Köprülüler dönemi, Girit'in fethi, II. Viyana Kuşatması (1683) ve Karlofça (1699) Soruları
KPSS Tarih · 21 özgün soru · açıklamalı çözümler
Köprülüler dönemi, Girit'in fethi, II. Viyana Kuşatması (1683) ve Karlofça (1699) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Köprülüler dönemi, Girit'in fethi, II. Viyana Kuşatması (1683) ve Karlofça (1699) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
II. Meşrutiyet'in ilanından sonraki karışıklıkta Girit'i topraklarına kattığını açıklayan devlet Yunanistan'dır.
II. Mustafa, ordunun başında sefere çıkan son Osmanlı padişahıdır.
1683 II. Viyana bozgununun başarısızlığı Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki ilerleyişini sona erdirmiş ve geri çekilme sürecini başlatmıştır.
Osmanlı tarihi Kuruluş (1299-1453), Yükselme (1453-1595), Duraklama (1595-1699), Gerileme (1699-1792) ve Dağılma (1792-1922) dönemlerine ayrılır.
Girit'in fethi sürecinde (Kandiye kuşatması) Fransa, İspanya ve Papalık gibi Katolik güçler Osmanlı'ya karşı savunan taraf olan Venedik'e destek vermiş; Rusya bu mücadelede yer almamıştır.
Kanuni döneminde Malta kuşatılmış ancak alınamamış; başarıyla fethedilen başlıca adalar Rodos, Girit ve Kıbrıs'tır.
Osmanlı, Venedik egemenliğine son vermek için 1645'te başlattığı Girit Savaşı'nı 1669'da Kandiye'yi alarak kazanmış ve Akdeniz'in güvenliğini sağlamıştır.
Köprülüler döneminin başlıca ıslahatları arasında ordu disiplininin sağlanması, isyanların bastırılması, Girit'in fethi (1669) ve mali düzenlemeler yer alır.
Karlofça Antlaşması (1699) Osmanlı ile Avusturya, Venedik, Rusya ve Lehistan (Kutsal İttifak) arasında imzalanmış ve Osmanlı'nın ilk büyük çaplı toprak kaybını resmen tescil eden antlaşmadır.
Halepa Fermanı (1878) ile Girit özerk statü kazanmış; Müslüman ve Hristiyan halkın yönetimde birlikte temsili öngörülmüştür.
Karlofça (1699) ile Avusturya Macaristan ve Erdel'i (Banat-Temeşvar hariç), Venedik Mora ve Dalmaçya'yı, Lehistan Podolya'yı almıştır.
Köprülüler ailesi, XVII. yüzyılda art arda sadrazamlık yaparak devlet otoritesinin yeniden sağlanmasında birinci derecede rol oynamıştır.
1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süren Türk gerileyişi Sakarya Savaşı / Büyük Taarruz ile son bulmuştur.
1683 II. Viyana Kuşatması'nda görev yapan ve başarısızlık sonrası idam edilen Osmanlı sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'dır.
Şark Meselesi'nin 1071 (Malazgirt) ile 1683 (II. Viyana) arasındaki dönemde başladığı; bu dönemde Osmanlı güçlü olduğundan Avrupa'nın paylaşma fırsatı bulamadığı kabul edilir.
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı, Bulgaristan'ı İttifak Bloku'na çekmek için ona Dimetoka ve Batı Trakya'da bir şeridi bırakmıştır; Girit bu kapsamda değildir, çünkü 1913'te zaten Yunanistan'a katılmıştı.
Evlâd-ı Fâtihân, Rumeli'nin fethi sırasında Anadolu'dan göç ettirilerek bölgeye iskân edilen ve XVII. yüzyıl sonlarında özel teşkilat altına alınan Türkmen/yörük gruplarını ifade eder.
1683 Viyana bozgunundan sonra Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'yı kapsayan Kutsal İttifak kurulmuş ve Osmanlı 1683-1699 arası bu devletlerle mücadele etmiştir.
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa 1661-1676 arası sadrazamlık yapmış; döneminde Girit'in fethi (1669) ve Bucaş Antlaşması (1672) gerçekleşmiştir.
Duraklama dönemi antlaşmaları kronolojik olarak Zsitvatork (1606) ile başlayıp Kasr-ı Şirin (1639), Vasvar (1664), Bucaş (1672) ve Karlofça (1699) ile devam eder.
XVIII. yüzyılda Osmanlı'nın temel dış politika hedefi 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul antlaşmalarıyla kaybedilen toprakları geri kazanmaktır.
XIX. yüzyıl sonlarında Balkan milliyetçiliğinin güçlenmesiyle Girit'teki Rum nüfusu Osmanlı egemenliğine direnmeye başlamış ve Osmanlı'nın hâkimiyeti aşınmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
I. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasında öne çıkan nedenler aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde verilmiştir?
A) Hazırlıksızlık ve kış şartlarının kuşatmayı olanaksız kılması
B) Yeniçerilerin kuşatmayı yarıda bırakarak geri çekilmeyi zorlaması
C) Osmanlı donanmasının Viyana önlerinde Avusturya filosuna yenilmesi
D) İspanya ve Papalık kuvvetlerinin Osmanlı cephesini doğudan yarması
E) Fransız müttefiklerin son anda ittifaktan çekilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) Hazırlıksızlık ve kış şartlarının kuşatmayı olanaksız kılması
I. Viyana Kuşatması'nın başarısız olmasının temel nedenleri yetersiz hazırlık ve ağır kış koşulları olarak değerlendirilmektedir.
Soru 2
II. Viyana bozgunu sonrası süren savaşlarda ve Karlofça'ya giden süreçte bizzat ordunun başında sefere çıkan, Osmanlı tarihinde sefere katılan son padişah kimdir?
A) II. Mustafa
B) IV. Mehmet
C) II. Ahmet
D) I. Mahmut
E) III. Ahmet
Cevabı göster
Cevap: A) II. Mustafa
II. Mustafa, Karlofça'ya giden süreçteki seferlere bizzat ordunun başında katılmış ve Osmanlı padişahları arasında ordunun başında sefere çıkan son hükümdar olmuştur.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Köprülüler döneminin başlıca ıslahat ve başarıları arasında yer almaz?
A) Ordu disiplininin yeniden sağlanması
B) Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesi
C) Girit'in 1669'da fethedilmesi
D) Mali düzenlemelerin hayata geçirilmesi
E) Anadolu ve Rumeli'deki isyanların bastırılması
Cevabı göster
Cevap: B) Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesi
Tanzimat Fermanı 1839'da ilan edilmiş olup Köprülüler dönemiyle (XVII. yüzyıl) hiçbir ilgisi yoktur. Diğer dört seçenek Köprülüler döneminin gerçek başarılarıdır.
Soru 4
1683 II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasının Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı ile Venedik arasında uzun süreli bir barış dönemine girilmiştir.
B) Akdeniz'deki Osmanlı deniz üstünlüğü tümüyle ortadan kalkmıştır.
C) Orta Avrupa'daki Osmanlı ilerleyişi durmuş, geri çekilme süreci başlamıştır.
D) Anadolu'da Celali isyanları yeniden büyük çapta alevlenmiştir.
E) Osmanlı, Lehistan ile zorunlu bir savunma ittifakı kurmuştur.
Cevabı göster
Cevap: C) Orta Avrupa'daki Osmanlı ilerleyişi durmuş, geri çekilme süreci başlamıştır.
II. Viyana bozgunu (1683), Osmanlı'nın Orta Avrupa'ya yönelik genişleme politikasının fiilen sona erdiği dönüm noktasıdır; bu tarihten itibaren Osmanlı sistematik biçimde geri çekilmeye başlamıştır.
Soru 5
1699 Karlofça Antlaşması'na göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A) Avusturya — Mora Yarımadası ve Dalmaçya kıyıları
B) Venedik — Macaristan ile Erdel toprakları
C) Lehistan — Banat havalisi ve Temeşvar yöresi
D) Avusturya — Banat-Temeşvar dışında Macaristan ve Erdel
E) Rusya — Podolya bölgesi ve Kamaniçe Kalesi
Cevabı göster
Cevap: D) Avusturya — Banat-Temeşvar dışında Macaristan ve Erdel
Karlofça Antlaşması ile Avusturya, Banat-Temeşvar bölgesi hariç olmak üzere Macaristan ve Erdel'i aldı; Mora ve Dalmaçya Venedik'e, Podolya ise Lehistan'a bırakıldı.
Soru 6
Girit'in fethi yaklaşık 24 yıl gibi uzun bir süreye yayılmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti açısından tarihçiler tarafından en çok hangi soruna işaret eden kanıt olarak değerlendirildiği bilinmektedir?
A) Yeniçeri ocağında disiplinin bütünüyle çökmüş olduğu
B) Devlet hazinesinin tamamen tükenmiş olduğu
C) Osmanlı donanmasının eski gücünü yitirip zayıfladığı
D) Girit halkının son derece güçlü bir kara savunması kurduğu
E) Osmanlı merkez otoritesinin taşra üzerindeki denetimini kaybettiği
Cevabı göster
Cevap: C) Osmanlı donanmasının eski gücünü yitirip zayıfladığı
Girit'in fethinin 24 yıl sürmesi (1645-1669), Osmanlı donanmasının artık geçmişteki gücünden uzaklaşarak zayıfladığının en belirgin göstergelerinden biri olarak tarihçiler tarafından değerlendirilir.
Soru 7
1683 II. Viyana Kuşatması'nın ardından Osmanlı'ya karşı kurulan Kutsal İttifak'ın üyeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Avusturya
B) Lehistan
C) Venedik
D) Fransa
E) Rusya
Cevabı göster
Cevap: D) Fransa
1683 sonrasında kurulan Kutsal İttifak; Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'dan oluşmaktadır. Fransa ise bu ittifakta yer almamıştır; nitekim Fransa'nın Osmanlı ile geleneksel ticaret ve ittifak bağları bulunmaktaydı.
Soru 8
1683 II. Viyana bozgunuyla başlayan ve yaklaşık iki buçuk asır süren Türk toprak gerileyişinin sona erdiği gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sakarya Savaşı ve Büyük Taarruz
B) Balkan Savaşları'nın bitmesi
C) Mondros Mütarekesi'nin imzalanması
D) Lozan Antlaşması'nın imzalanması
E) Çanakkale Savaşı'nın kazanılması
Cevabı göster
Cevap: A) Sakarya Savaşı ve Büyük Taarruz
1683'ten itibaren süren Osmanlı/Türk toprak gerileyişi, Kurtuluş Savaşı'ndaki Sakarya Zaferi ve Büyük Taarruz ile son bulmuştur.
Soru 9
XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde art arda sadrazamlık makamına gelerek bozulan merkezi otoritenin yeniden tesisinde ve Girit'in fethi ile II. Viyana sürecinde belirleyici rol oynayan aile hangisidir?
A) Çandarlı ailesi
B) Köprülüler ailesi
C) Sokollu ailesi
D) Karamanoğulları ailesi
E) Cibali ailesi
Cevabı göster
Cevap: B) Köprülüler ailesi
Köprülüler ailesi XVII. yüzyılın ikinci yarısında art arda sadrazamlık makamına gelerek zayıflamış olan Osmanlı merkezi otoritesini yeniden güçlendirmiş; Girit'in fethinin tamamlanması ve II. Viyana seferi de bu ailenin…
Soru 10
Osmanlı Devleti, Girit Adası üzerindeki Venedik egemenliğine son veren savaşı hangi yılda ve hangi kaleyi fethederek kazanmıştır?
A) 1645'te başlayan savaşı, 1669'da Hanya'yı alarak
B) 1669'da başlayan savaşı, 1699'da Kandiye'yi alarak
C) 1645'te başlayan savaşı, 1669'da Kandiye'yi alarak
D) 1572'de başlayan savaşı, 1578'de İraklion'u alarak
E) 1650'de başlayan savaşı, 1680'de Rethimno'yu alarak
Cevabı göster
Cevap: C) 1645'te başlayan savaşı, 1669'da Kandiye'yi alarak
Osmanlı 1645'te başlattığı Girit Savaşı'nı, 1669'da Venedik'in adanın son kalesi olan Kandiye'yi teslim etmesiyle kazanmış ve bu sayede Akdeniz'deki güvenliğini pekiştirmiştir.
Soru 11
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa'nın sadrazamlık yaptığı dönemde gerçekleşen iki önemli olay aşağıdakilerden hangisidir?
A) II. Viyana Kuşatması (1683) ve Karlofça Antlaşması (1699)
B) Çehrin Seferi (1678) ve Viyana bozgunu (1683)
C) Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) ve Vasvar Antlaşması (1664)
D) Halepa Fermanı (1878) ve Girit'te özerklik
E) Girit'in fethi (1669) ve Bucaş Antlaşması (1672)
Cevabı göster
Cevap: E) Girit'in fethi (1669) ve Bucaş Antlaşması (1672)
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa 1661-1676 yılları arasında sadrazamlık yapmış; bu dönemin en önemli olayları 1669'da Girit'in fethinin tamamlanması ve 1672'de Lehistan ile imzalanan Bucaş Antlaşması'dır.
Soru 12
II. Meşrutiyet'in ilanının ardından Osmanlı'daki siyasi karışıklıktan yararlanarak Girit'i topraklarına kattığını ilan eden devlet hangisidir?
A) Yunanistan
B) Bulgaristan
C) Rusya
D) Avusturya
E) İngiltere
Cevabı göster
Cevap: A) Yunanistan
II. Meşrutiyet'in (1908) ilanından sonra Osmanlı'nın zayıfladığı ortamda Girit'i ilhak ettiğini açıklayan devlet Yunanistan'dır.
Soru 13
Osmanlı tarihinde ilk büyük çaplı toprak kaybının resmen tescil edildiği antlaşma hangisidir ve hangi yılda imzalanmıştır?
A) Vasvar Antlaşması, 1664
B) Bucaş Antlaşması, 1672
C) Karlofça Antlaşması, 1699
D) Pasarofça Antlaşması, 1718
E) Küçük Kaynarca Antlaşması, 1774
Cevabı göster
Cevap: C) Karlofça Antlaşması, 1699
1699 tarihli Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin tarihinde büyük çaplı toprak kayıplarını ilk kez resmi olarak kabul ettiği antlaşmadır; bu yönüyle Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından biridir.
Soru 14
1683 II. Viyana bozgununun ardından Osmanlı Devleti ekonomik sıkıntılarla başa çıkmak amacıyla aşağıdakilerden hangisini hayata geçirmiştir?
A) Avârız vergisini tamamen kaldırarak halkın yükünü hafifletmiştir.
B) Tımar sistemini lağvedip yerinde nakdî maaş uygulamasına geçmiştir.
C) Dış borçlanmaya giderek Avrupalı bankalardan kredi almıştır.
D) İmdadiyye-i seferiyye gibi savaş vergilerini yürürlüğe koymuştur.
E) Gümrük resimlerini düşürerek ticaret hacmini artırmayı hedeflemiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) İmdadiyye-i seferiyye gibi savaş vergilerini yürürlüğe koymuştur.
1683 bozgunu sonrası artan savaş masraflarını karşılamak için İmdadiyye-i seferiyye adıyla bilinen olağanüstü savaş vergileri toplanmaya başlanmıştır.
Soru 15
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin dış politikasının temel hedefi neydi?
A) 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul antlaşmalarıyla yitirilen toprakların yeniden kazanılması
B) Kutsal topraklar üzerindeki Osmanlı hâkimiyetinin Avrupa devletlerine kabul ettirilmesi
C) Hint Okyanusu ticaret yollarının Osmanlı kontrolüne alınması
D) Akdeniz'deki Venedik hâkimiyetinin tamamen kırılması
E) Balkanlarda yeni sancaklar kurularak demografik dengenin değiştirilmesi
Cevabı göster
Cevap: A) 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul antlaşmalarıyla yitirilen toprakların yeniden kazanılması
XVIII. yüzyılda Osmanlı dış politikasının öncelikli amacı Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmalarında kaybedilen toprakları geri almaktı.