Kanuni Sultan Süleyman dönemi (Mohaç 1526, Viyana, Preveze 1538, kapitülasyonlar) Soruları
KPSS Tarih · 28 özgün soru · açıklamalı çözümler
Kanuni Sultan Süleyman dönemi (Mohaç 1526, Viyana, Preveze 1538, kapitülasyonlar) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Kanuni Sultan Süleyman dönemi (Mohaç 1526, Viyana, Preveze 1538, kapitülasyonlar) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Kanuni Sultan Süleyman 1520-1566 yılları arasında yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; batıda Macaristan, doğuda Safeviler, güneyde Kuzey Afrika yönünde yoğun politikalar izlemiştir.
Kanuni'nin 1529 Viyana Kuşatması; kışın erken bastırması, ikmal hatlarının uzunluğu ve Viyana surlarının güçlü olması gibi nedenlerle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Belgrad (1521) üs olarak alınmış, Rodos Adası Saint Jean Şövalyelerinden (1522) ele geçirilmiş ve Viyana ilk kez kuşatılmıştır.
Preveze Deniz Savaşı 1538'de Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Haçlı donanmasına karşı kazanılmış, Akdeniz Türk gölü hâline gelmiş ve bu tarih Donanma Günü olarak kutlanmaktadır.
Belgrad, Fatih döneminde değil Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1521) fethedilmiştir; Fatih dönemi fetihleri Kırım, Amasra, Trabzon ve Mora'dır.
Kapitülasyonlar, yabancı devletlerin Osmanlı pazarına serbestçe girmesine yol açarak ekonomik gelişimi engellemiş, devleti açık pazar hâline getirmiş ve mali bağımsızlığın yitirilmesine neden olmuştur.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Don ile Volga nehirlerini birleştiren kanal projesi planlanmış; amacı Orta Asya Türk devletleriyle bağlantı kurmak ve Rusya'yı engellemek olan proje tamamlanamamıştır.
Kanuni Sultan Süleyman, Pavya Muharebesi'nde esir düşen Fransa Kralı I. François'nın serbest bırakılması için girişimde bulunmuş, bu da Fransız-Osmanlı ittifakının temelini atmıştır.
Osmanlı'da ilk kapitülasyon 1352'de Orhan Bey döneminde Cenevizlilere verilmiş; Kanuni döneminde 1535'te Fransa'ya kapitülasyon tanınmıştır.
Kanuni döneminde İslam dünyasındaki liderlik Hicaz'ın kontrolü, Mekke-Medine hizmetinin üstlenilmesi ve halifelik makamının pekiştirilmesiyle güçlendirilmiştir.
Kanuni Sultan Süleyman 'Muhibbi' mahlasıyla şiirler yazan bir şair-padişahtır.
Osmanlı ile Fransa arasında 1535'te (1535-1536) imzalanan kapitülasyon antlaşması, Habsburglara karşı kurulan ittifakın parçası olarak Fransız tüccarlara geniş ticari ayrıcalıklar tanımış ve 'iki hükümdar sağ kaldıkça geçerli' hükmünü içermiştir.
Kapitülasyonlar çerçevesinde yabancı uyruklu kişiler kendi aralarındaki davaları Osmanlı mahkemelerinde değil konsolosluk mahkemelerinde görürdü.
Osmanlı ile İran arasında imzalanan ilk resmî antlaşma, Kanuni döneminde imzalanan Amasya Antlaşması'dır (1555).
Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi Zigetvar Seferi'dir.
Osmanlı döneminden kalma kapitülasyonlar Lozan Antlaşması ile tamamen kaldırılmış ve Türkiye ekonomik egemenliğini/bağımsızlığını kazanmıştır.
Osmanlı maliyesi ilk kez Kanuni Sultan Süleyman döneminde açık vermeye başlamış, bu dönemde enflasyon yaşanıp paranın değeri düşmüştür.
Kanuni döneminde 1538'den itibaren Baharat Yolu'nu/Hint ticaretini kontrol etmek ve Portekiz'in Hint Okyanusu egemenliğine son vermek amacıyla yapılan Hint Deniz Seferleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Kanuni Sultan Süleyman, 1538 Bender Kalesi yazıtı ve I. François'ya gönderdiği mektupla kendini 'sultanlar sultanı, hakanlar hakanı' olarak tanımlayıp Osmanlı'nın evrensel hâkimiyet iddiasını ve meşruiyetin soy bağına dayandığını ortaya koymuştur.
Kanuni Sultan Süleyman, Şarlken önderliğindeki Haçlı donanmasına karşı Barbaros Hayreddin Paşa'yı Osmanlı hizmetine çağırarak Kaptan-ı Deryalık görevine atamıştır.
Seydi Ali Reis, Kanuni dönemi denizci ve coğrafyacısıdır; 'Mirat-ül Memalik' seyahatnamesi ile 'Kitab-ül Muhit' denizcilik eserini yazmıştır.
Mohaç Meydan Muharebesi 1526'da Osmanlı ile Macaristan arasında yapılmış, yaklaşık iki buçuk saatte Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış ve Macar Krallığı fiilen sona ererek Macaristan Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
1535'te Osmanlı ile Fransa arasında imzalanan kapitülasyon antlaşması hakkında aşağıdakilerin hangisi yanlıştır?
A) Osmanlı hukuku Fransız tüccarlar üzerinde tam egemenliğini korumuştur.
B) Fransız tüccarlara geniş ticari ayrıcalıklar tanımıştır.
C) 'İki hükümdar sağ kaldıkça geçerli' hükmünü içermektedir.
D) Kanuni Sultan Süleyman ile I. François arasında imzalanmıştır.
E) Habsburglara karşı kurulan ittifakın parçasıdır.
Cevabı göster
Cevap: A) Osmanlı hukuku Fransız tüccarlar üzerinde tam egemenliğini korumuştur.
Yanlış olan ifade, Osmanlı hukukunun Fransız tüccarlar üzerinde tam egemenliğini koruduğudur; kapitülasyonlar tam egemenlik değil, ayrıcalıklı bir statü tanıyarak Osmanlı yargı egemenliğini zayıflatmıştır.
Soru 2
Belgrad'ın Osmanlı tarafından fethedilmesi hangi padişah dönemine aittir?
A) Fatih Sultan Mehmet dönemine; diğer fetihlerle birlikte bu dönemde gerçekleşmiştir.
B) II. Bayezid dönemine; Avrupa seferleri bu dönemde yoğunlaşmıştır.
C) Yavuz Sultan Selim dönemine; batı fetihleri onun saltanatı sırasında yapılmıştır.
D) Kanuni Sultan Süleyman dönemine; 1521'de fethedilmiştir.
E) III. Murat dönemine; Macaristan'a yapılan seferlerin bir parçası olarak alınmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Kanuni Sultan Süleyman dönemine; 1521'de fethedilmiştir.
Belgrad, Fatih dönemi değil Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1521'de fethedilmiştir. Fatih'in fetihlerine Kırım, Amasra, Trabzon ve Mora örnek verilebilir.
Soru 3
Mohaç Meydan Muharebesi'nin sonuçları açısından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) 1526'da yapılmış; Osmanlı ve Macaristan arasında iki yıl sürmüş ve iki taraf da ağır kayıp vermiştir.
B) 1525'te yapılmış; Kanuni bizzat savaşa katılmamış, veziriazam orduyu yönetmiştir.
C) 1526'da yapılmış; Osmanlı yaklaşık iki buçuk saatte Macaristan'ı yenilgiye uğratmış ve Macar Krallığı fiilen sona ermiştir.
D) 1526'da yapılmış; Macarlar ilk anda Osmanlı'ya üstünlük sağlamış ancak uzun vadede yenilmişlerdir.
E) Savaş sonucunda Macaristan Osmanlı'ya bağlanmış fakat Macar Krallığı nominal olarak varlığını korumaya devam etmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) 1526'da yapılmış; Osmanlı yaklaşık iki buçuk saatte Macaristan'ı yenilgiye uğratmış ve Macar Krallığı fiilen sona ermiştir.
Mohaç Meydan Muharebesi 1526'da yaklaşık iki buçuk saatte Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış ve Macar Krallığı fiilen sona ermiştir.
Soru 4
Kanuni Sultan Süleyman'ın Roma-Germen İmparatorluğu'na karşı Almanya'daki Protestan ve Kalvinistleri desteklemesinin temel amacı neydi?
A) Osmanlı'nın Avrupa'daki Hristiyan nüfusu Müslümanlaştırma politikasının bir parçasıydı.
B) Protestanları Osmanlı egemenliği altına alarak onlardan askerî destek sağlamaktı.
C) Papalığın siyasi gücünü kırmak ve Roma Kilisesi'nin Venedik üzerindeki nüfuzunu sarsmaktı.
D) Lutherci kilisenin Osmanlı'nın müttefiki Fransa üzerindeki etkisini artırması için zemin hazırlamaktı.
Doğru yanıt, rakip imparatorluğun (Roma-Germen) dinî birliğini bozarak mezhep çatışmalarından yararlanmaktır; Kanuni, Protestan ve Kalvinistleri desteklemesinin temel amacı bu birliği zayıflatmaktı.
Soru 5
Kanuni Süleyman, 1538 Bender Kalesi yazıtı ve I. François'ya gönderdiği mektupta kendini nasıl tanımlamıştır?
A) Tüm Müslümanların koruyucusu ve halifesi
B) Sultanlar sultanı, hakanlar hakanı
C) Doğu ve Batı'nın tek hükümdarı
D) İki kıtanın ve iki denizin efendisi
E) Allah'ın yeryüzündeki gölgesi ve İslam'ın kılıcı
Cevabı göster
Cevap: B) Sultanlar sultanı, hakanlar hakanı
Kanuni Sultan Süleyman, söz konusu yazıt ve mektupta kendini 'sultanlar sultanı, hakanlar hakanı' olarak tanımlayarak Osmanlı'nın evrensel hâkimiyet iddiasını ve soy meşruiyetini ortaya koymuştur.
Soru 6
Kanuni dönemi denizcisi ve coğrafyacısı Seydi Ali Reis'in kaleme aldığı eserler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) 'Kitab-ı Bahriye' ve 'Piri Reis Haritası'
B) 'Kanunname-i Bahr-i Sefid' ve 'Coğrafya-yı Bahriye'
C) 'Seyahatname' ve 'Cihannüma'
D) 'Tabakat-ül Memalik' ve 'Mir'at-ül Âlem'
E) 'Mirat-ül Memalik' ve 'Kitab-ül Muhit'
Cevabı göster
Cevap: E) 'Mirat-ül Memalik' ve 'Kitab-ül Muhit'
Seydi Ali Reis; seyahatnamesi 'Mirat-ül Memalik' ile denizcilik eseri 'Kitab-ül Muhit'i yazmıştır; Kanuni dönemi önemli denizci-coğrafyacılarındandır.
Soru 7
Kanuni Sultan Süleyman'ın tahtta kaldığı süre ve yoğunlaştığı coğrafi yönler hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yaklaşık 30 yıl hüküm sürmüş; ağırlıkla Doğu Avrupa'ya yönelik politikalar izlemiştir.
B) Yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; batıda Macaristan, doğuda Safeviler, güneyde Kuzey Afrika'yla ilgilenmiştir.
C) Yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; dış politikayı büyük ölçüde veziriazamlara bırakmıştır.
D) Yaklaşık 50 yıl hüküm sürmüş; doğuda Rusya, kuzeyde Polonya yönünde politika izlemiştir.
E) Yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; enerjisini Doğu Akdeniz deniz hâkimiyetine yöneltmiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) Yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; batıda Macaristan, doğuda Safeviler, güneyde Kuzey Afrika'yla ilgilenmiştir.
Kanuni Sultan Süleyman 1520-1566 arasında yaklaşık 46 yıl hüküm sürmüş; batıda Macaristan, doğuda Safeviler, güneyde Kuzey Afrika yönünde çok cepheli politikalar izlemiştir.
Soru 8
Osmanlı döneminden miras kalan kapitülasyonların tümüyle ortadan kaldırılması ve Türkiye'nin ekonomik egemenliğini yeniden kazanması hangi antlaşmayla sağlanmıştır?
A) Mondros Mütarekesi
B) Sevr Antlaşması
C) Mudanya Mütarekesi
D) Lozan Antlaşması
E) Ankara Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: D) Lozan Antlaşması
Kapitülasyonlar, 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile uluslararası hukukî zemine oturtularak tamamen kaldırılmış ve Türkiye ekonomik egemenliğini kazanmıştır.
Soru 9
1538'de kazanılan Preveze Deniz Savaşı ile ilgili aşağıdakilerin hangisi doğrudur?
A) Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Haçlı donanması yenilmiş, Akdeniz Türk gölü olmuş ve bu tarih Donanma Günü sayılmıştır.
B) Savaş Turgut Reis komutasında kazanılmış ve Avrupa'da büyük yankı uyandırmıştır.
C) Savaş sonucunda Kuzey Afrika tümüyle Osmanlı kontrolüne girmiş ve İspanya ile barış antlaşması imzalanmıştır.
D) Savaş Piri Reis komutasında kazanılmış, Hint Okyanusu Türk hâkimiyetine girmiştir.
E) Osmanlı donanması bu savaşta başarısız olmuş; ancak diplomatik yollarla Akdeniz'deki üstünlük korunmuştur.
Cevabı göster
Cevap: A) Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Haçlı donanması yenilmiş, Akdeniz Türk gölü olmuş ve bu tarih Donanma Günü sayılmıştır.
Preveze Deniz Savaşı 1538'de Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Haçlı donanmasına karşı kazanılmış, Akdeniz Türk gölü hâline gelmiş ve bu tarih Donanma Günü olarak kutlanmaktadır.
Soru 10
Kanuni Sultan Süleyman'ın evrensel hâkimiyet iddiasını yansıtan ve onu 'bütün yeryüzünün tek meşru hükümdarı ve önderi' olarak niteleyen unvanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sultanü'l-Guzat ve'l-Mücahidin
B) Zillullah fi'l-Arz
C) Halife-i Rûy-i Zemin
D) Padişah-ı Âlem-penah
E) Emirü'l-Müminin
Cevabı göster
Cevap: C) Halife-i Rûy-i Zemin
'Halife-i Rûy-i Zemin' ifadesi 'Yeryüzünün Halifesi' anlamına gelir; bu unvan Kanuni Sultan Süleyman'ı bütün yeryüzünün tek meşru hükümdarı ve önderi sayan evrensel hâkimiyet iddiasını dile getirir.
Soru 11
Osmanlı Devleti'nde ilk kapitülasyonun hangi hükümdarlık döneminde ve hangi devlete verildiği doğru olarak eşleştirilmiştir?
A) Orhan Bey — Venedikliler (1352)
B) Fatih Sultan Mehmet — Cenevizliler (1453)
C) I. Murat — Cenevizliler (1362)
D) Yıldırım Bayezid — Venedikliler (1390)
E) Orhan Bey — Cenevizliler (1352)
Cevabı göster
Cevap: E) Orhan Bey — Cenevizliler (1352)
Osmanlı Devleti'nde ilk kapitülasyon 1352 yılında Orhan Bey döneminde Cenevizlilere verilmiştir; diğer seçeneklerdeki hükümdar-devlet-tarih eşleştirmeleri yanlıştır.
Soru 12
Kanuni Sultan Süleyman döneminde planlanan Don-Volga Kanal Projesi'nin temel hedefleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Portekiz'in Akdeniz ticaretindeki hâkimiyetini kırmak
B) Rusya'nın güneye doğru yayılmasını engellemek
C) Volga ve Don nehirlerini birleştirerek Hazar yönündeki ulaşımı kolaylaştırmak
D) Orta Asya Türk devletleriyle kara-su bağlantısı kurmak
E) Bozkır yolunu denetim altına alarak Orta Asya ile iletişimi güçlendirmek
Cevabı göster
Cevap: A) Portekiz'in Akdeniz ticaretindeki hâkimiyetini kırmak
Don-Volga projesi Orta Asya Türk devletleriyle bağlantı kurmayı, Rusya'nın güneye yayılmasını engellemeyi ve iki nehri birleştirerek Hazar yönündeki ulaşımı kolaylaştırmayı amaçlamaktaydı.
Soru 13
Kanuni Sultan Süleyman'ın Pavya Muharebesi'nde esir düşen Fransa Kralı I. François için girişimde bulunması ne açıdan önem taşımaktadır?
A) Osmanlı'nın Papalık ile diplomatik ilişkiler kurmasının başlangıcıdır.
B) Venedik'in Osmanlı ile ortak savunma paktı oluşturmasını sağlamıştır.
C) Osmanlı'nın İspanya ile kalıcı barış antlaşması imzalamasına zemin hazırlamıştır.
D) İki devlet arasındaki uzun soluklu ittifakın temelini atmıştır.
E) Kutsal Roma İmparatorluğu'nun Osmanlı egemenliğini tanımasına yol açmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) İki devlet arasındaki uzun soluklu ittifakın temelini atmıştır.
Kanuni'nin Pavya'da esir düşen I. François'nın serbest bırakılması için girişimi, iki devlet arasındaki uzun soluklu ittifakın (Fransız-Osmanlı ittifakı) temelini atmıştır; bu ittifak Habsburglara karşı ortak bir denge…
Soru 14
Osmanlı'daki kapitülasyonlar kapsamında yabancı uyruklular arasındaki hukuki uyuşmazlıklar hangi mahkemelerde çözüme kavuşturulurdu?
A) Konsolosluk mahkemelerinde
B) Divan-ı Hümayun'da
C) Osmanlı şer'iye mahkemelerinde
D) Osmanlı nizamiye mahkemelerinde
E) Ortak karma tahkim kurullarında
Cevabı göster
Cevap: A) Konsolosluk mahkemelerinde
Kapitülasyonlar gereğince yabancı uyruklu kişilerin kendi aralarındaki davalar Osmanlı mahkemelerinin dışında tutulmuş ve konsolosluk mahkemelerinde görülmüştür; bu durum Osmanlı yargı egemenliğini zedelemekteydi.
Soru 15
Kanuni Sultan Süleyman döneminin Batı politikasına ilişkin aşağıdaki gelişmelerden hangisi yanlıştır?
A) 1521'de Belgrad üs olarak alınmıştır.
B) Viyana ilk kez bu dönemde kuşatılmıştır.
C) Rodos'tan önce Belgrad değil, doğrudan Macaristan üzerine yürünmüştür.
D) Belgrad'ın fethiyle Avrupa seferlerine açılan kapı güvence altına alınmıştır.
E) 1522'de Rodos Adası Saint Jean Şövalyelerinden ele geçirilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) Rodos'tan önce Belgrad değil, doğrudan Macaristan üzerine yürünmüştür.
Kanuni önce Belgrad'ı (1521), ardından Rodos'u (1522) aldı; sıralama Belgrad önce, Rodos sonradır. Batı seferlerinde önce Belgrad güvence altına alınmış, sonra adalar ve Macaristan üzerine yürünmüştür.