III. Selim ve Nizam-ı Cedit ıslahatları (Kabakçı Mustafa isyanı) Soruları
KPSS Tarih · 24 özgün soru · açıklamalı çözümler
III. Selim ve Nizam-ı Cedit ıslahatları (Kabakçı Mustafa isyanı) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında III. Selim ve Nizam-ı Cedit ıslahatları (Kabakçı Mustafa isyanı) konusunda bilmen gereken 10 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
III. Selim döneminin başlıca yenilikleri arasında Nizam-ı Cedit ordusu, İrad-ı Cedit Hazinesi, daimi elçilikler, devlet matbaasının açılması, askeri okullarda Fransızca öğretimi ve Selimiye-Levent kışlalarının inşası yer alır.
Nizam-ı Cedit ordusunun kurulması, Osmanlı'nın Avrupa askeri tekniğinden ve anlayışından etkilendiğinin kanıtıdır; ancak III. Selim reformlarını anayasal/meşruti bir yönetim anlayışına dayandırmamıştır.
III. Selim döneminde Avrupa başkentlerinde (Paris, Londra, Viyana, Berlin) ilk kez daimi (sürekli) elçilikler açılmış; ayrıca devlet adamlarına ıslahat raporları (layiha) hazırlatılmış ve Meşveret Meclisi oluşturulmuştur.
Nizam-ı Cedit ordusunun giderlerini karşılamak için Hazine-i Âmire'den ayrı, özel bir mali yapı olan İrad-ı Cedit Hazinesi kurulmuş; bu hazineye bazı mukataa gelirleri, yeni örfi vergiler ve iltizam gelirlerinin bir bölümü aktarılmıştır.
Nizam-ı Cedit'e tepki olarak 1807'de Kabakçı Mustafa önderliğinde çıkan Yeniçeri isyanı sonucunda III. Selim tahttan indirilmiş ve Nizam-ı Cedit ordusu lağvedilmiştir.
III. Selim (1789-1807), 'Nizam-ı Cedit' (Yeni Düzen) adıyla bilinen kapsamlı ve Batılı tarzdaki ilk büyük ıslahat hareketini başlatmıştır.
III. Selim'in başlattığı reformlar (Nizam-ı Cedit) onun tahttan indirilmesiyle kesintiye uğramış, ilerleyen dönemde II. Mahmut tarafından sürdürülmüştür.
III. Selim, Yeniçeri düzenine alternatif olarak Avrupa tarzında eğitilen düzenli Nizam-ı Cedit ordusunu kurmuş; ilk talimler Levent Çiftliği'nde yapılmış, İsveç ve Fransa'dan subaylar getirtilmiştir.
Nizam-ı Cedit reformlarına, çıkarlarının tehdit altında olduğunu gören Yeniçeri Ocağı ve arkalarındaki ulema (muhafazakâr çevreler) direnç göstermiştir.
Osmanlı ıslahat padişahları-kurumları eşleştirmesinde III. Selim Nizam-ı Cedit ile; I. Mahmut Humbaracı Ocağı, III. Mustafa Sürat Topçuları, II. Mahmut Asakir-i Mansure ile anılır.
Örnek Sorular
Soru 1
Osmanlı tarihinde ilk kez Paris, Londra, Viyana ve Berlin'de sürekli elçiliklerin açıldığı, devlet adamlarına layiha hazırlatıldığı ve Meşveret Meclisi'nin kurulduğu dönem hangi padişahın saltanat yıllarına karşılık gelmektedir?
A) I. Mahmut
B) III. Mustafa
C) III. Selim
D) II. Mahmut
E) Abdülmecit
Cevabı göster
Cevap: C) III. Selim
Söz konusu diplomatik ve idari yenilikler — Paris, Londra, Viyana, Berlin'deki daimi elçilikler, layihalar ve Meşveret Meclisi — doğrudan III. Selim dönemine aittir.
Soru 2
III. Selim döneminde Yeniçerilerin Nizam-ı Cedit'e karşı gösterdiği direniş ile bu direniş sonucunda ortaya çıkan gelişmeler karşılaştırıldığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu iki boyutu doğru biçimde birbirinden ayırt etmektedir?
A) Direniş de sonucu da askerî alanla sınırlı kalmış, III. Selim'in saltanatını etkilememiştir.
B) Yeniçeri muhalefeti ulemanın desteğinden yoksun kaldığından isyan kısa sürede bastırılmış, Nizam-ı Cedit varlığını korumuştur.
C) 1807 öncesi Yeniçeri ve ulema çevresinde biriken direniş, Kabakçı isyanıyla III. Selim'in tahttan indirilmesine yol açmıştır.
D) İlk muhalefet padişah tarafından bastırılmış, ordunun lağvedilmesi ise ancak II. Mahmut döneminde gerçekleşmiştir.
E) Tepki yalnızca İrad-ı Cedit Hazinesi'nin kaldırılmasını hedeflemiş, Nizam-ı Cedit ordusuna ise dokunulmamıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) 1807 öncesi Yeniçeri ve ulema çevresinde biriken direniş, Kabakçı isyanıyla III. Selim'in tahttan indirilmesine yol açmıştır.
Yeniçeri ve ulema çevresinin Nizam-ı Cedit'e direnci 1807 öncesinde bir süreç olarak birikmiş; bu birikmiş direnç 1807 Kabakçı Mustafa isyanıyla III.
Soru 3
Osmanlı padişahları ile gerçekleştirdikleri askeri kurumlar eşleştirildiğinde, hangi seçenekte yanlış bir eşleştirme yapılmıştır?
A) I. Mahmut — Humbaracı Ocağı
B) III. Mustafa — Sürat Topçuları
C) III. Selim — Nizam-ı Cedit
D) II. Mahmut — Asakir-i Mansure
E) II. Mahmut — Nizam-ı Cedit
Cevabı göster
Cevap: E) II. Mahmut — Nizam-ı Cedit
Nizam-ı Cedit, III. Selim'e aittir; II. Mahmut ile eşleşen askeri kurumu ise Asakir-i Mansure-i Muhammediye'dir.
Soru 4
Bir tarihçi, 18. yüzyılın sonunda hayata geçirilen bir askeri reform programına karşı çıkan grupları araştırmaktadır. Kaynaklarda 'yeni ordu birliklerinin kendi ayrıcalıklarını ve geçim kaynaklarını ortadan kaldıracağından korkan asker sınıfı' ile 'geleneksel düzeni savunan din adamları çevresi' ifadelerine rastlamaktadır. Bu tarihçi büyük olasılıkla hangi olayı incelemektedir?
A) II. Mahmut döneminde Yeniçeri Ocağı'nın lağvedilmesiyle birlikte Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin kuruluşunu
B) I. Mahmut döneminde Humbaracı Ocağı'nın yeniden yapılandırılmasına gösterilen tepkileri
C) III. Selim'in Nizam-ı Cedit reformlarına Yeniçeri Ocağı ve muhafazakâr ulema çevrelerinden gelen muhalefeti
D) III. Mustafa döneminde Sürat Topçuları'nın kurulmasına karşı çıkan çevreleri
E) Tanzimat Fermanı'nın ilanına karşı gelen yeniçeri artıklarının ve şeyhülislam çevresinin tutumunu
Cevabı göster
Cevap: C) III. Selim'in Nizam-ı Cedit reformlarına Yeniçeri Ocağı ve muhafazakâr ulema çevrelerinden gelen muhalefeti
Senaryo, çıkarları tehdit altında olan asker sınıfı (Yeniçeri) ve geleneksel düzeni savunan ulema çevrelerinin direnişine işaret etmektedir.
Soru 5
III. Selim döneminde dış politika ve yönetim alanındaki yenilikler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu döneme ait uygulamalar arasında gösterilemez?
A) Devlet adamlarından ıslahat raporları (layiha) istenmesi uygulamasının başlatılması
B) Kapitülasyonların tek taraflı biçimde yürürlükten kaldırılması
C) Önemli işlerin görüşüldüğü Meşveret Meclisi'nin oluşturulması
D) Paris, Londra, Viyana ve Berlin'de sürekli elçiliklerin kurulması
E) Avrupalı devletlerle sürekli diplomatik iletişim kanallarının açılması
Cevabı göster
Cevap: B) Kapitülasyonların tek taraflı biçimde yürürlükten kaldırılması
Kapitülasyonların tek taraflı kaldırılması III. Selim döneminin uygulamaları arasında yer almaz. Bu dönemin dış ilişkiler alanındaki gerçek yenilikleri daimi elçilikler, layihalar ve Meşveret Meclisi'dir.
Soru 6
İrad-ı Cedit Hazinesi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Yeni ordunun giderleri için Hazine-i Âmire'den ayrı işletilmiş; mukataa, iltizam ve örfi vergi gelirlerinden beslenmiştir.
B) Yeniçeri Ocağı'nın masraflarını finanse etmek amacıyla oluşturulmuş, Hazine-i Âmire'den bağımsız bir fondur.
C) Hazine-i Âmire'nin bir alt birimi olarak kurulmuş ve devletin tüm olağan giderlerini karşılamıştır.
D) Yalnızca dış borçlanma gelirleriyle finanse edilen ve Avrupalı bankerlerce yönetilen bir hazine niteliğindedir.
E) Tımar gelirlerinin merkezîleştirilmesi sonucu oluşan birikimi idare etmek üzere kurulmuş bir hazinedir.
Cevabı göster
Cevap: A) Yeni ordunun giderleri için Hazine-i Âmire'den ayrı işletilmiş; mukataa, iltizam ve örfi vergi gelirlerinden beslenmiştir.
İrad-ı Cedit Hazinesi, yeni kurulan düzenli ordunun finansmanı için Hazine-i Âmire'den ayrı işletilen özel bir hazinedir; gelirleri mukataa, iltizam ve yeni örfi vergilerden oluşur.
Soru 7
Nizam-ı Cedit reformlarına karşı en güçlü muhalefetin hangi kesimlerden geldiğini açıklayan yargı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yeniçeri Ocağı ve ulema, çıkarlarının tehdit altına girdiğini düşünerek reformlara karşı çıkmıştır.
B) Saray bürokratları ve taşra ayanları, merkezîleşmeye karşı cephe alarak reformları engellemiştir.
C) Devlet hizmetine giremeyen aydın sınıf, yeniliklerin yalnızca askeri alanla sınırlı kalmasına itiraz etmiştir.
D) Müzik ve sanat alanındaki esnaf loncaları kültürel yozlaşma gerekçesiyle reformlara karşı çıkmıştır.
E) Dış ticarette çıkarları zedelenen tüccar sınıfı başı çekmiş, ulemanın desteğiyle ayaklanma örgütlenmiştir.
Cevabı göster
Cevap: A) Yeniçeri Ocağı ve ulema, çıkarlarının tehdit altına girdiğini düşünerek reformlara karşı çıkmıştır.
Nizam-ı Cedit'e yönelik direncin baş aktörleri, varlığını tehdit altında hisseden Yeniçeri Ocağı ile muhafazakâr çevreleri temsil eden ulemalardır.
Soru 8
III. Selim döneminin diplomasi ve danışma kurumlarıyla ilgili aşağıdaki betimlemelerden hangisi doğrudur?
A) Bu dönemde atanan elçiler geçici nitelikte olup kalıcı diplomatik misyon statüsü kazanmamıştır.
B) Avrupa başkentlerinde ilk kez daimi elçilikler açılmış, Meşveret Meclisi ise bürokrat ve askerî yetkililerden kurulmuştur.
C) Meşveret Meclisi, halkın seçtiği temsilcilerden kurulu bir yasama organı biçiminde örgütlenmiştir.
D) Daimi elçilikler ilk olarak Madrid ve Roma'da açılmış, Paris ile Londra bu uygulamanın dışında bırakılmıştır.
E) Sürekli elçilik uygulaması Tanzimat Fermanı'nın ardından II. Mahmut tarafından başlatılmıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Avrupa başkentlerinde ilk kez daimi elçilikler açılmış, Meşveret Meclisi ise bürokrat ve askerî yetkililerden kurulmuştur.
III. Selim döneminde Avrupa başkentlerinde ilk kez daimi elçilikler açılmış; danışma amacıyla da dönemin önde gelen bürokrat ve askerî yetkililerinden Meşveret Meclisi oluşturulmuştur. Bu, elçiliklerin kalıcı niteliği…
Soru 9
Bir tarih araştırmacısı, 19. yüzyıl başlarına ait bir Osmanlı belgesi üzerinde çalışmakta ve şu notu bulmaktadır: 'Bu sefer ordumuz bir dış düşmana değil, kendi içimizdeki muhalefete yenik düşmüştür; yeni kurulan birlik yalnızca birkaç yıl sonra, onu ortadan kaldırmak isteyenlerin baskısıyla tarihe karışmıştır.' Araştırmacının bu notu büyük olasılıkla hangi gelişmeye atıfta bulunmaktadır?
A) II. Mahmut'un Yeniçeri Ocağı'nı topçu birlikleriyle abluka altına alarak lağvetmesine
B) Osmanlı ordusunun 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda uğradığı yenilgiye
C) Humbaracı Ocağı'nın Yeniçeri baskısıyla faaliyetlerini durdurmak zorunda kalmasına
D) Tanzimat döneminde kurulan düzenli ordunun muhafazakâr çevreler tarafından engellenmesine
E) Nizam-ı Cedit ordusunun 1807 Yeniçeri isyanı sonucunda iç muhalefet nedeniyle lağvedilmesine
Cevabı göster
Cevap: E) Nizam-ı Cedit ordusunun 1807 Yeniçeri isyanı sonucunda iç muhalefet nedeniyle lağvedilmesine
Belgede sözü edilen 'dış düşmana değil iç muhalefete yenilme' ve 'yeni birliğin kısa sürede ortadan kalkması' doğrudan Nizam-ı Cedit'in 1807 Yeniçeri isyanı (Kabakçı Mustafa) sonucunda lağvedilmesini betimlemektedir.
Soru 10
Osmanlı Devleti'nde 'Yeni Düzen' anlamına gelen ve devletin özellikle ordu, yönetim ve eğitim alanlarını Batı modeline göre yeniden düzenlemeyi amaçlayan ilk kapsamlı ıslahat programı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tanzimat
B) Nizam-ı Cedit
C) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
D) Humbaracı Ocağı
E) Sürat Topçuları
Cevabı göster
Cevap: B) Nizam-ı Cedit
'Yeni Düzen' anlamına gelen ve Batı tarzında gerçekleştirilen ilk kapsamlı ıslahat programı, III.
Soru 11
Mukataa gelirleri, örfi vergiler ve iltizam gelirlerinin bir bölümü aktarılarak oluşturulan ve Hazine-i Âmire'den tamamen bağımsız şekilde işletilen bu özel mali yapının adı nedir?
A) Hazine-i Hassa Sandığı
B) Darphane-i Âmire Hazinesi
C) Tophane Ocağı Hazinesi
D) İrad-ı Cedit Hazinesi
E) Cebeci Ocağı Hazinesi
Cevabı göster
Cevap: D) İrad-ı Cedit Hazinesi
Nizam-ı Cedit ordusunun masraflarını karşılamak için Hazine-i Âmire'den ayrı kurulan ve mukataa, örfi vergi ile iltizam gelirlerinden beslenen özel hazine, İrad-ı Cedit Hazinesi'dir.
Soru 12
Osmanlı Devleti'nde Batı tarzında gerçekleştirilen ilk kapsamlı ıslahat hareketi hangi padişah döneminde ve hangi adla başlatılmıştır?
A) I. Mahmut döneminde, Humbaracı Islahı
B) III. Mustafa döneminde, Nizamname-i Cedid
C) II. Mahmut döneminde, Asakir-i Mansure
D) III. Selim döneminde, Nizam-ı Cedit
E) I. Abdülhamit döneminde, Islahat-ı Askeriye
Cevabı göster
Cevap: D) III. Selim döneminde, Nizam-ı Cedit
1789-1807 yılları arasında hüküm süren III. Selim, Batı tarzında kapsamlı ilk büyük ıslahat hareketi olan Nizam-ı Cedit'i başlatmıştır.
Soru 13
Osmanlı'nın Avrupa askeri tekniğinden etkilendiğinin somut kanıtı sayılmakla birlikte, meşruti ya da anayasal bir yönetim anlayışı getirmediği için siyasi modernleşmeden ayrı tutulan reform hangi kurumun kurulmasıdır?
A) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
B) Humbaracı Ocağı
C) Sürat Topçuları
D) Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye
E) Nizam-ı Cedit ordusu
Cevabı göster
Cevap: E) Nizam-ı Cedit ordusu
Nizam-ı Cedit ordusu, Avrupa askeri anlayışının Osmanlı'ya girişinin simgesidir; ancak III. Selim bu reformu meşruti/anayasal bir temele oturtmamıştır. Bu niteliğiyle ordunun kendisi sorunun cevabıdır.
Soru 14
III. Selim ve Nizam-ı Cedit hareketi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Nizam-ı Cedit, Osmanlı tarihinde Batı tarzında hayata geçirilen ilk kapsamlı ıslahat hareketidir.
B) Nizam-ı Cedit reformları, III. Selim'den önce II. Abdülhamit döneminde başlatılmıştır.
C) Nizam-ı Cedit, yalnızca eğitim alanında sınırlı kalan kısmi bir düzenleme girişimidir.
D) III. Selim, Nizam-ı Cedit'i Yeniçeri Ocağı ile iş birliği yaparak hayata geçirmiştir.
E) Nizam-ı Cedit hareketi, meşruti bir yönetim anlayışını merkeze alan anayasal reformlardan oluşmaktadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Nizam-ı Cedit, Osmanlı tarihinde Batı tarzında hayata geçirilen ilk kapsamlı ıslahat hareketidir.
Nizam-ı Cedit, Osmanlı tarihinde Batı tarzında gerçekleştirilen ilk kapsamlı ıslahat hareketidir ve III.
Soru 15
Nizam-ı Cedit reformlarına gösterilen muhalefet ile 1807'de patlak veren Kabakçı Mustafa isyanının sonuçları karşılaştırıldığında, bu iki olgu arasındaki ilişkiyi en doğru biçimde yansıtan ifade hangisidir?
A) Kabakçı Mustafa isyanı, Nizam-ı Cedit'e muhalefetin şiddete dönüşmüş halidir; Yeniçeri ve ulemanın birikmiş direnci bu isyanda somutlaşmıştır.
B) Nizam-ı Cedit'e muhalefet ulema kökenli iken Kabakçı isyanı yeniçerilerden beslendiğinden ikisi birbirinden bağımsız olgulardır.
C) Kabakçı Mustafa isyanı, Nizam-ı Cedit'i destekleyen saray çevrelerinin kışkırtmasıyla çıkmış, bu nedenle muhalefet hareketinden ayrı değerlendirilmelidir.
D) Nizam-ı Cedit'e gösterilen muhafazakâr muhalefet sembolik tepkilerle sınırlı kalmış, Kabakçı isyanı bu muhalefetin dışında gelişmiştir.
E) Kabakçı Mustafa isyanı, Nizam-ı Cedit'i destekleyen ulema çevrelerine karşı Yeniçerilerin başlattığı bir iç çatışmadır.
Cevabı göster
Cevap: A) Kabakçı Mustafa isyanı, Nizam-ı Cedit'e muhalefetin şiddete dönüşmüş halidir; Yeniçeri ve ulemanın birikmiş direnci bu isyanda somutlaşmıştır.
Nizam-ı Cedit reformlarına Yeniçeri Ocağı ve muhafazakâr ulema çevrelerinin gösterdiği direnç, 1807 Kabakçı Mustafa isyanında somut bir eyleme dönüşmüştür.