II. Meşrutiyet (1908), İttihat ve Terakki, 31 Mart Olayı ve Bab-ı Âli baskını Soruları
KPSS Tarih · 31 özgün soru · açıklamalı çözümler
II. Meşrutiyet (1908), İttihat ve Terakki, 31 Mart Olayı ve Bab-ı Âli baskını — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında II. Meşrutiyet (1908), İttihat ve Terakki, 31 Mart Olayı ve Bab-ı Âli baskını konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
31 Mart Olayı'nın bastırılmasından sonra II. Abdülhamid tahttan indirilmiş, yerine V. Mehmed Reşad geçirilmiştir.
Meşveret ve Mizan gazeteleri İttihat ve Terakki Fırkası'nın yayın organlarıyken, Volkan gazetesi İttihatçılara muhalif bir yayındır.
Mustafa Kemal, 31 Mart İsyanı'nı bastıran Hareket Ordusu'nda kurmay subay (kolağası) olarak görev almıştır.
İttihat ve Terakki döneminde Darüleytam (yetimhane), Darülbedayi (sanat), Darülelhan (müzik) ve Darülfünun (yükseköğretim) gibi kurumlar faaliyete geçmiştir.
Babıali Baskını sonucunda İttihat ve Terakki Cemiyeti yönetimi doğrudan ele geçirmiş ve Mahmut Şevket Paşa sadrazamlığa getirilmiştir.
Babıali Baskını'ndan sonra İttihat ve Terakki'yi yöneten ve Osmanlı'yı I. Dünya Savaşı'na sokan üçlü, Enver, Talat ve Cemal Paşalardır ('Üç Paşalar').
Resneli Niyazi, Makedonya'da İttihat ve Terakki adına isyan başlatan ve meşrutiyetin ilanını sağlayan 'Hürriyet Kahramanı' subaylardandır.
31 Mart İsyanı, Selanik'ten gelen ve Mahmut Şevket Paşa komutasındaki Hareket Ordusu tarafından bastırılmıştır.
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Mondros sonrası devamı niteliğindeki parti Teceddüt Fırkası'dır.
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin temel amacı, Kanun-i Esasi'de padişahın yetkilerini kısarak meşruti düzeni kurmak ve anayasal yönetime dayanan bir Osmanlı devleti oluşturmaktı.
Sırat-ı Müstakim dergisi, II. Meşrutiyet'in ilanı ardından 1908'de İstanbul'da yayına başlayan İslamcı yayın organı olup sonradan 'Sebilürreşad' adını almıştır.
İttihad-ı Osmani Cemiyeti, 2 Haziran 1889'da Askeri Tıbbiye öğrencileri (İbrahim Temo, Abdullah Cevdet, İshak Sükuti, Mehmed Reşid) tarafından kurulmuş, sonradan 'İttihat ve Terakki Cemiyeti' adını almıştır.
II. Meşrutiyet Dönemi'nde çok partili siyasi hayata geçilmiş; İttihat ve Terakki, Hürriyet ve İtilaf Fırkası ve Ahrar Fırkası gibi partiler kurulmuştur.
I. Dünya Savaşı yenilgisinden sorumlu tutulan İttihat ve Terakki'nin liderleri Enver, Talat ve Cemal Paşa Mondros sonrası yurt dışına kaçmıştır.
Babıali Baskını'nın temel gerekçesi, Balkan Savaşları'nda alınan ağır yenilgiler ve dönemin hükümetinin toprak teslimini kabul etmesine duyulan muhalefettir.
İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin adı 'Birlik ve İlerleme' anlamına gelir; Fransızcası Comité Union et Progrès'tir.
Bab-ı Âli (Babıali) Baskını 23 Ocak 1913'te, I. Balkan Savaşı sırasında Enver Bey öncülüğündeki İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından gerçekleştirilmiş; Sadrazam Kâmil Paşa istifaya zorlanmış ve Harbiye Nazırı Nazım Paşa öldürülmüştür.
Volkan Gazetesi, Derviş Vahdeti önderliğinde çıkarılan, İttihat ve Terakki karşıtı ve 31 Mart İsyanı'nın başlamasında etkili olan yayın organıdır.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İttihat ve Terakki'ye karşı kurulan başlıca muhalefet partisidir; Damat Ferit Paşa ve Dr. Rıza Nur üyeleri arasındadır.
II. Meşrutiyet dönemi seçimlerinde oy hakkı mülkiyet şartına bağlıydı; kadınlar ve çoğu azınlık oy kullanamaz, İttihat ve Terakki baskı ve hile ile çoğunluğu elde ederdi.
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinde İttihat ve Terakki'nin Almanya'nın kazanacağına inanması, kaybedilen toprakları geri alma isteği ve Turancılık ideali etkili olmuştur.
İttihat ve Terakki, 1913 sonrasında 'Milli İktisat' politikasını benimseyerek ticaret ve sanayiyi Müslüman-Türk girişimcilere devretmeyi ve yerli burjuvazi oluşturmayı hedeflemiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Türkiye'nin 'ilk basın şehidi' olarak tarihe geçen ve 31 Mart Olayı sürecinde hayatını kaybeden gazeteci kimdir?
A) Hasan Fehmi
B) Derviş Vahdeti
C) Ahmet Rıza
D) Ziya Gökalp
E) Hüseyin Cahit
Cevabı göster
Cevap: A) Hasan Fehmi
Serbesti Gazetesi başyazarı Hasan Fehmi, 6 Nisan 1909'da 31 Mart Olayı sürecinde öldürülmüş ve Türkiye'nin 'ilk basın şehidi' olarak kabul edilmiştir.
Soru 2
31 Mart İsyanı'nın kışkırtılmasında etkisi olduğu kabul edilen Volkan Gazetesi'ni çıkaran kişi kimdir?
A) Hasan Fehmi
B) Ziya Gökalp
C) Derviş Vahdeti
D) Abdullah Cevdet
E) İbrahim Temo
Cevabı göster
Cevap: C) Derviş Vahdeti
Volkan Gazetesi, İttihat ve Terakki karşıtı Derviş Vahdeti önderliğinde çıkarılmış; 31 Mart İsyanı'nın kışkırtılmasında belirleyici bir rol oynamıştır.
Soru 3
31 Mart İsyanı'nın bastırılmasının ardından gerçekleşen taht değişikliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) II. Abdülhamid gönüllü olarak tahtı bırakmış, yerine VI. Mehmed Vahdettin geçirilmiştir.
B) II. Abdülhamid sürgüne gönderilmiş ancak tahtta kalmaya devam etmiştir.
C) II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerine V. Mehmed Reşad geçirilmiştir.
D) Hareket Ordusu II. Abdülhamid'i yargılamak üzere özel bir mahkemeye sevk etmiştir.
E) Tahta geçen yeni padişah II. Meşrutiyet'i kaldırmış, monarşiyi yeniden tesis etmiştir.
Cevabı göster
Cevap: C) II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerine V. Mehmed Reşad geçirilmiştir.
31 Mart İsyanı'nın Hareket Ordusu tarafından bastırılmasının hemen ardından Meclis-i Umumi, II. Abdülhamid'i tahttan indirme kararı almış ve yerine V. Mehmed Reşad geçirilmiştir.
Soru 4
Mondros Mütarekesi'nin ardından I. Dünya Savaşı yenilgisinin sorumluluğuyla yurt dışına kaçan İttihat ve Terakki liderlerinin akıbeti aşağıdakilerden hangisiyle doğru ifade edilmiştir?
A) Enver, Talat ve Cemal Paşa yurt içinde gizlenmiş, ülke dışına çıkmamışlardır.
B) Enver Paşa Almanya'ya kaçmış, Talat ve Cemal Paşa ise İstanbul'da Divan-ı Harp'te yargılanmıştır.
C) Enver, Talat ve Cemal Paşa Mondros sonrasında Anadolu Hareketi'ne katılmıştır.
D) Enver, Talat ve Cemal Paşa yurt dışına kaçarak sürgünde hayatlarını sürdürmüştür.
E) İttihat ve Terakki liderleri yurt içinde tutuklanarak Nemrut Mustafa Divanı önünde yargılanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Enver, Talat ve Cemal Paşa yurt dışına kaçarak sürgünde hayatlarını sürdürmüştür.
Mondros Mütarekesi'nin ardından I. Dünya Savaşı yenilgisinin baş sorumluları olarak görülen Enver, Talat ve Cemal Paşa yurt dışına kaçmıştır.
Soru 5
Turancılık ideolojisinin temel içeriği ve İttihat ve Terakki dönemindeki en belirgin yansıması aşağıdakilerden hangisiyle doğru açıklanmıştır?
A) Bütün Müslüman toplulukların ortak bir devlet çatısı altında birleşmesi; Cemal Paşa öncülüğünde Arap politikasına yansıtılmaya çalışılmıştır.
B) Anadolu Türklerinin birliğini savunan, iç işlerde Türkçe eğitimle sınırlı kalan milliyetçi anlayış olarak uygulanmıştır.
C) Türk ve Türk akraba topluluklarının siyasi birliği ideali; Enver Paşa öncülüğünde Kafkasya politikasına yansıtılmaya çalışılmıştır.
D) Osmanlıcılığın bir alt kolu olarak gayrimüslim azınlıkları da kapsayan birlik projesidir.
E) Osmanlı sınırlarını Balkanlar'a yeniden genişletme politikası; Talat Paşa eliyle Avrupa'ya yönelik uygulanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Türk ve Türk akraba topluluklarının siyasi birliği ideali; Enver Paşa öncülüğünde Kafkasya politikasına yansıtılmaya çalışılmıştır.
Turancılık, Türk ve Türk akraba topluluklarının büyük siyasi birliği idealine dayanır. Enver Paşa öncülüğünde İttihat ve Terakki bu ideolojiyi Kafkasya politikasına yansıtmaya çalışmıştır.
Soru 6
31 Mart Olayı'nın niteliğine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) II. Meşrutiyet'i korumak amacıyla bizzat İttihat ve Terakki'nin organize ettiği planlı bir askeri harekâttır.
B) Makedonya'daki Rum azınlıkların bağımsızlık için başlattığı milliyetçi bir ayaklanmadır.
C) II. Meşrutiyet ve İttihat ve Terakki yönetimine karşı asker ve dini-muhafazakâr çevrelerin başlattığı gerici bir isyandır.
D) Balkan devletleriyle koordineli yürütülen ve Osmanlı ordusunu çökertmeyi hedefleyen bir dış müdahaledir.
E) İttihat ve Terakki'nin desteğini çeken Ahrar Fırkası tarafından planlanan meşru bir siyasi protestodur.
Cevabı göster
Cevap: C) II. Meşrutiyet ve İttihat ve Terakki yönetimine karşı asker ve dini-muhafazakâr çevrelerin başlattığı gerici bir isyandır.
31 Mart Olayı, 1909'da İstanbul'da yaşanmış; II. Meşrutiyet'e ve İttihat ve Terakki iktidarına karşı çıkan asker ile dini-muhafazakâr çevrelerin başlattığı gerici bir isyan olarak tanımlanmaktadır.
Soru 7
Mustafa Kemal'in 31 Mart İsyanı'nın bastırılması sürecindeki rolü nedir?
A) Hareket Ordusu'na katılmayı reddetmiş, siyasi tarafsızlığını korumuştur.
B) Hareket Ordusu'nda kolağası rütbesiyle kurmay subay olarak görev yapmıştır.
C) İsyanı bastırmak için bizzat Selanik'ten İstanbul'a ordu getirmiştir.
D) İsyancılara karşı mücadele etmek yerine diplomatik arabuluculuk üstlenmiştir.
E) Hareket Ordusu'nun komutanı sıfatıyla İstanbul'un teslimini kabul etmiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) Hareket Ordusu'nda kolağası rütbesiyle kurmay subay olarak görev yapmıştır.
Mustafa Kemal, 31 Mart İsyanı'nı bastırmaya giden Hareket Ordusu'nda kolağası rütbesiyle kurmay subay olarak yer almıştır; ordunun komutanı Mahmut Şevket Paşa'dır.
Soru 8
'İttihat ve Terakki Cemiyeti' isminin Türkçe anlamı ve Fransızca karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Özgürlük ve Hürriyet – Comité Liberté et Fraternité
B) Birlik ve Hürriyet – Comité Union et Liberté
C) Vatan ve İstiklal – Comité Patrie et Indépendance
D) Adalet ve Kalkınma – Comité Justice et Développement
E) Birlik ve İlerleme – Comité Union et Progrès
Cevabı göster
Cevap: E) Birlik ve İlerleme – Comité Union et Progrès
İttihat ve Terakki, 'Birlik ve İlerleme' anlamına gelir. Fransızcası Comité Union et Progrès (CUP) olup bu isimle uluslararası literatürde de anılmaktadır.
Soru 9
Aşağıdaki gazetelerden hangisi II. Meşrutiyet Dönemi'nde İttihat ve Terakki'ye muhalif bir çizgide yayın yapmıştır?
A) Meşveret
B) Volkan
C) Şûra-yı Ümmet
D) Tanin
E) Mizan
Cevabı göster
Cevap: B) Volkan
Meşveret, Mizan, Şûra-yı Ümmet ve Tanin İttihat ve Terakki'ye yandaş yayın organlarıdır.
Soru 10
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinde İttihat ve Terakki'yi etkileyen etkenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) İttihat ve Terakki'nin Almanya'nın savaşı kazanacağına inanması
B) Balkan Savaşları'nda kaybedilen toprakları geri alma isteği
C) Turancılık ideali doğrultusunda Türk akraba toplulukları üzerinde nüfuz kurma hedefi
D) İngiltere'nin Osmanlı'ya deniz üsleri açma teklifini sunması
E) Almanya ile ittifak antlaşması imzalanmasından doğan yükümlülükler
Cevabı göster
Cevap: D) İngiltere'nin Osmanlı'ya deniz üsleri açma teklifini sunması
Osmanlı'nın savaşa girmesinde Almanya'nın kazanacağına inanılması, toprak geri alma isteği ve Turancılık ideali etkili olmuştur.
Soru 11
1908 Reval Görüşmeleri'nin İttihat ve Terakki üzerindeki etkisi ne olmuştur?
A) İngiltere ve Rusya'nın Osmanlı'yı desteklediği izlenimini doğurarak İttihatçıları yatıştırmıştır.
B) Devletin parçalanma endişesini derinleştirerek cemiyeti, meşrutiyeti ilan ettirmek üzere harekete geçirmiştir.
C) İngiltere ve Rusya'nın Makedonya'yı doğrudan işgaliyle sonuçlanmış, İttihatçılar askeri direnişe geçmiştir.
D) II. Abdülhamid ile İngiltere arasında bir ittifaka zemin hazırlamış, İttihatçılar iktidardan uzaklaştırılmıştır.
E) Dolaylı biçimde Babıali Baskını'nı tetikleyerek Enver Bey'in öne çıkmasını sağlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: B) Devletin parçalanma endişesini derinleştirerek cemiyeti, meşrutiyeti ilan ettirmek üzere harekete geçirmiştir.
1908 Reval Görüşmeleri'nde İngiltere ve Rusya'nın Makedonya meselesini/Osmanlı topraklarını masaya yatırması İttihat ve Terakki'de derin bir endişe yaratmış; cemiyeti harekete geçirerek meşrutiyetin ilanını sağlamıştır.
Soru 12
Mondros Mütarekesi'nin ardından İttihat ve Terakki Cemiyeti kendini feshedince, onun devamı niteliğinde kurulan parti aşağıdakilerden hangisidir?
A) Milli Meşrutiyet Fırkası
B) Hürriyet ve İtilaf Fırkası
C) Ahrar Fırkası
D) Teceddüt Fırkası
E) Türk Ocağı
Cevabı göster
Cevap: D) Teceddüt Fırkası
İttihat ve Terakki Cemiyeti, Mondros sonrasında kendini feshetmiş; devamı niteliğinde oluşturulan parti Teceddüt Fırkası adını almıştır.
Soru 13
Mustafa Kemal'in 1906'da Şam'da kurduğu cemiyet ve bu cemiyetin sonraki süreçteki durumu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti – 1907'de İttihat ve Terakki ile birleşmiştir.
B) Osmanlı ve Hürriyet Cemiyeti – 1908'de İttihat ve Terakki ile birleşmiştir.
C) Vatan ve Terakki Cemiyeti – 1906'da Selanik'te kurulmuş, 1908'de dağılmıştır.
D) İttihad-ı Osmani Cemiyeti – 1906'da Şam'da kurulmuş ancak hiçbir örgütle birleşmemiştir.
E) Hürriyet Cemiyeti – 1910'da Anadolu'da kurulmuş, Kurtuluş Savaşı'na zemin hazırlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti – 1907'de İttihat ve Terakki ile birleşmiştir.
Mustafa Kemal, 1906'da Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurmuştur. Bu cemiyet 1907'de İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birleşmiştir.
Soru 14
'Üç Tarz-ı Siyaset' adlı eseriyle Türkçülüğün siyasi programını ortaya koyan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ziya Gökalp
B) İbrahim Temo
C) Yusuf Akçura
D) Enver Paşa
E) Ahmet Rıza
Cevabı göster
Cevap: C) Yusuf Akçura
Yusuf Akçura, 'Üç Tarz-ı Siyaset' adlı eseriyle Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük seçeneklerini karşılaştırarak Türkçülüğü Osmanlı siyasetinin yolu olarak savunmuş ve Türkçülüğün siyasi programını ortaya koymuştur.
Soru 15
31 Mart İsyanı'nı bastırmak üzere Selanik'ten hareket eden ve isyanı sona erdiren ordunun komutanı kimdir?
A) Enver Paşa
B) Resneli Niyazi
C) Mustafa Kemal
D) Kâmil Paşa
E) Mahmut Şevket Paşa
Cevabı göster
Cevap: E) Mahmut Şevket Paşa
Hareket Ordusu, 31 Mart İsyanı'nı bastırmak için Selanik'ten gelerek İstanbul'a ulaşmış ve komutasını Mahmut Şevket Paşa üstlenmiştir.