II. Selim ve Sokullu Mehmet Paşa dönemi (Kıbrıs, İnebahtı 1571, kanal projeleri) Soruları
KPSS Tarih · 32 özgün soru · açıklamalı çözümler
II. Selim ve Sokullu Mehmet Paşa dönemi (Kıbrıs, İnebahtı 1571, kanal projeleri) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında II. Selim ve Sokullu Mehmet Paşa dönemi (Kıbrıs, İnebahtı 1571, kanal projeleri) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
2004'te BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın hazırladığı Annan Planı'na göre Kıbrıs tek ada olacak ve Yunan kimliğiyle AB'ye girecekti; referandumda Kıbrıslı Türkler kabul (%65 evet), Kıbrıslı Rumlar reddetmiş (%76 hayır) ve AB yalnızca Rum kesimini üye almıştır.
Osmanlı donanması tarihte dört kez yakılmıştır: İnebahtı (Haçlılar), Çeşme (Ruslar), Navarin (Rus-İngiliz-Fransız) ve Sinop (Ruslar).
Osmanlı-İran (Safevi) sınır antlaşmaları kronolojisi: Amasya (1555), Ferhat Paşa (1590), Nasuh Paşa (1612), Serav (1618) ve Kasr-ı Şirin (1639); her antlaşma dönemin konjonktürüne göre sınırı değiştirmiştir.
Kanuni Dönemi'nde Hint Deniz Seferleri, Hindistan'daki sultanların yardım etmemesi ve Osmanlı donanmasının okyanuslara dayanıksız olması nedeniyle başarısız olmuştur; İnebahtı bozgunu ise ayrı bir gelişme olup II. Selim Dönemi'nde Kıbrıs'ın fethi üzerine yaşanmıştır.
Osmanlı'nın bilinen ilk veziri Alaeddin Paşa'dır.
Osmanlı'nın taarruz (saldırı) cephelerinden hem Kafkas hem Kanal Cephesi başarısız sonuçlanmış, her ikisinde de amaçlanan hedeflere ulaşılamamıştır.
Kafkasya (Kafkas) Cephesi, Almanya'nın isteğiyle Osmanlı'nın Rusya'ya karşı açtığı taarruz cephesidir; komutanı Enver Paşa olup Sarıkamış Harekâtı'nda (1914-1915) büyük kayıplar (Sarıkamış Faciası) yaşanmış, açılmasında Panislamizm ve Panctürkizm etkili olmuştur.
Türk-Yunan ilişkilerinin bozulmasında Ege Adalarının silahlandırılması, kıta sahanlığı, Kıbrıs bunalımı ve FIR hattı sorunları belirleyici olmuş; petrol krizi bu gerginliğin doğrudan bir nedeni değildir.
Balkanların (Mora, Eflak-Boğdan, Sırbistan, Karadağ) Osmanlı'dan ayrılmasında milliyetçilik/etnik köken belirleyiciyken; Mısır, Kıbrıs ve Kuzey Afrika'nın kaybında sömürgecilik faaliyetleri belirleyici olmuştur.
1967'de kurulan Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi'nin başkanı Dr. Fazıl Küçük, başkan yardımcısı Rauf Denktaş'tır.
Sadrazam Tevfik Paşa, Amasya Genelgesi'ni imzalayanlar arasında yer almamıştır.
Çanakkale Cephesi'nde öne çıkan Osmanlı komutanları Mustafa Kemal (Anafartalar Grubu), Cevat Çobanlı ve Ali Fuad Paşa; genel komutanlığı ise Almanya'dan Liman von Sanders üstlenmiştir.
1964'te yazılan Johnson Mektubu, Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesinin Türk-Yunan (ve dolayısıyla SSCB'nin dahil olabileceği) bir savaşa yol açabileceği ve müttefiklerin Türkiye'nin korunmasını müzakere etmediği uyarısını içeren bir mektuptur.
Osmanlı, Dahiliye Nazırı Talat Paşa öncülüğünde 27 Mayıs 1915'te Sevk ve İskân (Tehcir) Kanunu'nu, Kafkas Cephesi'ndeki olumsuzluklar üzerine çıkarmıştır.
Sokullu Mehmet Paşa döneminde Lehistan (Polonya) Osmanlı himayesi altına alınmıştır.
Osmanlı'da tünel ve kanal açmak ve açtıkları kanal/tünellere patlayıcı yerleştirmekle görevli ocak Lağımcılar Ocağı'dır.
İzmir'in işgali üzerine düzenlenen Sultanahmet (Sultan Ahmet) Mitingi konuşmacıları arasında Hamdullah Suphi, Halide Edip Adıvar, Mehmet Emin Yurdakul, Nakiye Hanım ve Selim Sırrı sayılır; Kazım Karabekir (Erzurum'da XV. Kolordu Komutanı) bu mitinge katılmamıştır.
Kıbrıs'ın fethi 1571'de II. Selim Dönemi'nde gerçekleşmiş; 1570'te Lefkoşa, 1 Ağustos 1571'de Magosa kalesi alınarak ada Venedik'ten alınmış ve Osmanlı'nın Doğu Akdeniz'deki üstünlüğü kesinleşmiştir.
Brest-Litovsk Antlaşması sürecinde Kars, Ardahan ve Batum'un yeniden Osmanlı'ya katılmasında Talat Paşa'nın yönlendirmesiyle Halil Paşa ve Enver Paşa etkin olmuş (sınav kaynaklarında bu süreçte etkin kişi Salih Paşa olarak da gösterilir).
Osmanlı Devleti'nin son sadrazamı ve son hükümeti Ahmet Tevfik Paşa liderliğinde oluşturulmuştur.
Londra Konferansı'na (1921) Osmanlı'yı Sadrazam/Bahriye Nazırı Tevfik Paşa, TBMM'yi Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey temsil etmiştir.
Köprülü Mehmet Paşa, sadrazamlığı kabul etmek için IV. Mehmet ve Valide Turhan Sultan'dan güvenceler istemiş: saraya kadınların karışmaması, kendi kadrosuyla çalışması, atamalarda ve idam kararlarında padişahın onayına/itiraza tabi olmaması ve mahkemede kendini savunabilmesi; bu şartlar devlet otoritesinin zayıfladığını gösterir.
Örnek Sorular
Soru 1
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na Almanya safında girmesinin doğrudan sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Kıbrıs'ın İngiltere tarafından ilhak edilmesi ve cephe sayısının çoğalması
B) Mısır'ın Fransa tarafından işgali ve Karadeniz'in Osmanlı'ya kapanması
C) Rusya'nın Boğazlar üzerinde denetim hakkı kazanması ve Balkanların geri alınması
D) Almanya'nın Osmanlı'ya malî bağımsızlık sağlaması ve Arap isyanlarının bitmesi
E) İtalya'nın Trablusgarp'tan çekilmesi ve Ege adalarının geri alınması
Cevabı göster
Cevap: A) Kıbrıs'ın İngiltere tarafından ilhak edilmesi ve cephe sayısının çoğalması
Osmanlı'nın Almanya safında savaşa katılması, daha önce geçici biçimde yönettiği Kıbrıs üzerindeki haklarının İngiltere'ce sonlandırılıp adanın ilhak edilmesine ve Osmanlı'nın birden çok cephede aynı anda çarpışmasına…
Soru 2
1958 yılında Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik özel olarak hazırlanan MacMillan Planı hangi devletin inisiyatifiyle gündeme gelmiştir?
A) Yunanistan
B) Türkiye
C) İngiltere
D) Fransa
E) Amerika Birleşik Devletleri
Cevabı göster
Cevap: C) İngiltere
MacMillan Planı, adanın o dönemde sömürgesi konumunda olduğu İngiltere tarafından 1958'de yalnızca Kıbrıs meselesine çözüm bulmak amacıyla hazırlanmış bir plandır.
Soru 3
Osmanlı ordusunda tünel ve kanal açma ile bu yapılara patlayıcı yerleştirme görevi hangi ocağa aitti?
A) Cebeciler Ocağı
B) Topçular Ocağı
C) Humbaracılar Ocağı
D) Lağımcılar Ocağı
E) Acemi Oğlanlar Ocağı
Cevabı göster
Cevap: D) Lağımcılar Ocağı
Osmanlı ordusunda tünel ve kanal açmak, açılan bu yapılara patlayıcı yerleştirmekle görevli ocak Lağımcılar Ocağı'dır. Bu ocak özellikle kuşatma savaşlarında kritik görev üstlenirdi.
Soru 4
EOKA örgütü ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Rum milliyetçi bir örgüt olup Kıbrıs'ı bağımsız bir devlet yapmayı hedeflemiştir
B) Silahlı eylemlerini hem İngilizlere hem de Kıbrıslı Türklere karşı gerçekleştirmiştir
C) Savunduğu Enosis ideali Megali İdea'nın Kıbrıs boyutunu oluşturmaktadır
D) 1950'lerde Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması amacıyla kurulmuştur
E) 1950'lerde silahlı/terör örgütü niteliği taşıyan bir yapı olarak ortaya çıkmıştır
Cevabı göster
Cevap: A) Rum milliyetçi bir örgüt olup Kıbrıs'ı bağımsız bir devlet yapmayı hedeflemiştir
EOKA'nın hedefi Kıbrıs'ın bağımsızlığı değil; adanın Yunanistan'a katılmasını (Enosis) sağlamaktır. Bağımsız devlet kurma fikri EOKA'nın amacıyla çelişmektedir.
Soru 5
Osmanlı Devleti'nin gerçekleştiremediği Süveyş Kanalı Projesi'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karadeniz ile Akdeniz'i bağlayarak Osmanlı'nın boğazlar üzerindeki denetimini güçlendirmek
B) Nil Nehri'ni Fırat'a bağlayarak Mısır'ın tarım arazilerini genişletmek
C) Don ile Volga nehirlerini birleştirerek Hazar Denizi'ne ulaşmak
D) Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlayarak Baharat Yolu'na işlerlik kazandırmak
E) Ege ile İyon Denizi arasında bir su yolu oluşturarak Venedik'e karşı üstünlük sağlamak
Cevabı göster
Cevap: D) Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlayarak Baharat Yolu'na işlerlik kazandırmak
Süveyş Kanalı Projesi, Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlamayı ve bu sayede Baharat Yolu'na işlerlik kazandırmayı hedefliyordu; Osmanlı bunu başaramadı, kanal 1869'da açıldı.
Soru 6
EOKA ve ASALA örgütleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) EOKA ve ASALA, her ikisi de Kıbrıs'ta Türk varlığına karşı ortak bir cephe oluşturmak amacıyla kurulmuş örgütlerdir
B) EOKA Ermeni diasporasının silahlı kolu iken ASALA Kıbrıslı Rumların Enosis idealini hayata geçirmeye çalışan bir örgüttür
C) EOKA ve ASALA aynı dönemde NATO'ya karşı birlikte hareket etmiş; Kıbrıs meselesinde ortaklaşa silahlı eylemler gerçekleştirmiştir
D) Her iki örgüt de Soğuk Savaş döneminde SSCB destekli sol ideolojiye dayalı yapılanmalar olarak ortaya çıkmıştır
E) EOKA Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması hedefiyle kurulan Rum örgütü; ASALA ise Türk diplomatlarını hedef alan Ermeni örgütüdür
Cevabı göster
Cevap: E) EOKA Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması hedefiyle kurulan Rum örgütü; ASALA ise Türk diplomatlarını hedef alan Ermeni örgütüdür
EOKA, Kıbrıs'ta Enosis (adanın Yunanistan'a katılması) amacıyla kurulan Rum silahlı örgütüdür.
Soru 7
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin resmen kurulmasının önünü açan antlaşmalar hangisidir?
A) Paris ve Roma Antlaşmaları (1959)
B) Zürih ve Londra Antlaşmaları (1959)
C) Cenevre ve Lozan Antlaşmaları (1959)
D) Brüksel ve Viyana Antlaşmaları (1959)
E) Roma ve Lozan Antlaşmaları (1959)
Cevabı göster
Cevap: B) Zürih ve Londra Antlaşmaları (1959)
1959'da imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları Kıbrıs'ın statüsünü belirlemiş ve 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulmasına zemin hazırlamıştır; Roma Antlaşması bu süreçte yer almamaktadır.
Soru 8
Kıbrıs'ta 1963'te 'Yeşil Hat' olarak adlandırılan sınır hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) BM Güvenlik Konseyi kararıyla belirlenmiş ve Kıbrıs'ı doğu-batı yönünde iki eşit bölgeye ayırmıştır
B) Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 1974 harekâtı sırasında çizilmiş; Girne ile Gazimağusa arasını bölmüştür
C) Rum ve Türk topluluk liderlerinin müzakere ederek kabul ettiği bir ateşkes sınırıdır
D) Yunan askerî cuntasının adadaki darbe girişiminin ardından oluşturulan tampon bölgedir
E) Bir İngiliz komutanın Lefkoşa haritası üzerine çizdiği ve başkenti ikiye ayıran sınır olmuştur
Cevabı göster
Cevap: E) Bir İngiliz komutanın Lefkoşa haritası üzerine çizdiği ve başkenti ikiye ayıran sınır olmuştur
Söz konusu sınır, 1963'te bir İngiliz komutanın Lefkoşa haritası üzerine yeşil kalemle çizmesiyle oluşmuş ve iki topluluğu birbirinden ayırmıştır; adını da çizimde kullanılan kalemin renginden almıştır.
Soru 9
Osmanlı devşirme sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Devşirmeler Türk-İslam kültürüyle yetiştirilerek askerî ve idari görevlere getirilmiştir.
B) Sokullu Mehmet Paşa, devşirme kökenli biri olarak sadrazamlığa kadar yükselmiştir.
C) Devşirme sisteminde ilerleme bireysel yetenek ve eğitime dayanmaktadır.
D) Devşirme kökenli kişiler yalnızca askerî görevler üstlenebilmiş, idari makamlara geçememiştir.
E) Devşirmeler kendi soylarından gelenlere ayrıcalık tanıyan bir sistemde yetiştirilmemiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Devşirme kökenli kişiler yalnızca askerî görevler üstlenebilmiş, idari makamlara geçememiştir.
Devşirmeler askerî görevlerin yanı sıra idari görevlere de getirilmiş; Sokullu Mehmet Paşa gibi örnekler sadrazamlık düzeyine ulaşabildiğini kanıtlamaktadır. Yalnızca askerliğe kısıtlandıkları ifadesi yanlıştır.
Soru 10
Kıbrıs'ta 'Kanlı Noel' olayları hangi tarihte başlamıştır?
A) 20 Temmuz 1974
B) 1 Nisan 1955
C) 21 Aralık 1963
D) 15 Temmuz 1974
E) 6 Eylül 1955
Cevabı göster
Cevap: C) 21 Aralık 1963
Kıbrıs'ta 'Kanlı Noel' olarak bilinen olaylar 21 Aralık 1963'te Rum milislerinin Kıbrıslı Türklere yönelik saldırılarıyla başlamıştır.
Soru 11
1975 yılında kurulan Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin devlet başkanlığı görevini hangi isim üstlenmiştir?
A) Fazıl Küçük
B) Rauf Denktaş
C) Mustafa Akıncı
D) Derviş Eroğlu
E) Mehmet Ali Talat
Cevabı göster
Cevap: B) Rauf Denktaş
1975'te kurulan Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin ilk ve tek devlet başkanı Rauf Denktaş'tır. Fazıl Küçük ise bu devlet yapısından önce Kıbrıslı Türklerin ilk lideri olan isimdir.
Soru 12
Sokullu Mehmet Paşa döneminde Kazan ve Astrahan'ı yeniden ele geçirmeyi amaçlayan kanal projesinin gemiler için öngördüğü su yolu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Akdeniz – Ege – İyonya – Adriyatik – Karadeniz güzergâhı
B) Ege – İstanbul Boğazı – Karadeniz – Kırım üzerinden Sibirya'ya uzanan yol
C) Karadeniz – Boğazlar – Ege – Süveyş üzerinden Kızıldeniz'e geçiş
D) Tuna – Dinyeper – Karadeniz üzerinden Baltık Denizi'ne bağlantı
E) Karadeniz – Azak Denizi – Don – Volga üzerinden Hazar Denizi'ne ulaşım
Cevabı göster
Cevap: E) Karadeniz – Azak Denizi – Don – Volga üzerinden Hazar Denizi'ne ulaşım
Söz konusu proje, gemilerin Karadeniz'den Azak Denizi'ne, oradan Don nehrine ve Volga üzerinden Hazar Denizi'ne ulaşmasını hedefliyordu.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi Sokullu Mehmet Paşa döneminin başlıca girişimleri arasında yer almaz?
A) Don-Volga Kanal Projesi'nin hayata geçirilmek istenmesi
B) Portekizlilerin Hindistan'dan donanmayla çıkarılması
C) Kıbrıs'ın fethinin 1571'de gerçekleştirilmesi
D) Safevilere karşı doğu seferlerinin düzenlenmesi
E) Lehistan'ın Osmanlı himayesine alınması girişimi
Cevabı göster
Cevap: B) Portekizlilerin Hindistan'dan donanmayla çıkarılması
Sokullu Mehmet Paşa döneminde Don-Volga Kanal Projesi, Kıbrıs'ın fethi (1571), İnebahtı Deniz Savaşı, Lehistan'ın himayeye alınması ve Safevilere karşı doğu seferleri gerçekleştirilmiştir.
Soru 14
1964 yılında kaleme alınan Johnson Mektubu'nun içeriği aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak açıklanmıştır?
A) Türkiye'nin Kıbrıs'a tek taraflı askerî müdahale hakkını tanıyan ve SSCB'ye karşı NATO güvencesinin otomatik olarak devreye gireceğini bildiren resmî bir belgedir
B) Kıbrıs cumhurbaşkanı Makarios'a gönderilen ve enosis girişiminden vazgeçmesi için NATO'nun baskısını ileten resmî bir nottur
C) ABD'nin Kıbrıs'taki Türk askerî varlığını açıkça desteklediğini ve Yunanistan'ın adadaki Rum milislerini derhâl silahsızlandırmasını isteyen resmî bir diplomasi belgesi niteliğindedir
D) Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesinin SSCB'yi de içine çekebilecek bir Türk-Yunan savaşı doğurabileceğini ve müttefiklerin Türkiye'yi korumakla yükümlü olmadığını bildiren bir uyarıdır
E) Türkiye NATO'dan ayrıldığı takdirde Kıbrıs'a yapacağı müdahaleye izin verileceğini ima eden bir uzlaşı teklifi niteliğindedir
Cevabı göster
Cevap: D) Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesinin SSCB'yi de içine çekebilecek bir Türk-Yunan savaşı doğurabileceğini ve müttefiklerin Türkiye'yi korumakla yükümlü olmadığını bildiren bir uyarıdır
1964 tarihli Johnson Mektubu, ABD Başkanı Johnson'ın Türk Başbakanı İnönü'ye yazdığı mektuptur.
Soru 15
Osmanlı donanmasının tarihsel süreç içinde yakıldığı savaşlardan biri ve o savaşta karşı taraf aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) İnebahtı (1571) — Haçlı/Kutsal İttifak donanması
B) Çeşme (1770) — karşı tarafta İngiliz donanması vardı
C) Navarin (1827) — yalnızca Fransız donanması karşıdaydı
D) Sinop (1853) — karşı tarafta Avusturya donanması vardı
E) Preveze (1538) — karşı tarafta Rus donanması vardı
Cevabı göster
Cevap: A) İnebahtı (1571) — Haçlı/Kutsal İttifak donanması
Osmanlı donanması tarihte dört kez yakılmıştır: İnebahtı'da (1571) Haçlı/Kutsal İttifak donanması, Çeşme'de (1770) Ruslar, Navarin'de (1827) Rus-İngiliz-Fransız ortak donanması, Sinop'ta (1853) yine Ruslar tarafından.