Kavalalı Mehmet Ali Paşa / Mısır Sorunu (Kütahya, Hünkâr İskelesi 1833, Baltalimanı 1838) Soruları
KPSS Tarih · 18 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kavalalı Mehmet Ali Paşa / Mısır Sorunu (Kütahya, Hünkâr İskelesi 1833, Baltalimanı 1838) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Kavalalı Mehmet Ali Paşa / Mısır Sorunu (Kütahya, Hünkâr İskelesi 1833, Baltalimanı 1838) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Mehmet Ali Paşa, Mısır'da pamuk tarımını geliştirip devlet fabrikaları ve askerî-teknik okullar kurmuş, Avrupa'ya öğrenci göndererek modernleşme çalışmaları yürütmüştür.
Portekiz, 16. yüzyılda Hint Okyanusu ve Ümit Burnu güzergahını ele geçirerek Osmanlı'nın Mısır üzerinden yürüttüğü baharat ticaretinin gelirlerini büyük ölçüde azaltmıştır.
İngiltere, Mısır meselesindeki çıkar çatışması nedeniyle İtalya'nın Trablusgarp'ı işgaline engel olmamış; ayrıca Osmanlı ordusunun Mısır'dan geçip Trablusgarp'a ulaşmasına izin vermemiştir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile Boğazlar komisyonu kaldırılmış, Türkiye'ye Boğazların iki yakasına asker yerleştirme hakkı tanınmış ve 1833 Hünkâr İskelesi ile başlayan Boğazlar sorunu çözüme kavuşmuştur; sözleşmeyi Tevfik Rüştü Aras imzalamıştır.
1833'te Kavalalı Mehmet Ali Paşa Kütahya'ya kadar ilerleyince, İngiltere ve Fransa olayı Osmanlı'nın iç işi sayıp yardım etmeyince, II. Mahmut 'denize düşen yılana sarılır' diyerek Rusya'dan yardım istemiştir.
1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Hünkâr İskelesi'nin Rusya'ya tanıdığı ayrıcalıklar sona ermiş; Boğazlar Osmanlı egemenliğinde kalmış, savaş zamanı yabancı savaş gemilerine kapatılmış, böylece Boğazlar meselesi uluslararası statü kazanmıştır.
Londra Konferansı sonucunda Mısır valiliği Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın hanedanına bırakılmış; vali öldüğünde merkez vali göndermeyecek, soyundan gelen Hidiv başa geçecekti.
Avusturya, Fransız İhtilali nedeniyle kendi iç meseleleriyle meşgul olduğundan Osmanlı'ya karşı aktif bir yayılmacı politika izleyememiştir.
1840 Londra Konferansı'nda İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya Mısır Sorunu'nu çözmek için bir araya gelip Osmanlı'ya destek vermiş; Fransa bu konferansta yer almamıştır.
Musul sorunu Türkiye aleyhine sonuçlanmış; Musul İngiliz denetimindeki Irak'a bırakılarak Misakımilli sınırlarından taviz verilmiştir.
Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Osmanlı Boğazlar üzerindeki egemenliğini ilk kez Rusya lehine sınırlandırmış; bu, Boğazlar meselesini uluslararası platforma taşıyan sürecin başlangıcıdır.
Tanzimat Fermanı, Mustafa Reşit Paşa tarafından, Mısır Sorunu nedeniyle güçten düşen Osmanlı'nın Avrupa desteğini kazanmak ve azınlıkları devlete bağlamak amacıyla hazırlanmıştır.
Mehmet Ali Paşa, 1828'de Mısır'da ilk Türkçe-Arapça gazete olan Vekayi-i Mısriyye'yi çıkarmıştır.
1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması Osmanlı ile Rusya arasında imzalanmış; Rusya askerî yardım taahhüt etmiş, karşılığında Osmanlı Rusya'nın talebi halinde Boğazları yabancı savaş gemilerine kapatma yükümlülüğü almıştır. Osmanlı tarihinin en ağır Rusya yanlısı antlaşmasıdır.
Demirci Mehmet Efe, Isparta ve çevresinde örgütlenmiş, ileriki süreçte Düzenli Ordu emrine girmek istemediği için ayaklanmıştır.
Filistin sorununda İntifada Hareketi (taş-sapan direnişi), Madrid Konferansı (ilk yüz yüze görüşme), Oslo Görüşmeleri (FKÖ-İsrail) ve Annapolis Toplantıları yer alır; Evian Sözleşmesi ise Fransa'nın Cezayir bağımsızlığını tanıdığı belge olup Filistin'le ilgili değildir.
Osmanlı'nın Avusturya ve İran ile savaşlarında yüksek vergilere razı olamamasının nedenleri arasında Patrona Halil İsyanı, Celali İsyanları ve Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanı gibi iç karışıklıklar gösterilir.
Türkiye-Yunanistan Ege Kıta Sahanlığı Sorunu, Yunanistan'ın 1973-1974'te Ege'de petrol arama çalışmalarına başlamasıyla ortaya çıkmış; bu sorun Atatürk Dönemi'ne değil sonrasına aittir.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sonucunda Eskişehir, Kütahya ve Afyon işgal edilmiş, hükümet merkezinin Kayseri'ye taşınması düşünülmüş, Mustafa Kemal'e muhalefet başlamış ve Tekâlif-i Milliye Emirleri çıkarılmıştır; İsmet Paşa'nın meclis başkanlığına geçmesi bu muharebelerin sonucu değildir.
XIX. yüzyılda Osmanlı'nın dağılmasını hızlandıran dış etkenler arasında Rus Çarı I. Petro'nun güneye yayılması, Pan-Slavizm politikası ve 1815 Viyana Kongresi'nde Osmanlı'nın 'Hasta Adam' ilan edilmesi sayılır.
Bağlantısızlar Hareketi'nin temeli 1955 Bandung Konferansı'nda atılmış, öncülüğünü Hindistan-Yugoslavya-Mısır yapmış, 1961 Belgrad Konferansı ile resmen kurulmuş ve üyeleri 'III. Dünya Ülkeleri' olarak tanımlanmıştır.
Türkiye ile İngiltere arasında Boğazlar Sorunu, Irak Sınırı (Musul), Kutsal Yerler Sorunu ve Borçlar konusu sorun olmuş; Çanakkale Olayı bu kapsamda bir sorun değildir.
Örnek Sorular
Soru 1
Napolyon'un 1798'de Osmanlı toprağı olan Mısır'ı işgal etmesindeki temel amaçlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?
A) İngiltere'nin sömürge bağlantısını kesmek ve Doğu Akdeniz'de üstünlük sağlamak
B) Rusya'nın Akdeniz'e inişini engellemek ve Osmanlı'yı korumak
C) Osmanlı'dan baharat ticareti üzerindeki tekeli satın almak
D) Mısır'ı Fransa'nın kalıcı bir sömürgesi hâline getirmek
E) İtalya'nın Akdeniz egemenliğine karşı Fransa'yı korumak
Cevabı göster
Cevap: A) İngiltere'nin sömürge bağlantısını kesmek ve Doğu Akdeniz'de üstünlük sağlamak
Napolyon, 1798'de Mısır'ı işgal etmiştir; temel amaçları İngiltere'nin Hindistan'a uzanan sömürge yolunu kesmek ve Fransa'nın Doğu Akdeniz'deki etkisini artırmaktır.
Soru 2
1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın Boğazlar meselesinin tarihsel gelişimi açısından taşıdığı öneme ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Boğazlar üzerindeki denetimi Avrupa devletlerinin ortak güvencesine bağlamıştır.
B) Bir devlete tanınan ayrıcalıkla meseleyi ilk kez uluslararası gündeme taşımıştır.
C) Boğazlar üzerinde yabancı bir devlete fiilî idari yönetim hakkı kazandırmıştır.
D) Boğazları savaş ve barış zamanı bütün yabancı gemilere açık ilan etmiştir.
E) İngiltere ile Fransa'nın ortak baskısı sonucunda imzalanmak zorunda kalınmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Bir devlete tanınan ayrıcalıkla meseleyi ilk kez uluslararası gündeme taşımıştır.
Hünkâr İskelesi Antlaşması, Rusya lehine tanıdığı ayrıcalıkla Boğazlar üzerindeki Osmanlı egemenliğinin ilk kez sınırlandığı antlaşmadır; bu durum Boğazlar sorununun uluslararasılaşmasının başlangıç noktasını oluşturur.
Soru 3
Osmanlı'nın Yunan İsyanı'nı bastırmak amacıyla Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istemesi üzerine Kavalalı'nın öne sürdüğü koşul aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mısır valiliğinin kalıtsal statüye kavuşturulması
B) Osmanlı'dan ayrı bir dış politika yürütme yetkisi verilmesi
C) Mora-Girit ve Suriye valiliklerinin kendisine verilmesi
D) Boğazlardan gümrüksüz geçiş hakkı tanınması
E) Donanmasının Osmanlı donanmasından bağımsız hareket etmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Mora-Girit ve Suriye valiliklerinin kendisine verilmesi
Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Yunan İsyanı'nın bastırılmasına katkı sağlamak karşılığında Mora-Girit ve Suriye valiliklerini talep etmiştir. İbrahim Paşa bu amaçla hareket etmiş; ancak tam istekleri yerine getirilmemiştir.
Soru 4
Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın 1833'te Kütahya'ya kadar ilerlemesi üzerine II. Mahmut'un Rusya'dan yardım istemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya'nın karşılığında geniş ticari tavizler önermiş olması
B) Osmanlı ordusunun Nizip'te ağır bir yenilgiye uğramış olması
C) Kavalalı'nın açıkça Boğazları kapatma tehdidinde bulunmuş olması
D) İngiltere ve Fransa'nın gelişmeyi iç mesele sayıp tarafsız kalması
E) Tanzimat Fermanı'nın beklenen Avrupa desteğini yitirmiş olması
Cevabı göster
Cevap: D) İngiltere ve Fransa'nın gelişmeyi iç mesele sayıp tarafsız kalması
İngiltere ve Fransa durumu Osmanlı'nın iç meselesi sayıp tarafsız kaldığı için II. Mahmut, 'denize düşen yılana sarılır' diyerek başka seçeneği kalmadığından Rusya'ya başvurmuştur.
Soru 5
II. Abdülhamit'in Mısır meselesinde İngiltere ile yaşanan sürtüşmeler sonucunda dış politikada benimsediği temel yönelim aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya ile ittifak kurarak İngiltere'ye karşı denge politikası gütmüştür.
B) Fransa ile yakınlaşarak Mısır üzerindeki nüfuzunu pekiştirmeye çalışmıştır.
C) İtalya ile iş birliği yaparak Doğu Akdeniz'de ortak savunma hattı kurmuştur.
D) Avusturya ile ittifak kurarak Balkan politikasını yeniden şekillendirmiştir.
E) Almanya'ya yönelmiş ve bu yakınlaşma sonraki ittifakın temelini oluşturmuştur.
Cevabı göster
Cevap: E) Almanya'ya yönelmiş ve bu yakınlaşma sonraki ittifakın temelini oluşturmuştur.
II. Abdülhamit, Mısır sorunundan kaynaklanan İngiltere ile gerginlik sonucunda Almanya'ya yönelmiştir; bu tercih, I. Dünya Savaşı'nda kurulan Osmanlı-Almanya ittifakının tarihsel temelini oluşturur.
Soru 6
Mısır Sorunu'nun Kütahya Antlaşması süreci ve sonrasında uluslararası bir nitelik kazanmasının en belirgin göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mısır'ın Rusya'nın resmî himayesi altına alınması
B) Osmanlı'nın sorunu yalnızca ikili müzakereyle kendi içinde çözmesi
C) Avrupalı devletlerin soruna doğrudan müdahil olup çözümün parçası olması
D) İngiltere'nin Mısır'ı kendi sömürgesi olarak ilan etmesi
E) Fransa'nın sorunun tek yetkili arabulucusu konumuna gelmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Avrupalı devletlerin soruna doğrudan müdahil olup çözümün parçası olması
Mısır Sorunu, Kütahya Antlaşması sürecinden itibaren Avrupalı devletlerin doğrudan müdahil olmasıyla uluslararası bir hal almıştır; önce Rusya Hünkâr İskelesi ile, ardından İngiltere, Avusturya ve Prusya 1840 Londra…
Soru 7
Tanzimat Fermanı'nın hazırlanmasındaki dış etkenler açısından değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Rusya'nın siyasi baskısı sonucunda Osmanlı'ya zorla kabul ettirilmiştir.
B) Başlıca amacı, dış etkenlerden bağımsız biçimde iç yönetimi düzenlemektir.
C) Mısır Sorunu'yla zayıflayan Osmanlı'nın Avrupa desteğini kazanmasını amaçlamıştır.
D) Nizip yenilgisinin hemen ardından II. Mahmut tarafından ilan edilmiştir.
E) Baltalimanı Antlaşması'nın ekonomik sonuçlarını gidermek için düzenlenmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Mısır Sorunu'yla zayıflayan Osmanlı'nın Avrupa desteğini kazanmasını amaçlamıştır.
Tanzimat Fermanı, Mısır Sorunu nedeniyle siyasi açıdan zayıflayan Osmanlı'nın Avrupalı devletlerin desteğini kazanmak ve iç kamuoyunu (özellikle azınlıkları) devlete bağlamak amacıyla Mustafa Reşit Paşa tarafından…
Soru 8
1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması'nın Osmanlı ekonomisi üzerindeki sonuçları değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Osmanlı sanayisini koruyan yüksek gümrük tarifeleri getirmiş ve yerli üretimi güçlendirmiştir.
B) İngiltere ile imzalanmış; tekeli kaldırıp gümrükleri indirerek ekonomiyi dışa bağımlı kılmıştır.
C) Fransa ile imzalanmış ve kapitülasyonları büsbütün ortadan kaldırarak ekonomik kazanç sağlamıştır.
D) Hammadde ihracatını devlet tekeline alarak Osmanlı hazinesini önemli ölçüde güçlendirmiştir.
E) Yalnızca Karadeniz limanlarını kapsayan dar çerçeveli bölgesel bir ticaret düzenlemesidir.
Cevabı göster
Cevap: B) İngiltere ile imzalanmış; tekeli kaldırıp gümrükleri indirerek ekonomiyi dışa bağımlı kılmıştır.
Baltalimanı Antlaşması İngiltere ile imzalanmış; yed-i vahit (tekel) sistemini ortadan kaldırmış, gümrük oranlarını önemli ölçüde indirmiş ve İngiliz tüccarlara kapsamlı ayrıcalıklar tanıyarak Osmanlı ekonomisini dışa…
Soru 9
1839 Nizip Savaşı'nda Osmanlı kuvvetlerini yenen komutan ve bu yenilginin yarattığı önemli siyasi sonuç aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Kavalalı Mehmet Ali Paşa — Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın imzalanması
B) İbrahim Paşa — Tanzimat Fermanı'nın ilanının hızlanması
C) Kaptan-ı Derya Ahmed Fevzi Paşa — donanmanın Mısır'a teslim edilmesi
D) İbrahim Paşa — Kütahya Antlaşması'nın yenilenmesi
E) Kavalalı Mehmet Ali Paşa — Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması
Cevabı göster
Cevap: B) İbrahim Paşa — Tanzimat Fermanı'nın ilanının hızlanması
Nizip Savaşı'nda Osmanlı kuvvetlerini yenen, Kavalalı'nın oğlu İbrahim Paşa'dır. Bu yenilgi Osmanlı'nın içinde bulunduğu zafiyeti derinleştirmiş ve Tanzimat Fermanı'nın ilanını hızlandırmıştır.
Soru 10
Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Osmanlı'ya karşı isyan başlatmasının doğrudan nedeni ve izlediği ilerleme güzergahı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Mısır valiliğinin elinden alınması — İskenderiye'den Kahire üzerinden Suriye'ye ilerleme
B) Girit'in başka bir valiye verilmesi — Suriye'den Anadolu içlerine ilerleme
C) Napolyon'un Mısır'dan çekilmesiyle oluşan güç boşluğu — doğrudan İstanbul üzerine yürüme
D) Suriye valiliği talebinin reddedilmesi — Suriye'den Konya üzerinden Kütahya'ya ilerleme
E) Osmanlı'nın Nizip'te aldığı yenilgi — Suriye'den Tarsus üzerinden Ankara'ya ilerleme
Cevabı göster
Cevap: D) Suriye valiliği talebinin reddedilmesi — Suriye'den Konya üzerinden Kütahya'ya ilerleme
Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Suriye valiliği talebinin reddedilmesi üzerine isyan etmiş ve Suriye'den Konya üzerinden Kütahya'ya kadar ilerleyerek Osmanlı başkentini tehdit etmiştir.
Soru 11
1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın hükümlerine göre Osmanlı'nın Rusya'ya karşı üstlendiği en temel yükümlülük aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı'nın Rusya'nın talebi üzerine Boğazları yabancı savaş gemilerine kapatması
B) Osmanlı'nın Rusya'ya ticari ayrıcalıklar tanıması ve gümrük vergilerini indirmesi
C) Osmanlı'nın Rusya ile birlikte Kavalalı kuvvetlerine karşı ortak askerî harekât düzenlemesi
D) Osmanlı'nın Karadeniz kıyılarındaki topraklarını Rusya ile ortak yönetmesi
E) Osmanlı'nın Rusya'ya yıllık vergi ödemesi
Cevabı göster
Cevap: A) Osmanlı'nın Rusya'nın talebi üzerine Boğazları yabancı savaş gemilerine kapatması
Hünkâr İskelesi Antlaşması'nda Osmanlı, Rusya'nın talebi hâlinde Boğazları yabancı savaş gemilerine kapatmayı taahhüt etmiştir; bu Osmanlı'nın Rusya lehine üstlendiği en ağır yükümlülüktür.
Soru 12
1840 Londra Konferansı'na katılan devletler arasında aşağıdakilerden hangisi yer ALMAMAKTADIR?
A) İngiltere
B) Fransa
C) Rusya
D) Avusturya
E) Prusya
Cevabı göster
Cevap: B) Fransa
1840 Londra Konferansı'nda İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya Osmanlı'ya destek vermek için bir araya gelmiştir. Fransa bu konferansta yer almamıştır.
Soru 13
1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Boğazlar üzerindeki egemenliği Rusya'ya devretmiş ve denetimini ona bırakmıştır.
B) Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki haklarını sona erdirip geçersiz kılmıştır.
C) Rusya'ya tanınan özel ayrıcalıkları kaldırıp meseleye uluslararası statü kazandırmıştır.
D) Boğazlardan geçiş hakkını İngiltere ile Fransa'ya özgü bir ayrıcalık hâline getirmiştir.
E) Yabancı ticaret gemilerinin Boğazlardan geçişini bütün koşullarda yasaklamıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Rusya'ya tanınan özel ayrıcalıkları kaldırıp meseleye uluslararası statü kazandırmıştır.
1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Hünkâr İskelesi'nin Rusya'ya sağladığı avantajlı konum ortadan kalkmış; Boğazlar Osmanlı egemenliğinde tutulmuş, savaş zamanında yabancı savaş gemilerine kapatılmış ve mesele…
Soru 14
Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın savunma ittifakı niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Her iki taraf da saldırıya uğradığında karşılıklı olarak asker gönderecektir.
B) Süresiz geçerli kalacak ve taraflardan biri çekilene kadar yürürlükte olacaktır.
C) Rusya'ya Osmanlı topraklarına kalıcı asker konuşlandırma hakkı kazandırmıştır.
D) Osmanlı tehdit altına girince Rusya asker yerine Boğazları kapatacak ve antlaşma 8 yıl sürecektir.
E) Osmanlı'nın Rusya'ya her yıl belirli bir tazminat ödemesini de öngörmektedir.
Cevabı göster
Cevap: D) Osmanlı tehdit altına girince Rusya asker yerine Boğazları kapatacak ve antlaşma 8 yıl sürecektir.
Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın gizli maddesine göre Osmanlı tehdit altına girdiğinde Rusya asker göndermek yerine Boğazları diğer devletlere kapatacaktı. Antlaşma 8 yıl süreyle geçerliydi.
Soru 15
Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın 1828'de Mısır'da çıkardığı ve Türkçe-Arapça yayımlanan ilk gazete aşağıdakilerden hangisidir?
A) Vekayi-i Mısriyye
B) Ceride-i Havadis
C) Takvim-i Vekayi
D) Al-Ahram
E) Tercüman-ı Ahval
Cevabı göster
Cevap: A) Vekayi-i Mısriyye
Mehmet Ali Paşa, 1828'de Mısır'da Türkçe ve Arapça yayımlanan ilk gazete olan Vekayi-i Mısriyye'yi çıkarmıştır.