İslamiyet öncesi Türk devlet ve toplum yapısı (kut, kurultay, töre, ikili teşkilat, boy) Soruları

KPSS Tarih · 20 özgün soru · açıklamalı çözümler

İslamiyet öncesi Türk devlet ve toplum yapısı (kut, kurultay, töre, ikili teşkilat, boy) — Konu Özeti

KPSS Tarih kapsamında İslamiyet öncesi Türk devlet ve toplum yapısı (kut, kurultay, töre, ikili teşkilat, boy) konusunda bilmen gereken 20 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde töreyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Yalnızca halk sınıfı için geçerli olup hükümdarı bağlamazdı.
  2. B) Başlangıçta sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
  3. C) Oluşumunda halkın belirleyici bir etkisi vardır.
  4. D) Herkesin — hükümdar dahil — uymakla yükümlü olduğu yazısız hukuk kurallarıdır.
  5. E) Hükümdarın yetkilerini sınırlayıcı bir işlev taşımaktaydı.
Cevabı göster

Cevap: A) Yalnızca halk sınıfı için geçerli olup hükümdarı bağlamazdı.

Töre yalnızca halkı değil hükümdarı da bağlayan evrensel bir hukuk kuralıydı. Hükümdarın törenin dışında tutulduğu fikri yanlıştır.

Soru 2

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Kurultay'ın hangi işlevi, kağanın yetkilerini sınırlayan bir denetim mekanizması niteliği taşıdığının kanıtıdır?

  1. A) Sadece dini törenlerin düzenlenmesiyle görevli olması
  2. B) Vergi oranlarını kağan adına danışmaya gerek duymadan saptaması
  3. C) Dış politika, töre belirleme ve hüküm verme yetkisini taşıması
  4. D) Ordu komutanlarını kağandan bağımsız biçimde atayabilmesi
  5. E) Yabancı elçilerin kabulünde kağana eşlik etmekle yetinmesi
Cevabı göster

Cevap: C) Dış politika, töre belirleme ve hüküm verme yetkisini taşıması

Kurultay dış politika, töre belirleme ve hüküm verme gibi alanlarda söz sahibi olduğundan kağanın tek başına karar vermesini geleneksel olarak kısıtlardı.

Soru 3

Göktürk Devleti'nde batı kanadının yönetimi kime verilmişti?

  1. A) Bumin Kağan
  2. B) İstemi Yabgu
  3. C) Mukan Kağan
  4. D) Bilge Kağan
  5. E) Kül Tigin
Cevabı göster

Cevap: B) İstemi Yabgu

Göktürk ikili teşkilatında batı (tabi) kanadını İstemi Yabgu yönetirken doğu/merkez kanadını Bumin Kağan, sonradan Mukan Kağan yönetmiştir.

Soru 4

İlk Türk devletlerindeki ordu yapısını diğer toplumların ordularından ayıran temel özellik nedir?

  1. A) Ordunun ücretli paralı askerlerden oluşan sürekli bir kuvvet olması
  2. B) Her erkeğin doğuştan asker sayılması ve orduya ücret ödenmemesi
  3. C) Kağanın sefere bizzat katılmasının töre gereği zorunlu tutulması
  4. D) Ordunun komuta kademesinin din adamlarınca belirlenmesi
  5. E) Orduya katılımın yalnızca boy beyleriyle sınırlandırılmış olması
Cevabı göster

Cevap: B) Her erkeğin doğuştan asker sayılması ve orduya ücret ödenmemesi

Türk ordu-millet anlayışında her erkek doğuştan asker sayılırdı ve orduya ücret ödenmezdi; bu yapı diğer toplumların ücretli veya sınıfa dayalı ordularından ayrışır.

Soru 5

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde "Orun-ülüş" geleneği aşağıdakilerden hangisini düzenlemiştir?

  1. A) Kağanın seçilme usullerini ve taht devir törenlerini
  2. B) Din adamlarının (şaman/kam) devlet törenlerindeki görevlerini
  3. C) Vergi miktarlarının belirlenmesini ve dağıtımını
  4. D) Batı kanadı yöneticisinin atanma biçimini
  5. E) Kurultay'da oturma sırasını ve ganimet paylaşımını
Cevabı göster

Cevap: E) Kurultay'da oturma sırasını ve ganimet paylaşımını

Orun-ülüş geleneği kurultaydaki oturma sırasını (orun) ve ganimet paylaşımını (ülüş) düzenleyerek devlet teşkilatındaki hiyerarşiyi yansıtırdı.

Soru 6

"İl gider, töre kalır" deyişi İslamiyet öncesi Türk anlayışında aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

  1. A) Devlet yıkılsa bile töre geleneğinin yaşamayı sürdüreceği
  2. B) Törenin ancak devlet ayakta kaldığı sürece anlam taşıyabileceği
  3. C) Kağanın dilediğinde töre kurallarından bağımsız davranabileceği
  4. D) Devletin sınırlarının zamanla genişleyip daralarak değişeceği
  5. E) İl kavramının töre geleneğini de bütünüyle kapsadığı
Cevabı göster

Cevap: A) Devlet yıkılsa bile töre geleneğinin yaşamayı sürdüreceği

"İl gider, töre kalır" deyişi, devlet (il) yıkılsa da töre geleneğinin varlığını sürdüreceği anlayışını yansıtır; töre devletten daha kalıcı kabul edilmiştir.

Soru 7

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde "Toy" hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Hükümdar ile vezirlerden oluşan, halka kapalı gizli bir danışma kurulu olması
  2. B) Hükümdar, hatun, komutanlar ve boy beylerinin katıldığı geniş bir devlet meclisi olması
  3. C) Askeri seferlerin planlanmasıyla görevli dar kapsamlı bir savaş konseyi olması
  4. D) Yabancı elçilerin yargılandığı özel yetkili bir mahkeme işlevi görmesi
  5. E) Töreyi yeniden düzenlemek üzere yalnızca din adamlarının toplandığı kurul olması
Cevabı göster

Cevap: B) Hükümdar, hatun, komutanlar ve boy beylerinin katıldığı geniş bir devlet meclisi olması

Toy (Kurultay/Kengeş) hükümdar, hatun, komutanlar ve boy beylerinin katıldığı, devletin önemli meselelerini görüşen geniş katılımlı bir meclisti.

Soru 8

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kut anlayışına göre kağanın meşruiyetini yitirdiğinin temel göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Kurultay kararlarına aykırı davranması
  2. B) Töreyi yazıya döktürmesi
  3. C) Doğu kanadı yönetimini bırakması
  4. D) Halkını geçindirme gücünü yitirmesi
  5. E) Yabgu unvanını kullanmayı bırakması
Cevabı göster

Cevap: D) Halkını geçindirme gücünü yitirmesi

Kut anlayışında kağanın otoritesi halkını geçindirebilmesine dayanırdı; bu ekonomik dayanak zayıflayınca kağan meşruiyetini yitirirdi.

Soru 9

Türk devlet geleneğinde 'ilkel demokrasi' kavramının temel dayanağı olarak gösterilen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Kağanın töreye dayanarak halktan düzenli biçimde vergi toplayabilmesi
  2. B) Savaş ganimetlerinin orun-ülüş kurallarına göre adil biçimde paylaştırılması
  3. C) Onluk sistemin Mete Han döneminden itibaren ordu teşkilatında uygulanması
  4. D) Hatun'un yabancı devlet elçilerini kağan adına resmen kabul edebilmesi
  5. E) Boy beylerinin kurultayda kötü yöneten kağanı görevden alabilmesi
Cevabı göster

Cevap: E) Boy beylerinin kurultayda kötü yöneten kağanı görevden alabilmesi

Boy beylerinin Kurultay'da söz hakkına sahip olması ve kötü yöneten kağanı görevden alıp yerine yenisini seçebilmesi, Türk devlet geleneğinde demokratik unsurların kanıtı olarak değerlendirilir.

Soru 10

İslamiyet öncesi Türk devlet teşkilatında "Tudun" unvanı aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?

  1. A) Hükümdar oğlu
  2. B) Yargıç
  3. C) Vergi memuru
  4. D) Bakan
  5. E) Hükümdar
Cevabı göster

Cevap: C) Vergi memuru

Tudun, Türk devlet teşkilatında vergi işlerini yürüten memuru ifade eden unvandır.

Soru 11

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde "İlteber" unvanı hangi görevi tanımlamaktaydı?

  1. A) Vergi işlerini yürüten memur
  2. B) Kağanın baş danışmanı
  3. C) Kurultay başkanı
  4. D) Bağlı/tabi hükümdar
  5. E) Askerî birlik komutanı
Cevabı göster

Cevap: D) Bağlı/tabi hükümdar

İlteber, Türk devletlerinde merkez hâkimiyetine bağlı tabi hükümdarı ifade eden bir unvandı.

Soru 12

"Güneş bayrağımız, gökyüzü çadırımız" sözü İslamiyet öncesi Türk anlayışında hangi kavramın ifadesidir?

  1. A) Ordu-millet anlayışının
  2. B) İkili teşkilat sisteminin
  3. C) Kut anlayışının ilahi kaynağının
  4. D) Töre geleneğinin değişmezliğinin
  5. E) Cihan hâkimiyeti anlayışının
Cevabı göster

Cevap: E) Cihan hâkimiyeti anlayışının

Bu söz, Türklerin tüm dünyayı yönetme ideali olarak cihan hâkimiyeti (dünya egemenliği) anlayışını yansıtmaktadır.

Soru 13

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Hatun'un (hükümdar eşi) konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Saray içi işlerle ilgilenen, siyasi karara katılmayan bir konumda bulunması
  2. B) Kurultaya katılıp elçileri kabul ederek siyasi yetkiler kullanabilmesi
  3. C) Kağanın ölümü hâlinde tahta geçmesinin töre gereği engellenmiş olması
  4. D) Devlet yönetiminin dışında tutularak yalnızca dini görevler üstlenmesi
  5. E) Kağan adına ordu komutanlığını sürekli biçimde yürütmekle görevlendirilmesi
Cevabı göster

Cevap: B) Kurultaya katılıp elçileri kabul ederek siyasi yetkiler kullanabilmesi

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Hatun kurultaya katılabilir, yabancı elçileri kabul edebilir ve devlet yönetiminde söz sahibi olarak siyasi yetkiler kullanabilirdi.

Soru 14

İslamiyet öncesi Türk ordularında onluk sistemi kim kurmuştur?

  1. A) Bumin Kağan
  2. B) İstemi Yabgu
  3. C) Mete Han
  4. D) Bilge Kağan
  5. E) Kül Tigin
Cevabı göster

Cevap: C) Mete Han

Onluk sistemin kurucusu Mete Han'dır. Bu sistem sonradan Moğollar da dahil olmak üzere çeşitli toplumlar tarafından benimsenmiştir.

Soru 15

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde Kurultay'ın kağan üzerindeki etkisine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A) Kurultay kararları kağanı bağladığından kağanın bu kararları uygulama zorunluluğu vardı.
  2. B) Kurultay yalnızca dini törenler için toplanır, siyasi konularda yetkisi bulunmazdı.
  3. C) Kağan güçlendiğinde Kurultay'ın etkisi artardı.
  4. D) Kağan zayıfladığında Kurultay'ın ağırlığı azalırdı.
  5. E) Kurultay bir danışma organı olup son karar yetkisi kağana aitti.
Cevabı göster

Cevap: E) Kurultay bir danışma organı olup son karar yetkisi kağana aitti.

Kurultay bir danışma organıydı; aldığı kararlar kağanı bağlamazdı. Kağan güçlüyse Kurultay'ın etkisi azalır, zayıfsa artar. Bu nedenle son karar yetkisi her zaman kağana aitti.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Tarih dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Tarih konuları