Karahanlılar (ilk Müslüman Türk devleti, kültürel ilkler) Soruları
KPSS Tarih · 11 özgün soru · açıklamalı çözümler
Karahanlılar (ilk Müslüman Türk devleti, kültürel ilkler) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Karahanlılar (ilk Müslüman Türk devleti, kültürel ilkler) konusunda bilmen gereken 11 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Türkçeyi resmi dil olarak kullanan Türk-İslam devletleri arasında Karahanlılar, Karamanlılar, Memlükler ve Osmanlılar sayılır.
Kutadgu Bilig, Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış; adaleti, devleti (saadeti), aklı ve akıbeti (kanaati) simgeleyen dört karakter üzerinden devlet yönetimi ilkelerini anlatan ve Türk-İslam edebiyatının ilk siyasetname örneği sayılan eserdir.
Karahanlılar, Türkçeyi resmi devlet ve edebiyat dili olarak kullanan ilk Türk-İslam devletidir; eserleri Arap alfabesiyle yazılmış olsa da Türkçe edebi üretim Türk kültür tarihinde önemli bir adımdır.
Kutadgu Bilig'deki dört ana karakter dört değeri temsil eder: Küntogdı (hükümdar) adaleti, Aytoldı (vezir) saadeti/devleti, Ögdülmiş aklı, Odgurmış ise akıbeti/kanaati temsil etmektedir.
İlk Türk-İslam edebi eserleri Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip), Divânü Lügati't-Türk (Kaşgarlı Mahmut), Atabetü'l-Hakayık (Edip Ahmet Yükneki) ve Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi) olarak sıralanır.
Karahanlılar Türk veraset anlayışını uygulamış, hükümdarlık ordu komutanlarına bırakılmamış; devlet federatif (birleşik beylikler) biçimde örgütlenmiştir.
Karahanlılar (Hakanlılar / İlig Hanlık), İslam'ı resmi din olarak kabul eden ilk Müslüman Türk devletidir; kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır.
Karahanlı Devleti 840-1212 yılları arasında Doğu ve Batı Türkistan'da hüküm sürmüş; Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi (Tohsi) boylarının desteğiyle kurulmuştur.
Karahanlılar İslam'ı resmi din olarak ilan etmiş; Saltuk Buğra Han'ın İslamiyet'i benimsemesi bu kabulde belirleyici rol oynamıştır.
Karahanlılar döneminde ilk Türkçe yazılı eserler kaleme alınmış; bunların başlıcaları Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig'i ile Kaşgarlı Mahmut'un Divânü Lügati't-Türk'üdür.
Türk-İslam kültür merkezlerinden Semerkant 'şehirlerin şahı', Buhara 'İslam'ın kubbesi/Romanı', Kaşgar ise 'ışıldayan inci' olarak anılmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
İlk Türk-İslam dönemi edebi eserleri ile yazarları eşleştiren aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?
A) Divan-ı Hikmet — Ahmet Yesevi
B) Kutadgu Bilig — Edip Ahmet Yükneki
C) Atabetü'l-Hakayık — Kaşgarlı Mahmut
D) Divânü Lügati't-Türk — Yusuf Has Hacip
E) Kutadgu Bilig — Ahmet Yesevi
Cevabı göster
Cevap: A) Divan-ı Hikmet — Ahmet Yesevi
Divan-ı Hikmet, Ahmet Yesevi'ye aittir. Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacip'in, Divânü Lügati't-Türk Kaşgarlı Mahmut'un, Atabetü'l-Hakayık ise Edip Ahmet Yükneki'nin eseridir.
Soru 2
Türk-İslam edebiyatının ilk siyasetname örneği kabul edilen Kutadgu Bilig hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Kaşgarlı Mahmut tarafından bir sözlük niteliğinde kaleme alınmıştır.
B) Yusuf Has Hacip'in dört karakter üzerinden devlet yönetimini anlattığı eserdir.
C) Büyük Selçuklu döneminde devlet adamlarına yol göstermek amacıyla yazılmıştır.
D) Dinî-tasavvufi öğütleri esas alan manzum bir hikmet kitabı niteliğindedir.
E) Türklerin İslamiyet öncesi töre anlayışını belgeleyen en eski yazılı kaynaktır.
Cevabı göster
Cevap: B) Yusuf Has Hacip'in dört karakter üzerinden devlet yönetimini anlattığı eserdir.
Kutadgu Bilig, Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış; adaleti, devleti (saadeti), aklı ve akıbeti (kanaati) simgeleyen dört karakter aracılığıyla devlet yönetimi ilkelerini işleyen, Türk-İslam…
Soru 3
Türkçeyi hem resmi devlet hem edebiyat dili olarak benimseyen ilk Türk-İslam devleti hangisidir?
A) Büyük Selçuklu Devleti
B) Gazneli Devleti
C) Karahanlı Devleti
D) İlhanlı Devleti
E) Harzemşahlar Devleti
Cevabı göster
Cevap: C) Karahanlı Devleti
Karahanlılar, Türkçeyi hem resmi devlet hem de edebiyat dili olarak kullanan ilk Türk-İslam devletidir; eserler Arap alfabesiyle yazılmış olsa da Türkçenin edebi dil olarak kullanılması Türk kültür tarihi açısından…
Soru 4
Türk-İslam medeniyetinde 'İslam'ın kubbesi' unvanıyla anılan şehir hangisidir?
A) Semerkant
B) Kaşgar
C) Merv
D) Buhara
E) Taşkent
Cevabı göster
Cevap: D) Buhara
Buhara, Türk-İslam kültür coğrafyasında 'İslam'ın kubbesi' olarak anılmıştır. Semerkant 'şehirlerin şahı', Kaşgar ise 'ışıldayan inci' unvanlarıyla bilinir.
Soru 5
Karahanlı Devleti'nin kuruluşunda hangi Türk boylarının desteği belirleyici olmuştur?
A) Kıpçak, Peçenek, Uz ve Bulgar boyları
B) Salur, Kayı, Kınık ve Avşar boyları
C) Oğuz, Kimek, Kanglı ve Kalaç boyları
D) Hazarlar, Avarlar, Göktürkler ve Uygurlar
E) Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi boyları
Cevabı göster
Cevap: E) Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi boyları
Karahanlı Devleti 840-1212 yılları arasında Doğu ve Batı Türkistan'da hüküm sürmüş; Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi (Tohsi) boylarının desteğiyle kurulmuştur.
Soru 6
Aşağıdaki Türk-İslam devletlerinden hangisi Türkçeyi resmi devlet dili olarak kullananlar arasında gösterilmez?
A) Gazneliler
B) Karahanlılar
C) Karamanlılar
D) Memlükler
E) Osmanlılar
Cevabı göster
Cevap: A) Gazneliler
Gazneliler, Farsçayı resmi dil olarak benimsemiş bir devlettir; Türkçeyi resmi dil olarak kullanan Türk-İslam devletleri arasında Karahanlılar, Karamanlılar, Memlükler ve Osmanlılar yer alır.
Soru 7
İslam'ı resmi din olarak kabul eden ilk Türk devletinin kurucusu kimdir?
A) Saltuk Buğra Han
B) Bilge Kül Kadir Han
C) Yusuf Has Hacip
D) Kaşgarlı Mahmut
E) Alp Arslan
Cevabı göster
Cevap: B) Bilge Kül Kadir Han
Karahanlılar (Hakanlılar / İlig Hanlık), İslam'ı resmi din olarak benimseyen ilk Türk devletidir ve bu devletin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır.
Soru 8
Karahanlı Devleti'nin yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Hükümdarlık makamı, ordudaki en başarılı komutanlara devredilen bir görev olarak kabul edilirdi.
B) Ülke, bölünmeyen merkezî bir hanlık olarak sıkı biçimde yönetilirdi.
C) Devletin idaresi, dinî otoritelerin sıkı denetimine bırakılmış bir yapıdaydı.
D) Egemenlik hanedanın ortak malıydı; ülke doğu ve batı kanatlı federatif yapıda örgütlenirdi.
E) Tahta geçiş, babadan büyük oğula geçen saltanat usulüne dayandırılırdı.
Cevabı göster
Cevap: D) Egemenlik hanedanın ortak malıydı; ülke doğu ve batı kanatlı federatif yapıda örgütlenirdi.
Karahanlılarda egemenlik hanedanın ortak malı kabul edilmiş, ülke doğu ve batı kanatlarına ayrılan federatif bir düzende örgütlenmiştir; hükümdarlık ne ordu komutanlarına bırakılmış ne de büyük oğula geçen saltanat…
Soru 9
Karahanlıların İslam'ı resmi din olarak benimsemesinde belirleyici rolü olan isim aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilge Kül Kadir Han
B) Yusuf Has Hacip
C) Saltuk Buğra Han
D) Alp Tegin
E) Kaşgarlı Mahmut
Cevabı göster
Cevap: C) Saltuk Buğra Han
Karahanlılarda İslamiyet'in resmi din olarak kabulünde Saltuk Buğra Han'ın İslamiyet'i benimsemesi belirleyici bir rol oynamıştır.
Soru 10
Kutadgu Bilig'deki karakterlerden Odgurmış, eserde aşağıdaki değerlerden hangisini temsil eder?
A) Adalet
B) Saadet/devlet
C) Akıl
D) İktidar/güç
E) Akıbet/kanaat
Cevabı göster
Cevap: E) Akıbet/kanaat
Kutadgu Bilig'in dört ana karakterinden Odgurmış akıbeti/kanaati temsil eder.
Soru 11
Karahanlılar döneminde kaleme alınan Divânü Lügati't-Türk'ün yazarı kimdir?
A) Kaşgarlı Mahmut
B) Ahmet Yesevi
C) Edip Ahmet Yükneki
D) Yusuf Has Hacip
E) Ali Şir Nevai
Cevabı göster
Cevap: A) Kaşgarlı Mahmut
Divânü Lügati't-Türk, Karahanlılar döneminde Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmış; Kutadgu Bilig ise aynı dönemde Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınmıştır.