I. Murat dönemi, devşirme-Yeniçeri sistemi ve I. Kosova (1389) Soruları
KPSS Tarih · 31 özgün soru · açıklamalı çözümler
I. Murat dönemi, devşirme-Yeniçeri sistemi ve I. Kosova (1389) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında I. Murat dönemi, devşirme-Yeniçeri sistemi ve I. Kosova (1389) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Pençik Sistemi, savaş esirlerinin beşte birinin (1/5) devlet hazinesine alınıp Yeniçeri/Kapıkulu için yetiştirildiği uygulamadır ve I. Murat döneminde başlatılmıştır.
I. Kosova Savaşı, Osmanlı tarihinde topun ilk kez kullanıldığı, yeniçerilerin ilk kez görev yaptığı ve I. Murat'ın şehit olduğu, Haçlı/Balkan kuvvetlerine karşı kazanılan savaş olarak bilinir.
Devşirme, Balkanlardaki (Rumeli) Hristiyan ailelerden seçilen erkek çocukların Türk-İslam terbiyesiyle yetiştirilip Kapıkulu askeri ve bürokratik kadrosuna kazandırılması sistemidir; çocuklar padişaha tam bağımlı yetiştirilirdi.
Yeniçeriler Bektaşi Tarikatı'na üyeydi; Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırıldığında Bektaşi Tarikatı da aynı anda lağvedilmiştir. (Hacı Bektaş Veli, Bektaşiliği yeniçeri ocağıyla bütünleştiren mutasavvıftır.)
Kosova'da 'Meşhed-i Hüdavendigâr' olarak anılan türbe I. Murat'a aittir.
I. Murat döneminde Edirne başta olmak üzere Balkanlarda birçok şehir fethedilmiş, Edirne merkez (başkent) olmuş ve Osmanlı Balkanlarda kalıcı hâkimiyet kurmuştur.
I. Murat döneminde Edirne Sazlıdere Savaşı ile alınmış, Germiyanoğulları toprakları çeyizle, Hamitoğulları toprakları parayla edinilmiş, 1364 Sırpsındığı Savaşı kazanılmış; ilk mali (defterdarlık) teşkilatı, kazaskerlik ve sadrazamlık kurulmuş, Edirne'de ilk Kapıkulu Ocağı oluşturulmuş, Pençik Sistemi uygulanmış ve tımar-iskân politikaları hayata geçirilmiştir.
Osmanlı'da kuruluştaki 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını ilk değiştirerek 'ülke padişah ve oğullarınındır' anlayışını benimseyen padişah I. Murat'tır.
Hamitoğullarından I. Murat döneminde para karşılığında Isparta, Yalvaç, Beyşehir, Akşehir, Seydişehir gibi yerler satın alınmıştır.
Osmanlı'da ilk yeniçeri/devşirme isyanı Edirne'de gerçekleşen Buçuktepe İsyanı'dır.
I. Kosova Savaşı 1389'da Osmanlılar ile Sırp önderliğindeki Balkan (Sırp-Boşnak-Bulgar-Arnavut) koalisyonu arasında yapılmış, Osmanlı zaferiyle sonuçlanmış; Sultan I. Murat savaş sonrası Miloş adlı bir Sırp askeri tarafından şehit edilmiş ve yerine oğlu Yıldırım Bayezid geçmiştir.
Venedik elçisi Lorenzo Bernardo'nun gözlemine göre Osmanlı devlet adamları çobanlık gibi sıradan/alt sınıf kökenlerden gelip padişah tarafından üst kademelere çıkarılırdı; bu durum devşirme sisteminin liyakat (meritokrasi) esaslı ve padişaha bağlı yönetici sınıf oluşturma işlevini gösterir.
Dirlik (tımar) uygulamasının ilk örneklerine Osman Gazi döneminde rastlanmış, ancak sistematik hale getirilmesi I. Murat döneminde gerçekleşmiştir.
Osmanlı Devleti'nde savaş meydanında şehit olan ilk padişah I. Murat'tır (I. Kosova Savaşı, 1389).
Osmanlı merkez (Kapıkulu) ordusunun devşirme kökenli piyade sınıfları arasında Yeniçeriler, Acemioğlanlar, Cebeci, Lağımcı, Topçu, Humbaracı gibi birlikler yer alır; Akıncılar ise sınır boylarındaki düzensiz süvariler olup devşirme sisteminin parçası değildir.
Kuruluş dönemi savaşlarının kronolojik sırası Sırpsındığı (1364) > Çirmen (1371) > I. Kosova (1389) > Niğbolu (1396) biçimindedir.
Yeniçeri Ocağı, devşirme sistemiyle yetiştirilmiş, padişaha doğrudan bağlı, maaşlı (üç ayda bir ulufe alan) ve sürekli askerlerden oluşan Kapıkulu piyadesidir; dirlik sistemi kapsamında değildir ve barış zamanında üretimle uğraşmaz.
Osmanlı'da ilk veziriazamlık (sadrazamlık) makamı I. Murat döneminde oluşturulmuş; ilk sadrazam Çandarlı Kara Halil Hayrettin Paşa olmuştur.
I. Murat döneminde Gelibolu'da Acemi Ocağı kurulmuştur; bu kurum Kapıkulu askerlerinin yetiştirildiği ilk resmi askeri eğitim kurumudur ve devşirmeler önce burada eğitilip ardından Yeniçeri olurdu.
Germiyanoğullarının toprakları (Kütahya, Emet, Tavşanlı, Simav) I. Murat döneminde çeyiz yoluyla Osmanlı egemenliğine girmiştir.
Esame defteri, Yeniçerilerin isimlerinin kaydedildiği ve maaş tahsisinin kendisine göre yapıldığı resmi kütük defteridir.
Askeri sınıfın hukuki davalarına bakmak üzere Kazaskerlik makamı I. Murat döneminde kurulmuştur; Kazasker Divan'da hukukun en büyük temsilcisidir.
Örnek Sorular
Soru 1
Osmanlı Devleti'nde kuruluş dönemindeki 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışından 'ülke padişah ve oğullarınındır' anlayışına geçişi ilk başlatan padişah kimdir?
A) I. Murat
B) Osman Gazi
C) Yıldırım Bayezid
D) Orhan Gazi
E) Çelebi Mehmed
Cevabı göster
Cevap: A) I. Murat
Osmanlı'da hanedanın ortak mülkü sayılan ülke anlayışını dönüştürerek taht mirasını padişah ve oğullarına özgüleyen ilk padişah I. Murat'tır.
Soru 2
I. Murat döneminde gerçekleştirilen idari ve askeri düzenlemeler ile toprak kazanımlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Sırpsındığı Savaşı 1364 yılında Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.
B) Germiyanoğulları toprakları çeyiz yoluyla Osmanlı'ya bağlanmıştır.
C) İlk kazaskerlik ve sadrazamlık kurumları bu dönemde oluşturulmuştur.
D) Hamitoğulları toprakları çeyizle değil savaşla fethedilmiştir.
E) Pençik Sistemi de bu dönemde uygulamaya konulmuş bir düzenlemedir.
Cevabı göster
Cevap: D) Hamitoğulları toprakları çeyizle değil savaşla fethedilmiştir.
Hamitoğulları toprakları savaşla değil para karşılığında satın alınarak Osmanlı'ya katılmıştır; bu nedenle 'savaşla fethedildi' ifadesi yanlıştır. Diğer ifadeler doğrudur.
Soru 3
Devşirme kökenli bireyler Osmanlı bürokrasisindeki hangi sınıfta görev alamazlardı?
A) Seyfiye (askeri bürokrasi)
B) İlmiye (din, hukuk, eğitim)
C) Kalemiye (sivil bürokrasi)
D) Kapıkulu ordusu
E) Divan-ı Hümayun kalemleri
Cevabı göster
Cevap: B) İlmiye (din, hukuk, eğitim)
Devşirme kökenliler seyfiye ve kalemiye sınıflarında görev alabilirdi; ancak ilmiye sınıfında (din, hukuk, eğitim) görev alamazlardı.
Soru 4
Osmanlı padişahları içinde savaş meydanında şehit olan ilk hükümdar kimdir?
A) Orhan Gazi
B) Yıldırım Bayezid
C) Çelebi Mehmed
D) II. Murat
E) I. Murat
Cevabı göster
Cevap: E) I. Murat
I. Murat, 1389 I. Kosova Savaşı'nda savaş meydanında şehit olan ilk Osmanlı padişahıdır.
Soru 5
Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde aşağıdaki savaşların kronolojik sırası doğru şekilde hangi seçenekte verilmiştir?
A) Çirmen → Sırpsındığı → I. Kosova → Niğbolu
B) I. Kosova → Sırpsındığı → Niğbolu → Çirmen
C) Sırpsındığı → Çirmen → I. Kosova → Niğbolu
D) Niğbolu → I. Kosova → Çirmen → Sırpsındığı
E) Sırpsındığı → I. Kosova → Çirmen → Niğbolu
Cevabı göster
Cevap: C) Sırpsındığı → Çirmen → I. Kosova → Niğbolu
Doğru kronoloji: Sırpsındığı (1364) > Çirmen (1371) > I. Kosova (1389) > Niğbolu (1396) biçimindedir.
Soru 6
Devşirme uygulamasında hangi tür çocuklar seçim kapsamı dışında tutulurdu?
A) Yaşı 8'in altında olan çocuklar alınmaz; ancak ailede tek çocuk olan ve bedenen sağlıklı olanlar alınabilirdi.
B) Ailede tek çocuk olanlar, engelli ya da hasta çocuklar ve çok küçükler alınmazdı; Anadolu Müslüman/Türk ailelerden devşirme yapılmazdı.
C) Yalnızca bedensel engeli olan çocuklar kapsam dışı tutulur; diğer tüm Hristiyan çocuklar zorunlu olarak alınırdı.
D) Yaşı 18'in üstünde olanlar ve daha önce askeri hizmette bulunmuş olanlar seçilemezdi.
E) Seçim yalnızca şehirlerde yapılır; köylerdeki Hristiyan ailelerden çocuk alınmazdı.
Cevabı göster
Cevap: B) Ailede tek çocuk olanlar, engelli ya da hasta çocuklar ve çok küçükler alınmazdı; Anadolu Müslüman/Türk ailelerden devşirme yapılmazdı.
Devşirmede ailede tek çocuk, engelli (kel, kör, topal) çocuklar ve çok küçük çocuklar alınmazdı; Anadolu Müslüman/Türk ailelere de uygulanmazdı. Seçim papazlar eşliğinde yapılır, gönüllüler önceliklendirilirdi.
Soru 7
I. Kosova Savaşı (1389) ile ilgili aşağıdaki bilgiler incelendiğinde hangisi doğrudur?
A) Osmanlılar bu savaşta Macar ve Venedik kuvvetlerine karşı galeyan etmiş, ancak yenilgi almıştır.
B) Savaş, Osmanlılar ile Sırp önderliğindeki Balkan koalisyonu arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.
C) I. Murat savaştan önce vefat etmiş, orduyu Yıldırım Bayezid yönetmiştir.
D) Savaş sonrasında Osmanlı, Balkanları tamamen terk ederek Anadolu'ya çekilmek zorunda kalmıştır.
E) Savaşın kazanılmasıyla birlikte I. Murat'ın yerine kardeşi Çelebi Mehmed geçmiştir.
Cevabı göster
Cevap: B) Savaş, Osmanlılar ile Sırp önderliğindeki Balkan koalisyonu arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.
I. Kosova Savaşı 1389'da Osmanlılar ile Sırp liderliğindeki Balkan koalisyonu (Sırp-Boşnak-Bulgar-Arnavut) arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır; I. Murat savaş sonrasında şehit edilmiş ve yerine…
Soru 8
Venedikli elçi Lorenzo Bernardo'nun, Osmanlı devlet adamlarının çobanlık gibi alt sınıf kökenlerden gelip padişah tarafından en üst kademelere çıkarıldığını gözlemlemesi, aşağıdaki hangi özelliğin kanıtı olarak değerlendirilebilir?
A) Devlet görevlerinin yalnızca köklü Türk ailelerine verildiğinin ve aristokrasinin güçlü olduğunun.
B) Devşirmenin yalnızca soya değil liyakat ve padişaha bağlılığa dayanan yönetici sınıf kurduğunun.
C) Alt sınıftan kişilerin yalnızca askeri değil dini alanda da en üst makamlara çıktığının.
D) Pençik sisteminin işlevini yitirmesiyle devşirmenin de tümüyle ortadan kalktığının.
E) Yeniçerilerin yalnızca Rumeli'den değil Anadolulu Müslüman ailelerden de toplandığının.
Cevabı göster
Cevap: B) Devşirmenin yalnızca soya değil liyakat ve padişaha bağlılığa dayanan yönetici sınıf kurduğunun.
Bernardo'nun gözlemi, devşirme sisteminin soydan bağımsız, yeteneğe ve padişaha sadakate dayanan meritokratik bir yönetici sınıf oluşturduğunu birincil tanıklıkla gösterir.
Soru 9
I. Murat döneminde kurulan ve Divan'da hukukun en büyük temsilcisi olan makam hangisidir?
A) Defterdarlık
B) Nişancılık
C) Sadrazamlık
D) Şeyhülislamlık
E) Kazaskerlik
Cevabı göster
Cevap: E) Kazaskerlik
Kazaskerlik makamı, askeri sınıfın hukuki davalarına bakmak üzere I. Murat döneminde kurulmuştur; Kazasker Divan'da hukukun en büyük temsilcisidir.
Soru 10
Osmanlı Devleti'nde devşirme sistemi uygulandığı bölge ve hedef kitle açısından aşağıdaki seçeneklerden hangisiyle doğru biçimde tanımlanmıştır?
A) Anadolu'daki Türk-Müslüman ailelerden alınan erkek çocukların kapıkulu süvarisi yapılmasıdır.
B) Bağlı Müslüman ülkelerden vergiyle toplanan çocukların saray okullarında yetiştirilmesidir.
C) Savaşta esir düşen Hristiyan erkeklerin maaşa bağlanıp doğrudan Yeniçeri Ocağı'na alınmasıdır.
D) Balkan Hristiyan ailelerden seçilen çocukların Türk-İslam terbiyesiyle Kapıkulu'na kazandırılmasıdır.
E) Rumeli'deki Türk ailelerin gönüllü devlete verdiği çocukların yönetici sınıfına katılmasıdır.
Cevabı göster
Cevap: D) Balkan Hristiyan ailelerden seçilen çocukların Türk-İslam terbiyesiyle Kapıkulu'na kazandırılmasıdır.
Devşirme, Balkanlar'daki (Rumeli) Hristiyan ailelerden seçilen erkek çocukların Türk-İslam kültürüyle yetiştirilip Kapıkulu asker ve bürokrat kadrosuna kazandırılmasına dayanır; Anadolu'daki Müslüman/Türk ailelere…
Soru 11
Osmanlı Devleti'nde 'esame defteri' ne işe yarardı?
A) Yeniçerilerin adlarının kaydedildiği ve maaş tahsisinin buna göre yapıldığı resmî kütük defteridir.
B) Devşirme çocuklarının hangi aileden alındığı ve yaşlarının yazıldığı resmî kayıt belgesidir.
C) Tımar sahiplerinin elindeki arazi büyüklüğü ile vergi yükümlülüğünün tutulduğu mali defterdir.
D) Savaşta alınan esir sayısı ve hazineye düşen beşte birlik payı gösteren muhasebe defteridir.
E) Kapıkulu süvarilerinin atlı bölüklere dağılımı ile görev sırasını gösteren idari belgedir.
Cevabı göster
Cevap: A) Yeniçerilerin adlarının kaydedildiği ve maaş tahsisinin buna göre yapıldığı resmî kütük defteridir.
Esame defteri, Yeniçerilerin adlarının kaydedildiği ve maaş (ulufe) tahsisinin kendisine göre yapıldığı resmî kütük defteridir.
Soru 12
Kosova'daki 'Meşhed-i Hüdavendigâr' adıyla bilinen türbe kime aittir?
A) Orhan Gazi
B) Yıldırım Bayezid
C) I. Murat
D) Çelebi Mehmed
E) II. Murat
Cevabı göster
Cevap: C) I. Murat
Kosova'da 'Meşhed-i Hüdavendigâr' olarak anılan türbe, I. Kosova Savaşı'nda şehit olan I. Murat'a aittir.
Soru 13
Devşirme sürecindeki aşamaların doğru sıralaması aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?
A) Acemi Ocağı eğitimi → Türk aile yanında dil/kültür → Yeniçeri ya da diğer ocaklara geçiş.
B) Seçim → Enderun'a alınma → eğitim sonrası Yeniçeri Ocağı'na atanma biçiminde işlerdi.
C) Yeniçeri Ocağı'na alınma → Acemi Ocağı'nda eğitim → Türk aile yanında kültür tamamlama.
D) Pençik ile hazineye teslim → Acemi Ocağı eğitimi → kapıkulu süvarisi olma biçimindeydi.
E) Türk aile yanında dil/kültür → Acemi Ocağı'nda askeri eğitim → elemeyle Yeniçeri ya da diğer ocaklara.
Cevabı göster
Cevap: E) Türk aile yanında dil/kültür → Acemi Ocağı'nda askeri eğitim → elemeyle Yeniçeri ya da diğer ocaklara.
Devşirme süreci önce Türk-Müslüman aile yanında Türkçe ve İslam kültürü öğrenimi, ardından Acemi Ocağı'nda askeri eğitim, son aşamada ise elemeyle Yeniçeri Ocağı'na ya da saray ve diğer Kapıkulu ocaklarına yönlendirilme…
Soru 14
I. Murat döneminde Gelibolu'da kurulan Acemi Ocağı'nın Osmanlı askeri teşkilatındaki temel işlevi nedir?
A) Kapıkulu için ilk düzenli yetiştirme kurumudur; devşirmeler önce burada eğitilip sonra Yeniçeri olurdu.
B) Kapıkulu süvarilerinin eğitildiği, Yeniçeri Ocağı'ndan tümüyle bağımsız bir kurumdur.
C) Anadolu beyliklerinden alınan askerlerin kısa süre tutulduğu geçici bir garnizon merkezidir.
D) Tımar sahiplerinin savaş öncesi toplanıp komuta zincirini düzenlediği bir merkezdir.
E) Pençik ile alınan esirlerin yerli halka karıştırılarak iskân edildiği bir yerleşim yeridir.
Cevabı göster
Cevap: A) Kapıkulu için ilk düzenli yetiştirme kurumudur; devşirmeler önce burada eğitilip sonra Yeniçeri olurdu.
Acemi Ocağı, I. Murat döneminde Gelibolu'da kurulmuş; Kapıkulu askerlerinin yetiştirildiği ilk resmî askeri eğitim kurumudur. Devşirmeler önce burada eğitilir, sonra Yeniçeri Ocağı'na alınırdı.
Soru 15
Pençik Sistemi ile ilgili aşağıdaki açıklama hangi seçenekte doğru biçimde verilmiştir?
A) Savaşta ele geçirilen esirlerin tamamının hazineye alınıp eğitilerek Kapıkulu askerine dönüştürüldüğü uygulamadır.
B) Savaş esirlerinin beşte birinin devlet hazinesine alınarak Yeniçeri/Kapıkulu için yetiştirildiği ve I. Murat döneminde başlatılan uygulamadır.
C) Rumeli'deki Hristiyan ailelerden seçilen çocukların devlete kazandırılmasına dayanan ve II. Murat döneminde başlatılan sistemdir.
D) Savaş esirlerinin yarısının devlete alınarak tımar sahipleri yanında askerlik hizmeti verdirildiği düzenlemedir.
E) Esirlerin beşte birinin serbest bırakılarak Osmanlı ülkesine yerleştirilmesini ve vergi vermesini öngören sistemdir.
Cevabı göster
Cevap: B) Savaş esirlerinin beşte birinin devlet hazinesine alınarak Yeniçeri/Kapıkulu için yetiştirildiği ve I. Murat döneminde başlatılan uygulamadır.
Pençik Sistemi, savaştan elde edilen esirlerin 1/5'inin (beşte birinin) devlet hazinesine bırakılarak Yeniçeri/Kapıkulu ocakları için yetiştirildiği uygulamadır; I. Murat döneminde hayata geçirilmiştir.