Kırım Savaşı, Paris Antlaşması (1856) ve Islahat Fermanı (1856) Soruları
KPSS Tarih · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kırım Savaşı, Paris Antlaşması (1856) ve Islahat Fermanı (1856) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Kırım Savaşı, Paris Antlaşması (1856) ve Islahat Fermanı (1856) konusunda bilmen gereken 18 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Islahat Fermanı'na tepki olarak ortaya çıkan ve Sultan Abdülmecit'i tahttan indirmeyi amaçlayan darbe girişimi Kuleli Olayı'dır.
Abdülmecit dönemi (1839-1861) gelişmeleri arasında Tanzimat Fermanı (1839), 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi, Kırım Savaşı (1853-1856), 1856 Paris Barışı ve Islahat Fermanı (1856) yer alır.
1856 Islahat Fermanı, Abdülmecit döneminde Sadrazam Mehmet Emin Âli Paşa tarafından, Paris Barış Konferansı öncesinde Avrupa devletlerinin baskısıyla hazırlanmıştır.
Kırım Savaşı'nın (1853-1856) başlıca nedeni, Rusya'nın Kudüs'teki Ortodoksların koruyuculuğunu iddia etmesiyle ortaya çıkan Kutsal Yerler Sorunu ve Prens Mençikof'un İstanbul'a elçi olarak gönderilmesidir.
Gayrimüslimlere siyasi parti kurma ve seçimlere girme hakkı Islahat Fermanı ile değil, II. Meşrutiyet sonrasında (1909) tanınmıştır.
Modern hemşireliğin kurucusu Florence Nightingale (Lambalı Kadın), Kırım Savaşı sırasında İstanbul'daki Selimiye Kışlası'nda görev yapmıştır.
İngiltere ve Fransa'nın Kırım Savaşı'nda Osmanlı'nın yanında yer almasının temel nedeni, Rusya'nın sıcak denizlere (Akdeniz) inmesini ve Boğazlar üzerinde hâkimiyet kurmasını engellemektir.
Türk anayasa/ıslahat tarihinde Islahat Fermanı (1856), Paris Antlaşması/Kırım Harbi bağlamında padişah yetkisinin ilk kez kısıtlandığı dönüm noktası olarak değerlendirilir.
Islahat Fermanı'nın (1856) hazırlanmasında 1848 İhtilalleri, Mısır meselesi ve Kırım Savaşı etkili olmuştur.
1856 Paris Antlaşması ile Karadeniz tarafsız ilan edilmiş; hem Osmanlı hem de Rusya bu denizde savaş gemisi ve tersane bulunduramayacak duruma getirilerek Rusya'nın Karadeniz'deki hâkimiyeti kırılmıştır.
Kırım Savaşı'nı sona erdiren 1856 Paris Barış Konferansı'na Osmanlı Devleti, İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Sardunya ve Prusya katılmış; Osmanlı bu konferansa Avrupa devletleriyle eşit statüde dahil olmuştur.
Osmanlı Devleti'nde telgraf çalışmaları ve demiryolu inşası Kırım Savaşı (1853-1856) sürecinde, Tanzimat döneminin altyapı yatırımları kapsamında başlamıştır.
1856 Paris Antlaşması ile Osmanlı Devleti Avrupa devletler ailesine (hukukuna) dahil edilmiş ve toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin güvencesi altına alınmıştır.
Tanzimat Fermanı (1839) Osmanlı iç dinamiklerinden kaynaklanırken, Islahat Fermanı (1856) Kırım Savaşı sonrası Avrupa devletlerinin dış baskısıyla hazırlanmış ve gayrimüslim haklarını daha ayrıntılı düzenlemiştir.
1856 Islahat Fermanı, gayrimüslimlere Müslümanlarla eşitlik tanıyarak devlet memurluğuna girme, askere alınma (veya bedel ödeme), mahkemede tanıklık ve eşit yargılanma hakkı vermiş, ayrımcı vergileri kaldırmış ve mülkiyeti güvence altına almıştır.
Paris Antlaşması'yla getirilen Karadeniz'in tarafsızlığı hükmü 1878 Berlin Antlaşması ile kaldırılmıştır.
Kırım Savaşı (1853-1856), Osmanlı Devleti'nin İngiltere, Fransa ve Sardunya ile ittifak kurarak Rusya'ya karşı savaştığı ve Osmanlı'nın ilk kez Batılı devletlerle resmi ittifak yaptığı çatışmadır; savaş Rusya'nın yenilgisiyle sonuçlanmıştır.
Osmanlı Devleti ilk dış borcunu Kırım Savaşı sırasında (1854) almıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi 1856 Islahat Fermanı'nın gayrimüslimlere tanıdığı haklardan biri değildir?
A) Siyasi parti kurma ve seçimlere katılma hakkı
B) Mahkemede tanıklık ve eşit yargılanma hakkı
C) Askerlik yükümlülüğü veya bedel ödeme seçeneği
D) Devlet memurluğuna girme hakkı
E) Ayrımcı vergilerin kaldırılması ve mülkiyet güvencesi
Cevabı göster
Cevap: A) Siyasi parti kurma ve seçimlere katılma hakkı
Islahat Fermanı gayrimüslimlere memurluğa girme, askerlik ya da bedel ödeme, mahkemede eşit tanıklık, mülkiyet güvencesi ve ayrımcı vergilerin kaldırılması gibi haklar tanımıştır; ancak siyasi parti kurma ve seçimlere…
Soru 2
Islahat Fermanı'na (1856) duyulan tepkilerin bir ürünü olan ve Sultan Abdülmecit'i tahttan indirmeyi hedefleyen darbe girişimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Patrona Halil İsyanı
B) Kuleli Olayı
C) Kabakçı Mustafa İsyanı
D) Yeniçeri Vaka-i Hayriyye
E) Fedailer Cemiyeti ayaklanması
Cevabı göster
Cevap: B) Kuleli Olayı
Islahat Fermanı'nın gayrimüslimlere tanıdığı hakları hazmedemeyen ve iç yönetimden rahatsız olan bir grup, Sultan Abdülmecit'i tahttan indirmek amacıyla 1859'da Kuleli Olayı'nı gerçekleştirmiştir.
Soru 3
Osmanlı Devleti'nde telgraf hatlarının çekilmesi ve ilk demiryolu girişimleri, aşağıdakilerden hangisiyle aynı tarihsel sürece rastlar?
A) II. Mahmut Dönemi askeri ve idari ıslahatları
B) Kırım Savaşı ve Tanzimat reformları
C) Islahat Fermanı'nın hükümleri
D) 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı hazırlıkları
E) II. Abdülhamit'in basın ve haberleşme politikaları
Cevabı göster
Cevap: B) Kırım Savaşı ve Tanzimat reformları
Osmanlı'da telgraf hatlarının çekilmesi ve ilk demiryolu girişimleri, Kırım Savaşı ile aynı sürece, yani Tanzimat reformlarının uygulandığı döneme rastlar.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi 1856 Islahat Fermanı'nın hazırlanmasını doğrudan etkileyen etkenlerden biri değildir?
A) 1848 Avrupa İhtilalleri
B) Mısır meselesi (1831-1841) kapsamındaki uluslararası baskılar
C) Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması (1829)
D) Kırım Savaşı'nın (1853-1856) yarattığı diplomatik ortam
E) Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine müdahale eğilimi
Cevabı göster
Cevap: C) Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması (1829)
Islahat Fermanı'nın hazırlanmasında 1848 İhtilalleri, Mısır meselesi ve Kırım Savaşı belirleyici rol oynamıştır.
Soru 5
Kırım Savaşı (1853-1856) Osmanlı tarihi açısından aşağıdaki özelliklerden hangisiyle öne çıkar?
A) Osmanlı'nın ilk kez bir Avrupa devletine karşı tek başına savaşmasıyla
B) Osmanlı'nın savaşı kaybettiği ve toprak yitirdiği ilk büyük çatışma olmasıyla
C) Osmanlı'nın İslam ülkeleriyle ortak bir koalisyon oluşturduğu sefer olmasıyla
D) Osmanlı'nın ilk kez Batılı devletlerle resmi bir ittifak kurduğu savaş olmasıyla
E) Osmanlı'nın iç dinamiklerle başlayan bir isyanı Avrupa desteğiyle bastırmasıyla
Cevabı göster
Cevap: D) Osmanlı'nın ilk kez Batılı devletlerle resmi bir ittifak kurduğu savaş olmasıyla
Kırım Savaşı, Osmanlı'nın Rusya'ya karşı İngiltere, Fransa ve Sardunya ile resmi bir ittifak kurduğu ilk çatışmadır; savaş Rusya'nın yenilgisiyle sonuçlanmıştır.
Soru 6
Osmanlı Devleti ilk kez dış borç hangi koşullar altında ve hangi yılda almıştır?
A) Tanzimat Fermanı'nın uygulamalarını finanse etmek amacıyla 1839'da
B) Yunan İsyanı'nı bastırma masraflarını karşılamak için 1826'da
C) İlk Osmanlı tahvillerini çıkarmak amacıyla 1881'de
D) Mısır meselesindeki diplomatik masrafları ödemek için 1841'de
E) Kırım Savaşı sırasındaki askeri harcamaları finanse etmek amacıyla 1854'te
Cevabı göster
Cevap: E) Kırım Savaşı sırasındaki askeri harcamaları finanse etmek amacıyla 1854'te
Osmanlı Devleti tarihinde ilk dış borcu Kırım Savaşı'nın sürdüğü 1854 yılında almıştır; bu gelişme Osmanlı'nın dış borç kıskacına girişinin başlangıcı olarak değerlendirilir.
Soru 7
Modern hemşireliğin öncüsü olarak kabul edilen Florence Nightingale, Kırım Savaşı döneminde İstanbul'un hangi yapısında yaralı bakımı hizmetleri sunmuştur?
A) Selimiye Kışlası
B) Dolmabahçe Sarayı
C) Topkapı Sarayı
D) Haydarpaşa Hastanesi
E) Yıldız Kasrı
Cevabı göster
Cevap: A) Selimiye Kışlası
Florence Nightingale (Lambalı Kadın olarak da bilinir), Kırım Savaşı sırasında İstanbul'daki Selimiye Kışlası'nda görev yaparak modern hemşireliğin temellerini atmıştır.
Soru 8
1856 Islahat Fermanı'nın hazırlanmasında kilit rol oynayan Osmanlı sadrazamı kimdir?
A) Mustafa Reşit Paşa
B) Fuad Paşa
C) Mehmet Emin Âli Paşa
D) Mithat Paşa
E) Kıbrıslı Mehmet Paşa
Cevabı göster
Cevap: C) Mehmet Emin Âli Paşa
Islahat Fermanı, Sultan Abdülmecit döneminde Sadrazam Mehmet Emin Âli Paşa tarafından Paris Barış Konferansı öncesinde Avrupa devletlerinin baskısıyla hazırlanmıştır.
Soru 9
1856 Paris Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından getirdiği en köklü uluslararası statü değişikliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'ne kapitülasyonları tek taraflı kaldırma hakkı tanınmıştır.
B) Rusya ile kurulan ortak komisyon aracılığıyla Osmanlı iç işleri denetim altına alınmıştır.
C) Osmanlı'nın Balkanlar üzerindeki egemenliği uluslararası hukuk tarafından ilk kez resmileştirilmiştir.
D) Osmanlı Devleti Avrupa devletler ailesine dahil edilerek toprak bütünlüğü Avrupa güvencesi altına alınmıştır.
E) Osmanlı Devleti Avrupa büyük güçler konseyine daimi üye sıfatıyla kabul edilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Osmanlı Devleti Avrupa devletler ailesine dahil edilerek toprak bütünlüğü Avrupa güvencesi altına alınmıştır.
Paris Antlaşması ile Osmanlı Devleti Avrupa devletler ailesine (uluslararası hukukuna) resmen dahil edilmiş ve toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin kolektif güvencesi altına alınmıştır.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi İngiltere ve Fransa'nın Kırım Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yanında savaşa girmesinin esas gerekçesidir?
A) Osmanlı'nın borç ödememe riski taşıyan mali durumu karşısında alacaklarını güvence altına almak
B) Hristiyan azınlıklara yapılan baskıları durdurmak
C) İngiltere'nin Mısır'daki stratejik çıkarlarını korumak
D) Fransa'nın Suriye üzerindeki nüfuzunu genişletmek
E) Rusya'nın Boğazları ele geçirerek Akdeniz'e inmesini önlemek
Cevabı göster
Cevap: E) Rusya'nın Boğazları ele geçirerek Akdeniz'e inmesini önlemek
İngiltere ve Fransa'nın temel kaygısı Rusya'nın Boğazları denetimine alarak sıcak denizlere (Akdeniz) inmesiydi; bu durum ticaret yolları ve deniz güçleri açısından stratejik bir tehdit oluştururdu.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi 1856 Paris Barış Konferansı'na katılan devletler arasında yer almaz?
A) İspanya
B) Sardunya
C) Osmanlı Devleti
D) Prusya
E) Avusturya
Cevabı göster
Cevap: A) İspanya
1856 Paris Barış Konferansı'na katılan devletler Osmanlı, İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Sardunya ve Prusya'dır. İspanya bu konferansın tarafları arasında yer almamaktadır.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Sultan Abdülmecit dönemine (1839-1861) ait bir gelişme değildir?
A) Tanzimat Fermanı'nın ilanı
B) Kanun-i Esasi'nin ilan edilmesi
C) Kırım Savaşı'nın başlaması
D) Islahat Fermanı'nın hazırlanması
E) 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması
Cevabı göster
Cevap: B) Kanun-i Esasi'nin ilan edilmesi
Kanun-i Esasi 1876'da Sultan II. Abdülhamit döneminde ilan edilmiştir; Abdülmecit dönemi 1861'de sona ermiştir. Diğer seçeneklerin tamamı Abdülmecit dönemine aittir.
Soru 13
Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tanzimat Fermanı gayrimüslim haklarını Islahat Fermanı'ndan çok daha ayrıntılı biçimde düzenlemiştir.
B) Islahat Fermanı Osmanlı'nın iç reform ihtiyacından doğmuş, Tanzimat Fermanı ise dış baskıyla hazırlanmıştır.
C) Tanzimat Fermanı Osmanlı'nın kendi iç dinamiklerinden doğmuş, Islahat Fermanı ise Avrupa'nın dış baskısıyla hazırlanmıştır.
D) Her iki ferman da Avrupa devletlerinin doğrudan dış baskısı sonucunda hazırlanmıştır.
E) Her iki ferman da aynı sadrazam tarafından kaleme alınmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Tanzimat Fermanı Osmanlı'nın kendi iç dinamiklerinden doğmuş, Islahat Fermanı ise Avrupa'nın dış baskısıyla hazırlanmıştır.
Tanzimat Fermanı 1839'da Osmanlı'nın kendi iç reformcu dinamiklerinin ürünüyken, Islahat Fermanı 1856'da Kırım Savaşı sonrası Avrupa devletlerinin dış baskısıyla hazırlanmış ve gayrimüslim haklarını daha kapsamlı…
Soru 14
Kırım Savaşı'nın (1853-1856) çıkışında doğrudan belirleyici olan diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya'nın Boğazlar üzerinde tek taraflı denetim hakkı talep etmesi
B) Osmanlı'nın Fransız tüccarlarını Kudüs'teki kutsal yerlerde kısıtlaması
C) İngiltere'nin Mısır meselesinde açıkça Rusya'nın yanında yer alması
D) Rusya'nın Ortodoksların koruyuculuğunu öne sürüp Mençikof'u göndermesi
E) Avusturya'nın Balkanlar'da Rusya ile nüfuz rekabetine girmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Rusya'nın Ortodoksların koruyuculuğunu öne sürüp Mençikof'u göndermesi
Kırım Savaşı'nın temel nedeni Kutsal Yerler Sorunu'dur: Rusya, Kudüs'teki Ortodoksların koruyucusu olduğunu öne sürmüş ve bu talebi dayatmak için Prens Mençikof'u özel elçi olarak İstanbul'a göndermiştir.
Soru 15
Osmanlı gayrimüslimlerine siyasi parti kurma ve seçimlere katılma hakkının fiilen tanındığı süreç aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tanzimat Fermanı'nın (1839) ilan edilmesi
B) Islahat Fermanı'nın (1856) uygulamaya konulması
C) Kanun-i Esasi'nin (1876) yürürlüğe girmesi
D) Paris Antlaşması'nın (1856) imzalanması
E) II. Meşrutiyet (1908) sonrasındaki düzenlemeler
Cevabı göster
Cevap: E) II. Meşrutiyet (1908) sonrasındaki düzenlemeler
Islahat Fermanı gayrimüslimlere pek çok hak tanısa da siyasi parti kurma ve seçimlere girme hakkı bu belgede yer almaz; söz konusu haklar ancak II.