I. TBMM'nin olağanüstü kanunları (Hıyanet-i Vataniye, İstiklal Mahkemeleri, Tekâlif-i Milliye) Soruları

KPSS Tarih · 33 özgün soru · açıklamalı çözümler

I. TBMM'nin olağanüstü kanunları (Hıyanet-i Vataniye, İstiklal Mahkemeleri, Tekâlif-i Milliye) — Konu Özeti

KPSS Tarih kapsamında I. TBMM'nin olağanüstü kanunları (Hıyanet-i Vataniye, İstiklal Mahkemeleri, Tekâlif-i Milliye) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

Kılıç Ali'nin I. TBMM'deki konuşmasında atıfta bulunduğu hukuki düzenlemelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
  2. B) Takrir-i Sükûn Kanunu
  3. C) Başkomutanlık Kanunu
  4. D) Teşkilât-ı Esasiye Kanunu
  5. E) Tekâlif-i Milliye Emirleri
Cevabı göster

Cevap: A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu

Kılıç Ali'nin söz konusu konuşmasında atıfta bulunduğu üç hukuki düzenleme Firariler Hakkında Kanun, Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Nisab-ı Müzakere'dir.

Soru 2

I. TBMM'nin savaş dönemindeki başlıca gelir kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Ağnam vergisi
  2. B) Çekilen İtilaf kuvvetlerinden kalan malzeme
  3. C) Osmanlı Duyun-u Umumiye gelirlerinin devralınması
  4. D) Sovyet Rusya ve bazı Müslüman ülkelerden gelen yardımlar
  5. E) Tekâlif-i Milliye yardımları
Cevabı göster

Cevap: C) Osmanlı Duyun-u Umumiye gelirlerinin devralınması

I. TBMM'nin gelir kaynakları arasında Ağnam vergisi, Tekâlif-i Milliye yardımları, İtilaf kuvvetlerinden kalan malzeme ve dış yardımlar sayılır; Duyun-u Umumiye gelirleri ise bu kapsamda yer almamaktadır.

Soru 3

İstiklal Mahkemeleri'nin kurulmasının gündeme gelmesinde belirleyici olan etken nedir?

  1. A) Sakarya Savaşı'nın kaybedilmesiyle ortaya çıkan güç boşluğu
  2. B) Lozan müzakerelerinin uzaması sonucunda Anadolu'daki otorite krizinin derinleşmesi
  3. C) Büyük Taarruz öncesinde düzenli ordunun kurulma süreciyle birlikte asker kaçaklarının artması
  4. D) Kütahya-Eskişehir yenilgisinin yarattığı siyasi istikrarsızlık
  5. E) Birinci İnönü Savaşı'nın ardından yoğunlaşan iç isyanlar ve TBMM otoritesine yönelik tehditler
Cevabı göster

Cevap: E) Birinci İnönü Savaşı'nın ardından yoğunlaşan iç isyanlar ve TBMM otoritesine yönelik tehditler

İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması fikri Birinci İnönü sonrası iç isyanların yoğunlaşması ve TBMM otoritesinin tehdit altına girmesiyle gündeme gelmiştir.

Soru 4

I. TBMM'nin savaş koşullarında saltanatın kaldırılmasını geciktirmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Saltanatın kaldırılması için gerekli anayasal düzenlemelerin tamamlanmamış olması
  2. B) Ulusal güçlerin bölünmesini önlemek ve saltanat yanlılarını millî harekete yakın tutmak
  3. C) İngiltere ile yapılan gizli müzakerelerde saltanatın korunması taahhüdünde bulunulması
  4. D) Mustafa Kemal'in kişisel olarak saltanat kurumuna sempati duyması
  5. E) Uluslararası kamuoyunun saltanatın devamını zorunlu kılması
Cevabı göster

Cevap: B) Ulusal güçlerin bölünmesini önlemek ve saltanat yanlılarını millî harekete yakın tutmak

TBMM, savaş koşullarında ulusal güçlerin bölünmesini önlemek ve saltanat yanlılarını yanına çekmek için saltanatın kaldırılmasını geciktirmiştir; saltanatın/halifeliğin kaldırılması II. TBMM dönemine aittir.

Soru 5

Cumhuriyet dönemi İstiklal Mahkemeleri'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Düzenli ordunun ihtiyaçlarını karşılamak ve asker kaçaklarını yargılamak
  2. B) Saltanata bağlı devlet memurlarını görevden uzaklaştırmak
  3. C) Osmanlı döneminden kalan hukuki boşlukları doldurmak
  4. D) Yabancı düşman devletlerin ajanlarını savaş hukuku çerçevesinde yargılamak
  5. E) Cumhuriyet rejimini ve laik düzeni korumak, inkılapların benimsenmesini sağlamak
Cevabı göster

Cevap: E) Cumhuriyet rejimini ve laik düzeni korumak, inkılapların benimsenmesini sağlamak

Cumhuriyet dönemi İstiklal Mahkemeleri; Cumhuriyet rejimini ve laik düzeni korumak ile inkılapların benimsenmesini sağlamak amacını taşır.

Soru 6

Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılması TBMM'nin hangi yetkiyi kullandığının kanıtı sayılırken, İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması hangi yetkiyi kullandığının göstergesidir?

  1. A) Hıyanet-i Vataniye → yürütme yetkisi; İstiklal Mahkemeleri → yasama yetkisi
  2. B) Hıyanet-i Vataniye → yasama yetkisi; İstiklal Mahkemeleri → yargı yetkisi
  3. C) Hıyanet-i Vataniye → yasama yetkisi; İstiklal Mahkemeleri → yürütme yetkisi
  4. D) Hıyanet-i Vataniye → yargı yetkisi; İstiklal Mahkemeleri → yasama yetkisi
  5. E) Her ikisi de TBMM'nin yürütme yetkisini kullandığını göstermektedir.
Cevabı göster

Cevap: B) Hıyanet-i Vataniye → yasama yetkisi; İstiklal Mahkemeleri → yargı yetkisi

Kanun çıkarma yasama yetkisine, mahkeme kurma ise yargı yetkisine karşılık gelir. Bu nedenle Hıyanet-i Vataniye Kanunu yasama, İstiklal Mahkemeleri ise yargı yetkisinin kanıtıdır.

Soru 7

İstiklal Mahkemeleri'nin hem model aldığı yapıyı hem de işlevsel benzerlik kurulan kurumu doğru gösteren seçenek hangisidir?

  1. A) Model: Amerikan Sıkıyönetim Mahkemeleri — Benzetilen: Sovyet ÇeKa
  2. B) Model: Osmanlı Divan-ı Harp — Benzetilen: Fransız İhtilal Mahkemeleri
  3. C) Model: İngiliz Olağanüstü Mahkemeleri — Benzetilen: Almanya'nın Savaş Divanı
  4. D) Model: Fransız İhtilali İhtilal Mahkemeleri — Benzetilen: Sovyet ÇeKa
  5. E) Model: İtalyan Faşist Özel Mahkemeleri — Benzetilen: Osmanlı Divan-ı Harp
Cevabı göster

Cevap: D) Model: Fransız İhtilali İhtilal Mahkemeleri — Benzetilen: Sovyet ÇeKa

İstiklal Mahkemeleri model olarak Fransız İhtilali'nin İhtilal Mahkemelerini almıştır; işlevsel açıdan ise Sovyet gizli polis örgütü ÇeKa'ya benzetilmiştir.

Soru 8

1921 yılında yayımlanan Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı borçlarının kapatılması
  2. B) Sakarya öncesi ordunun ihtiyaçları için halktan zorunlu silah, giyecek ve taşıt toplanması
  3. C) İtilaf devletlerine karşı geniş kapsamlı bir ekonomik ambargonun uygulanması
  4. D) Savaş sonrası tahribatın giderilmesi amacıyla yeniden yapılanma kaynaklarının oluşturulması
  5. E) Lozan müzakerelerinde güçlü bir pozisyon için mali rezerv biriktirilmesi
Cevabı göster

Cevap: B) Sakarya öncesi ordunun ihtiyaçları için halktan zorunlu silah, giyecek ve taşıt toplanması

Tekâlif-i Milliye Emirleri (1921), Sakarya Savaşı öncesinde ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan zorunlu olarak silah, giyecek ve taşıt toplanmasını öngörmüştür.

Soru 9

İstiklal Mahkemeleri'nin yargılama alanına giren gruplar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) İç ayaklanmacılar
  2. B) Yabancı devletler adına çalışan casuslar
  3. C) Asker kaçakları
  4. D) Düşman ordusundan alınan savaş esirleri
  5. E) TBMM otoritesine karşı çıkanlar
Cevabı göster

Cevap: D) Düşman ordusundan alınan savaş esirleri

İstiklal Mahkemeleri iç ayaklanmacıları, casusları, asker kaçaklarını ve TBMM otoritesine karşı çıkanları yargılamıştır; 'Düşman ordusundan alınan savaş esirleri' ise bu mahkemelerin görev alanı dışındadır.

Soru 10

TBMM'nin iç ayaklanmalara karşı aldığı önlemler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Düyun-u Umumiye İdaresi'nin kapatılması
  2. B) Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılması
  3. C) İstanbul Hükümeti ile haberleşmenin kesilmesi
  4. D) Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin faaliyete geçirilmesi
  5. E) İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması
Cevabı göster

Cevap: A) Düyun-u Umumiye İdaresi'nin kapatılması

TBMM iç ayaklanmalara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri, İstanbul Hükümeti ile haberleşmenin kesilmesi, İrşad heyetleri, Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye gazetesini kullanmıştır; Düyun-u Umumiye…

Soru 11

I. TBMM'nin 1920'de çıkardığı Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun temel hedefleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Vatana ihaneti suç olarak tanımlamak
  2. B) Asker kaçaklarını önlemek
  3. C) Anadolu'daki yabancı misyoner okullarını kapatmak
  4. D) Devlet otoritesini güçlendirmek ve asayişi sağlamak
  5. E) TBMM'ye muhalefeti caydırmak
Cevabı göster

Cevap: C) Anadolu'daki yabancı misyoner okullarını kapatmak

Hıyanet-i Vataniye Kanunu vatana ihaneti suç sayma, asker kaçaklarını önleme ve devlet otoritesini güçlendirme amaçlarını taşımaktadır; yabancı misyoner okullarının kapatılması bu kanunun amacı değildir.

Soru 12

Kütahya-Eskişehir Savaşları'nın ardından TBMM'de yaşanan gelişmeler arasında hangisi yer almaz?

  1. A) İstiklal Mahkemeleri'nin kapatılarak yetkilerinin başkomutana devredilmesi
  2. B) TBMM'ye duyulan güvenin sarsılarak ciddi biçimde azalması
  3. C) Meclisteki muhalefet hareketinin giderek güç kazanması
  4. D) Meclisin daha güvenli görülen Kayseri'ye taşınması fikrinin gündeme gelmesi
  5. E) İsmet İnönü'nün yerine Fevzi Çakmak'ın komutanlığa getirilmesi
Cevabı göster

Cevap: A) İstiklal Mahkemeleri'nin kapatılarak yetkilerinin başkomutana devredilmesi

Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından TBMM'ye güven azalmış, muhalefet güçlenmiş, meclisin Kayseri'ye taşınması tartışılmış ve Fevzi Çakmak komutanlığa getirilmiştir.

Soru 13

I. TBMM'nin açıldıktan sonra çıkardığı ilk kanun aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun meclis tarafından kabul edilmesi
  2. B) Asker kaçaklarına ilişkin Firariler Hakkında Kanun'un çıkarılması
  3. C) Küçükbaş hayvan vergisi Ağnam Vergisi'nin dört kat artırılması
  4. D) Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılarak yürürlüğe konması
  5. E) İstiklal Mahkemeleri'nin kurulmasına ilişkin kanun
Cevabı göster

Cevap: C) Küçükbaş hayvan vergisi Ağnam Vergisi'nin dört kat artırılması

I. TBMM'nin çıkardığı ilk kanun, küçükbaş hayvan vergisi olan Ağnam Vergisi'nin dört kat artırılmasıdır. Doğru ifade 'Küçükbaş hayvan vergisi Ağnam Vergisi'nin dört kat artırılması' seçeneğidir.

Soru 14

Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin yayımlandığı dönemi doğru tanımlayan ifade hangisidir?

  1. A) Birinci İnönü Savaşı'ndan önce yayımlanmıştır.
  2. B) Sakarya Savaşı'nın hemen ardından yayımlanmıştır.
  3. C) İkinci İnönü Savaşı'yla tam olarak eş zamanlı biçimde yayımlanmıştır.
  4. D) Büyük Taarruz'un başlamasından hemen önce yayımlanmıştır.
  5. E) İkinci İnönü Savaşı'ndan sonra, Sakarya öncesinde yayımlanmıştır.
Cevabı göster

Cevap: E) İkinci İnönü Savaşı'ndan sonra, Sakarya öncesinde yayımlanmıştır.

Tekâlif-i Milliye Emirleri, İkinci İnönü Savaşı'ndan sonra ve Sakarya Savaşı öncesinde cepheye lojistik destek sağlamak amacıyla yayımlanmıştır.

Soru 15

Millî Mücadele döneminde İstiklal Madalyası ile ödüllendirilen ilk bölge hangisidir?

  1. A) Kayseri
  2. B) Ankara
  3. C) Antep
  4. D) İstanbul
  5. E) Samsun
Cevabı göster

Cevap: C) Antep

Millî Mücadele'de İstiklal Madalyası alan ilk bölge, uzun süre direniş gösteren Antep'tir (bugünkü Gaziantep). Doğru cevap 'Antep' seçeneğidir.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Tarih dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Tarih konuları