Kıbrıs meselesi (1960 bağımsızlık, 1974 Barış Harekâtı, KKTC 1983) Soruları
KPSS Tarih · 16 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kıbrıs meselesi (1960 bağımsızlık, 1974 Barış Harekâtı, KKTC 1983) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Kıbrıs meselesi (1960 bağımsızlık, 1974 Barış Harekâtı, KKTC 1983) konusunda bilmen gereken 17 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Kıbrıs Barış Harekâtı'nın temel amacı adada adaletli bir düzen kurmak, Türklerin haklarını korumak ve Enosis'i engellemekti; adayı Türkiye'ye bağlamak harekâtın resmi amaçları arasında değildi.
16 Ağustos 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuş; cumhurbaşkanlığına Rum lider Makarios, cumhurbaşkanı yardımcılığına Türk lider Dr. Fazıl Küçük gelmiştir.
Kıbrıs meselesi 1954'te Yunanistan'ın adanın kendisine bağlanması (Enosis) talebini Birleşmiş Milletler gündemine taşımasıyla uluslararasılaşmış ve Türkiye ile Yunanistan'ı karşı karşıya getirmiştir.
KKTC (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) 1983'te kurulmuş; ilk cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, ilk başbakanı Nejat Konuk olmuş ve KKTC'yi yalnızca Türkiye tanımıştır.
1960'ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti'nde Rum-Türk gerginlikleri, EOKA şiddetinin yeniden alevlenmesi ve Yunan cuntasının ada politikaları 1974 harekâtının zeminini hazırlamıştır.
Türkiye, 20 Temmuz 1974'te yurt dışına askeri müdahalede bulunarak Kıbrıs Barış Harekâtı'nı gerçekleştirmiştir; harekâtın I. aşaması 20 Temmuz, II. aşaması 14-18 Ağustos 1974 tarihlerinde olmuştur.
1964'te Kıbrıs'ta uyarı uçuşu yaparken uçağı Rum uçaksavarlarınca düşürülen ve esir alınıp şehit edilen pilot Yüzbaşı Cengiz Topel'dir; bu, Türk Hava Kuvvetleri'nin Kıbrıs'taki ilk pilot kaybıdır.
Yumuşama (Détente) döneminde Johnson Mektubu (1964), Haşhaş Sorunu ve Kıbrıs Meselesi Türk-Amerikan ilişkilerini bozan başlıca etkenler arasında yer almıştır.
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında Türkiye'nin Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Başbakanı Bülent Ecevit, Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, Dışişleri Bakanı ise Turan Güneş'tir.
'Ayşe Tatile Çıktı' şifresi, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın başlangıcını bildiren kriptografik sinyaldir.
Türkiye'nin Kıbrıs konusunda 1952-1980 arası izlediği politika sırasıyla NATO üyeliği sonrası Batılı arabulucuyu kabul (1952), 1963 Kanlı Noel sonrası BM'ye başvurma, 1974 Barış Harekâtı ve 1983'te KKTC'nin bağımsızlık ilanıdır.
1974 müdahalesi adada Rum ve Türk bölgelerinin ayrışmasına ve adanın ikiye bölünmesine yol açmış, Türkiye adanın kuzeyinde kalıcı askeri varlık sürdürmeye başlamıştır.
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, Yunan destekli cuntanın adada Makarios'u devirmesi (darbe) ve Kıbrıslı Türklere yönelik saldırılar üzerine, Türk toplumunu korumak amacıyla adaya çıkartmayla başlatılmıştır.
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ardından ABD, 1975-1978 yılları arasında Türkiye'ye silah ambargosu uygulamış; Türkiye ambargoya rağmen adadan çekilmemiş ve karşılık olarak ABD'nin Türkiye'deki bazı üslerini kapatmıştır.
EOKA, Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması (Enosis) hedefiyle kurulan Kıbrıslı Rum silahlı örgütüdür; İkinci Dünya Savaşı sonrasında Kıbrıs meselesinin yeniden gündeme gelmesiyle şiddet eylemlerine başlamıştır.
Türkiye, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın hukuki dayanağı olarak 1960 Garanti Antlaşması'nı göstermiş; garantör İngiltere katılmaya yanaşmayınca harekâtı tek başına gerçekleştirmiştir.
11 Şubat 1959'da Zürih ve ardından Londra antlaşmalarıyla Kıbrıs'ta bağımsız bir cumhuriyet kurulmasına karar verilmiş; bu antlaşmalarla Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör devlet statüsü kazanmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nı tek başına gerçekleştirmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Harekât BM kararıyla yalnız Türkiye'ye yetki verildiği için
B) Yunanistan garantörlük hakkından feragat ettiği için
C) Garantör devlet İngiltere harekâta katılmayı reddettiği için
D) NATO, ortak müdahale kararı alamadığı için
E) Garanti Antlaşması'nın yalnız Türkiye'ye müdahale hakkı tanıması nedeniyle
Cevabı göster
Cevap: C) Garantör devlet İngiltere harekâta katılmayı reddettiği için
Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'nı hukuki dayanak göstererek İngiltere'yi de harekâta davet etmiş; ancak İngiltere katılmayı reddedince Türkiye harekâtı tek başına yürütmüştür.
Soru 2
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın gerçekleştirildiği dönemde Türkiye'nin Dışişleri Bakanı kimdir?
A) Turan Güneş
B) Necmettin Erbakan
C) Fahri Korutürk
D) Bülent Ecevit
E) İhsan Sabri Çağlayangil
Cevabı göster
Cevap: A) Turan Güneş
Harekât döneminde Türkiye'de Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Başbakan Bülent Ecevit, Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, Dışişleri Bakanı ise Turan Güneş'tir.
Soru 3
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın başlangıcını haber veren kriptografik şifre aşağıdakilerden hangisidir?
A) "Mehmet Tatile Çıktı"
B) "Ayşe Tatile Çıktı"
C) "Adaya Hoş Geldiniz"
D) "Yurt Dışına Açılış"
E) "Kıbrıs'a Geçiş Hazır"
Cevabı göster
Cevap: B) "Ayşe Tatile Çıktı"
"Ayşe Tatile Çıktı" şifresi, Türk Silahlı Kuvvetleri'ne harekâtın başlangıcını bildiren kriptografik sinyaldir.
Soru 4
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın zeminini hazırlayan etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) 1960 sonrasında Kıbrıs Cumhuriyeti'nde Rum-Türk gerginliklerinin artması
B) EOKA'nın şiddet eylemlerinin yeniden canlanması
C) Yunan cuntasının Kıbrıs politikaları
D) Türkiye'nin NATO'dan çıkması
E) Adada Kıbrıslı Türklere yönelik saldırıların sürmesi
Cevabı göster
Cevap: D) Türkiye'nin NATO'dan çıkması
Türkiye bu dönemde NATO üyeliğini sürdürmüştür; harekâtın zeminini hazırlayan etkenler arasında NATO'dan çıkma yoktur. Gerçek etkenler Rum-Türk gerginlikleri, EOKA şiddeti ve Yunan cuntasının tutumlarıdır.
Soru 5
Türkiye'nin 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlatmasının doğrudan tetikleyici nedeni nedir?
A) Kıbrıs Cumhuriyeti hükûmetinin NATO'dan acil askerî yardım talep etmesi
B) 1960'ta imzalanan Garanti Antlaşması'nın taraflarca yürürlükten kaldırılması
C) Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Birleşmiş Milletler'den bağımsızlığını yeniden ilan etmesi
D) EOKA örgütünün Türkiye'nin güney sınır bölgesine kapsamlı bir saldırı düzenlemesi
E) Yunan destekli cuntanın Makarios'u devirmesi ve Kıbrıslı Türklere saldırıların başlaması
Cevabı göster
Cevap: E) Yunan destekli cuntanın Makarios'u devirmesi ve Kıbrıslı Türklere saldırıların başlaması
Harekât, Yunan destekli cuntanın darbeyle Makarios'u devirmesi ve Kıbrıslı Türklerin hedef alınmasıyla tetiklenmiş; Türkiye, Türk toplumunu korumak amacıyla adaya çıkartma yapmıştır.
Soru 6
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın resmi amaçları arasında yer almayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kıbrıs'ı Türkiye'ye bağlamak
B) Adada adaletli bir düzen tesis etmek
C) Kıbrıslı Türklerin haklarını korumak
D) Enosis'i önlemek
E) Ada üzerindeki Türk garantörlük haklarını kullanmak
Cevabı göster
Cevap: A) Kıbrıs'ı Türkiye'ye bağlamak
Harekâtın resmi amaçları arasında adayı Türkiye'ye bağlamak (ilhak) yer almaz; harekât Kıbrıslı Türkleri korumak, adaletli düzen kurmak ve Enosis'i engellemek için yapılmıştır.
Soru 7
Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ikinci aşaması hangi tarihler arasında gerçekleştirilmiştir?
A) 20 Temmuz 1974
B) 14-18 Ağustos 1974
C) 1-5 Ağustos 1974
D) 22-28 Temmuz 1974
E) 20-25 Eylül 1974
Cevabı göster
Cevap: B) 14-18 Ağustos 1974
Harekâtın I. aşaması 20 Temmuz 1974'te başlamış; II. aşaması ise 14-18 Ağustos 1974 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.
Soru 8
1959'da imzalanan Zürih ve Londra antlaşmalarının Kıbrıs meselesindeki önemi nedir?
A) Adayı Yunanistan'a bağlayarak Enosis'i resmen gerçekleştirmiş ve İngiliz yönetimine son vermiştir.
B) Bağımsız bir Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmasını öngörmüş; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'yi garantör devlet ilan etmiştir.
C) İngiltere'nin Kıbrıs üzerindeki sömürge egemenliğini pekiştirmiş ve adayı NATO'nun ortak denetimine bırakmıştır.
D) Adanın yönetimini geçici bir süreliğine Birleşmiş Milletler manda idaresine devretmeyi kararlaştırmıştır.
E) Garantörlük statüsünü Türkiye ile Yunanistan'a tanımış; üçüncü garantör olması beklenen İngiltere'yi kapsam dışında bırakmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Bağımsız bir Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmasını öngörmüş; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'yi garantör devlet ilan etmiştir.
11 Şubat 1959'da imzalanan Zürih ve ardından Londra antlaşmalarıyla bağımsız bir Kıbrıs Cumhuriyeti kurulması kararlaştırılmış; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör devlet statüsü kazanmıştır.
Soru 9
1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın ardından Türkiye ile ABD arasında yaşanan gelişmelere ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) ABD 1979-1985 arasında silah ambargosu uygulamış; Türkiye bu baskı sonucunda kuvvetlerini Kıbrıs'tan geri çekmek zorunda kalmıştır.
B) ABD herhangi bir silah ambargosu uygulamaksızın yalnız diplomatik kanaldan Türkiye'yi adadan çekilmeye çağırmıştır.
C) ABD 1975-1978 arasında silah ambargosu uygulamış; Türkiye adadan çekilmemiş, karşılığında bazı ABD üslerini kapatmıştır.
D) Türkiye, ABD'nin yoğun siyasi baskısı karşısında Kıbrıs'tan çekilmiş ve bunun ardından ambargo kaldırılmıştır.
E) ABD silah ambargosu uygulamış; Türkiye buna tepki olarak NATO askerî kanadından çekilme kararı almıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) ABD 1975-1978 arasında silah ambargosu uygulamış; Türkiye adadan çekilmemiş, karşılığında bazı ABD üslerini kapatmıştır.
ABD, 1975-1978 yılları arasında Türkiye'ye silah ambargosu uygulamıştır. Türkiye Kıbrıs'tan çekilmeyi reddederek ambargoya karşılık olarak Türkiye'deki bazı ABD üslerini kapatmıştır.
Soru 10
Kıbrıs meselesinin uluslararası bir boyut kazanarak iki komşu devleti karşı karşıya getirmesi hangi gelişmeyle başlamıştır?
A) 1959'da imzalanan Zürih ve Londra antlaşmalarıyla bağımsız cumhuriyetin kurulmasıyla
B) 1963'te yaşanan ve toplumlararası çatışmayı tırmandıran Kanlı Noel olaylarının patlak vermesiyle
C) 1974'te Yunan destekli cuntanın adada Makarios'a karşı darbe yapmasıyla
D) 1954'te adanın kendisine bağlanması talebinin BM gündemine getirilmesiyle
E) 1968'de başlayan toplumlararası BM arabuluculuk görüşmeleriyle
Cevabı göster
Cevap: D) 1954'te adanın kendisine bağlanması talebinin BM gündemine getirilmesiyle
Kıbrıs meselesi, 1954'te adanın kendisine bağlanması (Enosis) talebinin Birleşmiş Milletler gündemine taşınmasıyla uluslararasılaşmış ve Türkiye ile Yunanistan'ı karşı karşıya getirmiştir. Bu adımı atan Yunanistan'dır.
Soru 11
EOKA örgütünün kuruluş amacı ve niteliğine ilişkin doğru tanım aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kıbrıslı Türklerin haklarını korumak amacıyla kurulan Türk gerilla örgütü
B) Kıbrıs'ı bağımsız tutmak amacıyla BM desteğiyle kurulan uluslararası örgüt
C) Kıbrıs'ın İngiliz Milletler Topluluğu'nda kalmasını savunan İngiliz yanlısı örgüt
D) Adada ortak Rum-Türk yönetimi kurmayı amaçlayan siyasi hareket
E) Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması, yani Enosis hedefiyle kurulan Kıbrıslı Rum silahlı örgütü
Cevabı göster
Cevap: E) Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması, yani Enosis hedefiyle kurulan Kıbrıslı Rum silahlı örgütü
EOKA, Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması anlamına gelen Enosis hedefini gerçekleştirmek için kurulan Kıbrıslı Rum silahlı örgütüdür; İkinci Dünya Savaşı'nın ardından şiddet eylemlerine girişmiştir.
Soru 12
1983'te kurulan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni (KKTC) uluslararası alanda tanıyan tek devlet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türkiye
B) İngiltere
C) Yunanistan
D) Pakistan
E) Azerbaycan
Cevabı göster
Cevap: A) Türkiye
15 Kasım 1983'te ilan edilen KKTC, uluslararası toplumda yalnızca Türkiye tarafından tanınmış; ilk cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, ilk başbakanı Nejat Konuk olmuştur.
Soru 13
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin 1960'taki kuruluşunda cumhurbaşkanı yardımcısı olarak göreve başlayan Türk lider kimdir?
A) Rauf Denktaş
B) Başpiskopos Makarios
C) Dr. Fazıl Küçük
D) Nejat Konuk
E) Nikos Sampson
Cevabı göster
Cevap: C) Dr. Fazıl Küçük
16 Ağustos 1960'ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti'nde cumhurbaşkanlığına Rum lider Makarios, cumhurbaşkanı yardımcılığına ise Türk lider Dr. Fazıl Küçük seçilmiştir.
Soru 14
1964'te Kıbrıs'ta uyarı uçuşu sırasında Rum uçaksavarları tarafından uçağı düşürülerek esir alınan ve şehit olan Türk pilot kimdir?
A) Yüzbaşı Fethi Sekin
B) Yüzbaşı Kürşad Mızrak
C) Binbaşı Erhan Ercan
D) Yüzbaşı Cengiz Topel
E) Teğmen Selçuk Arslan
Cevabı göster
Cevap: D) Yüzbaşı Cengiz Topel
Yüzbaşı Cengiz Topel, 1964'te Kıbrıs'ta uyarı uçuşu yaparken Rum uçaksavarlarınca düşürülmüş, esir alınmış ve şehit edilmiştir; bu olay Türk Hava Kuvvetleri'nin Kıbrıs'taki ilk pilot kaybıdır.
Soru 15
Türkiye'nin Kıbrıs meselesindeki politika adımları kronolojik sıralamasıyla verildiğinde doğru olan seçenek hangisidir?
A) NATO üyeliği sonrası Batılı arabuluculuğu kabul → Kanlı Noel sonrası BM'ye başvurma → Barış Harekâtı → KKTC ilanı
B) EOKA'ya karşı askerî harekât → Zürih müzakereleri → 1974 Barış Harekâtı → KKTC'nin bağımsızlık ilanı
C) BM'ye başvurma → NATO arabuluculuğunu kabul → 1974 Barış Harekâtı → KKTC'nin bağımsızlık ilanı
D) Garanti Antlaşması'nın imzalanması → Kanlı Noel olayları → BM'nin barış kararı → KKTC'nin ilanı
E) Barış Harekâtı → BM'ye başvurma → KKTC'nin ilanı → NATO Batılı arabuluculuğunu kabul
Cevabı göster
Cevap: A) NATO üyeliği sonrası Batılı arabuluculuğu kabul → Kanlı Noel sonrası BM'ye başvurma → Barış Harekâtı → KKTC ilanı
Türkiye'nin Kıbrıs politikası şu sırayı izlemiştir: 1952 sonrası NATO üyeliğiyle Batılı arabuluculuğu kabul etme, 1963 Kanlı Noel'in ardından BM'ye başvurma, 1974 Barış Harekâtı ve 1983'te KKTC'nin bağımsızlık ilanı.