzi savunması yapmak
Cevabı göster
Cevap: B) Belirli bir savunma hattı yerine tüm vatanı savunma alanı olarak ele almak
Mustafa Kemal yüzey (satıh) savunması anlayışıyla orduyu belirli bir hatta bağlamak yerine bütün vatanı savunma sahası olarak tanımlamış; böylece Yunan ilerleyişini tek bir hatta değil, derinlemesine tüm coğrafyada…
Soru 2
Sakarya Meydan Muharebesi'nin tarihsel önemi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) 1683 II. Viyana Bozgunu'ndan bu yana süren geri çekilişi durduran son savunma savaşıdır.
B) 1453 İstanbul'un Fethinden bu yana süren savunma politikasını sona erdirmiştir.
C) 1071 Malazgirt Zaferi'nden bu yana süren Türk ilerleyişini doruk noktasına taşımıştır.
D) 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan bu yana devam eden geri çekilişi bitiren ilk taarruz hareketidir.
E) Osmanlı'nın Balkan Savaşları'ndan beri yaşadığı toprak kayıplarının telafi edildiği ilk taarruz savaşıdır.
Cevabı göster
Cevap: A) 1683 II. Viyana Bozgunu'ndan bu yana süren geri çekilişi durduran son savunma savaşıdır.
Sakarya Meydan Muharebesi, Türklerin 1683 II. Viyana Bozgunu'ndan beri süren stratejik geri çekilişini sona erdiren son savunma savaşı olarak değerlendirilmektedir.
Soru 3
Sakarya Savaşı'nın ardından Genelkurmay Başkanlığı (Erkan-ı Harbiye) görevine getirilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ali Fuat Cebesoy
B) Kâzım Karabekir
C) Refet Bele
D) Fevzi Çakmak
E) İsmet Paşa
Cevabı göster
Cevap: D) Fevzi Çakmak
Sakarya Savaşı'nın ardından İsmet Paşa'nın yerine Fevzi Çakmak Genelkurmay Başkanlığı'na getirilmiştir. İsmet Paşa ise siyasi ve diplomatik görevlerde yer almaya devam etmiştir.
Soru 4
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde yenilen Türk ordusunun Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yunan ordusuyla bir an önce barış görüşmelerine başlamak için zaman kazanmak
B) Ankara'nın doğusundaki dağlık bölgede gerilla savaşına geçmeyi planlamak
C) İkmal güçlükleri nedeniyle ordunun Ege kıyılarına kadar geri çekilmesi
D) Rusya'dan beklenen silah yardımının teslim alınacağı bölgeye yaklaşmak
E) Ordunun daha fazla kayıp vermesini ve dağılmasını önlemek
Cevabı göster
Cevap: E) Ordunun daha fazla kayıp vermesini ve dağılmasını önlemek
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde yenilen Türk ordusu, daha fazla kayıp vermesini ve erimesini önlemek amacıyla Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir.
Soru 5
Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisine sahip olarak bizzat yönettiği ilk muharebe aşağıdakilerden hangisidir?
A) I. İnönü Muharebesi
B) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
C) II. İnönü Muharebesi
D) Sakarya Meydan Muharebesi
E) Büyük Taarruz
Cevabı göster
Cevap: D) Sakarya Meydan Muharebesi
Başkomutanlık Kanunu 5 Ağustos 1921'de çıkarılmış, dolayısıyla Mustafa Kemal'in bu yetkiyle yönettiği ilk savaş Sakarya Meydan Muharebesi'dir. İnönü ve Kütahya-Eskişehir muharebelerinde henüz bu yetki yoktu.
Soru 6
Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından TBMM'nin Mustafa Kemal'e verdiği unvan ve rütbe aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
A) 'Atatürk' soyadı ve 'Orgeneral' rütbesi
B) 'Gazi' unvanı ve 'Mareşal' rütbesi
C) 'Gazi' unvanı ve 'Orgeneral' rütbesi
D) 'Başkomutan' unvanı ve 'Mareşal' rütbesi
E) 'Fâtih' unvanı ve 'Korgeneral' rütbesi
Cevabı göster
Cevap: B) 'Gazi' unvanı ve 'Mareşal' rütbesi
Sakarya Zaferi'nin ardından TBMM, Mustafa Kemal'e hem 'Gazi' unvanını hem de 'Mareşal' (müşir) rütbesini birlikte vermiştir.
Soru 7
Sakarya Meydan Muharebesi'nin 'Melhame-i Kübra' (Subaylar Savaşı) olarak anılmasının nedeni aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?
A) Muharebenin sonunda yalnızca subayların kalan birliklerle zafere ulaşması
B) Tüm komuta kademelerinin esir düşmesi nedeniyle erlerin savaşa devam etmesi
C) Muharebede subay kayıplarının olağandışı biçimde yüksek olması
D) İlk kez kadın subayların muharebe birliklerinde görev alması
E) Muharebede düşman komutanların imha edilmesini hedefleyen özel taktiklerin uygulanması
Cevabı göster
Cevap: C) Muharebede subay kayıplarının olağandışı biçimde yüksek olması
Sakarya Meydan Muharebesi'nde subay kayıplarının son derece yüksek olması nedeniyle muharebe 'Subaylar Savaşı (Melhame-i Kübra)' olarak anılmaktadır.
Soru 8
Millî Mücadele döneminde Batı Cephesi'nde yapılan savunma savaşlarının son halkası hangisidir?
A) II. İnönü Muharebesi
B) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
C) Sakarya Meydan Muharebesi
D) I. İnönü Muharebesi
E) Büyük Taarruz
Cevabı göster
Cevap: C) Sakarya Meydan Muharebesi
Batı Cephesi'ndeki savunma savaşları I. İnönü → II. İnönü → Kütahya-Eskişehir → Sakarya şeklinde sıralanır; Sakarya son savunma savaşıdır. Büyük Taarruz ise bir taarruz savaşıdır.
Soru 9
Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından TBMM'nin Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi vermesine ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Başkomutanlık yetkisi 15 Temmuz 1921 tarihinde altı aylığına verilmiştir.
B) Başkomutanlık yetkisi 5 Ağustos 1921'de çıkarılan kanunla üç ay süreyle verilmiştir.
C) TBMM, Başkomutanlık yetkisini Kütahya-Eskişehir öncesinde olası yenilgiye karşı vermiştir.
D) Başkomutanlık yetkisi yalnızca Sakarya bölgesiyle sınırlı tutulmuş, tüm kuvvetleri kapsamamıştır.
E) Başkomutanlık Kanunu çıkarılmadan önce Mustafa Kemal Meclis'teki oy çokluğunu kaybetmemişti.
Cevabı göster
Cevap: B) Başkomutanlık yetkisi 5 Ağustos 1921'de çıkarılan kanunla üç ay süreyle verilmiştir.
Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından Meclis'teki muhalefete karşın 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kanunu çıkarılmış; Mustafa Kemal'e TBMM'nin sahip olduğu yetkiler devredilerek üç aylık Başkomutanlık verilmiştir.
Soru 10
Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından İtilaf Devletleri tarafından Ankara hükümetine sunulan, ancak ulusal bağımsızlıkla bağdaşmadığı gerekçesiyle reddedilen ateşkes ve barış belgesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Londra Konferansı kararları
B) San Remo Protokolü
C) Sevr Antlaşması revizyonu
D) Paris Mukarreratı
E) Mudanya Mütarekesi taslağı
Cevabı göster
Cevap: D) Paris Mukarreratı
Sakarya Zaferi'nin ardından İtilaf Devletleri ateşkes ve barış tekliflerini içeren 'Paris Mukarreratı' belgesini sunmuş; ancak bu belge tam bağımsızlığa aykırı maddeler içerdiği için TBMM hükümeti tarafından kabul…
Soru 11
Sakarya Zaferi'nin diplomatik sonuçları arasında Fransa ile imzalanan ve Fransa ile İtalya'nın Anadolu'dan çekilme sürecini başlatan antlaşma hangisidir?
A) 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması
B) 13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaşması
C) 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması
D) 11 Ekim 1922 tarihli Mudanya Mütarekesi
E) 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: A) 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması
Sakarya Zaferi'nin ardından 20 Ekim 1921'de Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanmış; bu antlaşmayla Fransa ve akabinde İtalya Anadolu'daki kuvvetlerini çekmeye başlamıştır.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Sakarya Meydan Muharebesi hakkında doğru bir bilgidir?
A) Muharebe İsmet Paşa komutasında kazanılmıştır.
B) Muharebe beraberlikle sonuçlanmış, ardından müzakere yoluna gidilmiştir.
C) Muharebe Fevzi Çakmak Paşa'nın doğrudan komutasıyla kazanılmıştır.
D) Muharebeyi bizzat Mustafa Kemal komuta etmiş ve kazanmıştır.
E) Muharebe Ali Fuat Cebesoy komutasında gerçekleştirilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Muharebeyi bizzat Mustafa Kemal komuta etmiş ve kazanmıştır.
Sakarya Meydan Muharebesi'ni bizzat Başkomutan Mustafa Kemal yönetmiş ve zaferle tamamlamıştır.
Soru 13
Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında, düşman ordusunun geri çekilirken harap ettiği Anadolu köylerinin halkını konu alan tanınmış metnin yazarı, aşağıdaki Millî Mücadele dönemi edebiyatçılarından hangisidir?
A) Halide Edib Adıvar
B) Ömer Seyfettin
C) Reşat Nuri Güntekin
D) Refik Halit Karay
E) Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Cevabı göster
Cevap: E) Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Sözü edilen metin ('Düşmanın Yaktığı Köyler Ahalisine'), Sakarya Savaşı sonrasındaki yıkımı konu alan ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu tarafından kaleme alınmış bir eserdir.
Soru 14
'Kara Fatma' lakabıyla tanınan Fatma Seher Erden'e, Sakarya Meydan Muharebesi'nde fiilen görev alması nedeniyle hangi rütbe verilmiştir?
A) Üsteğmen
B) Onbaşı
C) Binbaşı
D) Teğmen
E) Yüzbaşı
Cevabı göster
Cevap: A) Üsteğmen
Kara Fatma olarak bilinen Fatma Seher Erden, Sakarya Meydan Muharebesi ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne katılmış; gösterdiği kahramanlık nedeniyle kendisine üsteğmen rütbesi verilmiştir.
Soru 15
Malta'daki Türk esirlerinin tamamının serbest bırakılması aşağıdaki gelişmelerden hangisinin ardından gerçekleşmiştir?
A) I. İnönü Muharebesi'nin kazanılmasının ardından gerçekleşmiştir.
B) II. İnönü Muharebesi'nin kazanılmasının ardından gerçekleşmiştir.
C) Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından gerçekleşmiştir.
D) Mudanya Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından gerçekleşmiştir.
E) Lozan Antlaşması'nın imzalanmasının ardından gerçekleşmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından gerçekleşmiştir.
Malta'daki Türk esirlerinin tamamı Sakarya Zaferi'nin ardından serbest bırakılmıştır. Daha önce II. İnönü Muharebesi'nin ardından ise esirlerin yalnızca bir kısmı serbest bırakılmıştı.