I. Dünya Savaşı (nedenler, taraflar, Wilson İlkeleri) ve Paris Barış Konferansı antlaşmaları Soruları
KPSS Tarih · 37 özgün soru · açıklamalı çözümler
I. Dünya Savaşı (nedenler, taraflar, Wilson İlkeleri) ve Paris Barış Konferansı antlaşmaları — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında I. Dünya Savaşı (nedenler, taraflar, Wilson İlkeleri) ve Paris Barış Konferansı antlaşmaları konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
İtilaf Devletleri, Rusya'nın savaştan çekilmesini önlemek için gizli antlaşmalarla (İstanbul Antlaşması) İstanbul, Boğazlar ve Karadeniz sahillerini Rusya'ya bırakmıştır.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti 2 Kasım 1918'de Faik Kaltakkıran öncülüğünde kurulmuş; Lüleburgaz-Edirne kongrelerini düzenleyip Paris Barış Konferansı'na rapor sunan heyet göndermiştir.
Paris Barış Konferansı, I. Dünya Savaşı'nda yenilen devletlerle yapılacak barış antlaşmalarının şartlarını belirlemek ve Osmanlı topraklarının paylaşımını görüşmek amacıyla toplanmıştır.
İtilaf Devletleri'nin gizli antlaşmaları uygulayamamasının nedeni, Rusya'nın savaştan çekilip bu antlaşmaları dünya kamuoyuna açıklamasıdır.
Wilson İlkeleri'nin maddesine göre gizli antlaşmalara ve gizli diplomasiye son verilip açık diplomasi uygulanacaktır.
ABD Başkanı Wilson, 8 Ocak 1918'de 14 maddelik ilkelerini açıklamış; bu ilkeler gizli antlaşma yapılmaması, deniz serbestliği, self-determinasyon ve Milletler Cemiyeti'nin kurulmasını içerir.
Wilson İlkeleri'ne göre yenen devletler yenilenlerden toprak ve savaş tazminatı almayacak, milletler kendi geleceğine karar verecek (self-determinasyon) ve barış için Cemiyet-i Akvam kurulacaktır.
Self-determinasyon, her ulusun kendi kaderini kendisinin belirlemesi ilkesidir ve Wilson İlkeleri'nde çoğunlukta olunan yerde kendi kendini yönetme hakkı olarak ifade edilir.
ABD, emperyalizmin sona ermesi ve dünya siyasetinde söz sahibi olma ilkeleriyle I. Dünya Savaşı'na katılmıştır.
Paris Barış Konferansı'nda İngiltere'nin baskısıyla, gizli antlaşmalarla İtalya'ya bırakılan İzmir ve çevresi Yunanistan'a verilmiştir.
İzmir'in Yunanistan'a verilmesi kararı İtilaf Devletleri arasındaki ilk görüş ayrılığını doğurmuş ve İtalya konferansı terk etmiştir.
Paris Barış Konferansı, II. Dünya Savaşı'nın çıkmasına zemin hazırlayan ağır kararlar aldığı için 'barışa son veren barış' olarak nitelendirilmiştir.
Paris Barış Konferansı sonrası ABD Monroe Doktrini'ne dönerek dünya siyasetinden çekilmiş ve önerdiği Milletler Cemiyeti'ne üye bile olmamıştır.
21 Temmuz 1920'de Paris Barış Konferansı Yüksek Konseyi, Yunanların İzmir'deki zulümlerini incelemek için başında General Harbord bulunan bir komisyon kurulmasına karar vermiştir.
I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri büyük devletler arasındaki hammadde-pazar (sömürge) rekabeti, milliyetçilik akımının yayılması ve silahlanma yarışıdır; Alsace-Lorraine sorunu ise özel bir nedendir.
Wilson İlkeleri'nin yayımlanması yenilen İttifak Devletleri'nin savaştan çekilmesini hızlandırmış; ilk ateşkes Bulgaristan ile imzalanan Selanik Ateşkesi olmuştur.
Wilson İlkeleri'ne göre Alsace-Lorraine bölgesi Fransa'ya verilecektir; bu, 'toprak almama' ilkesiyle çelişir.
Paris Barış Konferansı'nda alınan İzmir kararı, 15 Mayıs 1919'da Yunan kuvvetlerinin İzmir'i işgal etmesine yol açmıştır.
Paris Barış Konferansı sonrası Almanya ile Versay, Avusturya ile Sen Jermen, Macaristan ile Triyanon ve Bulgaristan ile Nöyyi (Neuilly) barış antlaşmaları imzalanmıştır.
Paris Barış Konferansı'nda 'yenen toprak almayacak' yerine manda-himaye, savaş tazminatı yerine 'onarım bedeli' kavramları benimsenerek sömürgecilik sürdürülmüştür.
Hrisantos Raporu, Trabzon'da bir Rum devleti kurulması amacıyla Paris Barış Konferansı'na sunulmuştur.
Paris Barış Konferansı'nın başkanlığını ABD (Wilson) yapmıştır.
Örnek Sorular
Soru 1
Paris Barış Konferansı'nın toplanma amacı nedir?
A) Yenilen devletlerle imzalanacak antlaşma koşullarını saptamak ve Osmanlı topraklarının paylaşımını ele almak
B) Türk boylarından Osmanlı topraklarına yönelen göç dalgasını durdurmak ve yeni sınırları güvenceye almak
C) Almanya ile Fransa arasındaki Alsace-Lorraine sınır anlaşmazlığını kalıcı biçimde sonuca bağlamak
D) Rusya'daki Bolşevik yönetimine karşı ortak bir askeri müdahale politikası oluşturmak
E) Balkan devletleri arasındaki toprak sorunlarını bağımsız bir hakem kararıyla çözmek
Cevabı göster
Cevap: A) Yenilen devletlerle imzalanacak antlaşma koşullarını saptamak ve Osmanlı topraklarının paylaşımını ele almak
Konferans, I. Dünya Savaşı'nı kaybeden devletlerle imzalanacak antlaşmaların koşullarını saptamak ve Osmanlı topraklarının yeniden paylaşımını görüşmek üzere toplanmıştır.
Soru 2
Milletler Cemiyeti'nin kuruluş sürecine ilişkin aşağıdaki sıralama doğru mudur?
A) Önce Paris Barış Konferansı kararı, ardından Wilson İlkeleri'nde fikrin ortaya atılması, son olarak 1920'de Cenevre'de kuruluş
B) Önce 1920'de Cenevre'de kuruluş, ardından Wilson İlkeleri'nde onay, son olarak Paris Barış Konferansı
C) Önce Wilson İlkeleri'nde fikrin ortaya atılması, ardından Paris Barış Konferansı'nda kurulması kararı, son olarak 1920'de Cenevre merkezli kuruluş
D) Önce Paris Barış Konferansı kararı, ardından 1920'de Cenevre'de kuruluş, son olarak Wilson İlkeleri'nde uygulama değerlendirmesi
E) Önce Wilson İlkeleri'nin ilanı, ardından 1920'de Cenevre'de kuruluş, son olarak Paris Barış Konferansı'nda onay
Cevabı göster
Cevap: C) Önce Wilson İlkeleri'nde fikrin ortaya atılması, ardından Paris Barış Konferansı'nda kurulması kararı, son olarak 1920'de Cenevre merkezli kuruluş
Milletler Cemiyeti fikri ilk olarak Wilson İlkeleri'nde ortaya atılmış, ardından Paris Barış Konferansı'nda kurulması kararlaştırılmış ve 1920'de Cenevre'de resmen faaliyete geçmiştir.
Soru 3
Hrisantos Raporu, Paris Barış Konferansı'na hangi amaçla sunulmuştur?
A) Trabzon'da bağımsız bir Rum devleti kurulması talebiyle
B) İzmir'in Rum nüfusunun korunması için özel bir yönetim kurulması talebiyle
C) Yunanistan sınırlarının genişletilmesi için Ege adalarının Yunanistan'a bırakılması talebiyle
D) Karadeniz'deki Rum azınlıklara kültürel özerklik tanınması talebiyle
E) Konstantinopolis'in Rum Patrikhanesi'nin yönetimine bırakılması talebiyle
Cevabı göster
Cevap: A) Trabzon'da bağımsız bir Rum devleti kurulması talebiyle
Hrisantos Raporu, Trabzon'da bir Rum devleti kurulmasını amaçlayan talepler içermekte olup Paris Barış Konferansı'na bu doğrultuda sunulmuştur.
Soru 4
ABD Başkanı Wilson'ın 14 maddelik ilkelerini kamuoyuna açıkladığı tarih ve bu ilkelerin kapsadığı konular hangisinde doğru verilmiştir?
A) 11 Kasım 1918; savaş tazminatları, Balkan sınırları ve askeri silahsızlanma
B) 18 Ocak 1919; Paris Barış Konferansı kararları, manda sistemi ve Milletler Cemiyeti
C) 8 Ocak 1918; gizli antlaşma yapılmaması, deniz serbestliği, self-determinasyon ve Milletler Cemiyeti
D) 4 Temmuz 1918; demokratik yönetim, insan hakları ve serbest ticaret
E) 28 Haziran 1919; toprak bütünlüğü, azınlık hakları ve uluslararası mahkeme kurulması
Cevabı göster
Cevap: C) 8 Ocak 1918; gizli antlaşma yapılmaması, deniz serbestliği, self-determinasyon ve Milletler Cemiyeti
Wilson, 14 maddelik ilkelerini 8 Ocak 1918'de açıklamıştır. Bu ilkeler gizli antlaşma yapılmaması, deniz serbestliği, self-determinasyon ve Milletler Cemiyeti'nin kurulmasını kapsar.
Soru 5
Aşağıdaki ateşkes/barış antlaşması – devlet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Almanya — Versay Antlaşması
B) Osmanlı Devleti — Mondros Ateşkesi ve Sevr Antlaşması
C) Bulgaristan — Nöyyi Antlaşması
D) Avusturya — Sen Jermen Antlaşması
E) Macaristan — Sen Jermen Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: E) Macaristan — Sen Jermen Antlaşması
Sen Jermen Antlaşması Avusturya ile imzalanmıştır; Macaristan ise Triyanon Antlaşması'nı imzalamıştır. Macaristan'ın Sen Jermen'e taraf olduğu bilgisi yanlıştır.
Soru 6
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucusu ve düzenlediği kongreler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kara Vasıf Bey; Balıkesir ve Alaşehir kongreleri
B) Mustafa Kemal Paşa; Erzurum ve Sivas kongreleri
C) Faik Kaltakkıran; Lüleburgaz ve Edirne kongreleri
D) Rauf Orbay Bey; Trabzon ve Ardahan kongreleri
E) Refet Bele Paşa; Afyon ve Konya kongreleri
Cevabı göster
Cevap: C) Faik Kaltakkıran; Lüleburgaz ve Edirne kongreleri
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Faik Kaltakkıran öncülüğünde kurulmuş; Lüleburgaz ve Edirne kongrelerini düzenleyerek Paris Barış Konferansı'na rapor sunan bir heyet göndermiştir.
Soru 7
Wilson İlkeleri'ndeki çoğunluk (nüfus) ilkesine dayanarak Anadolu'da hak iddia edebilecek gayrimüslim topluluklar hangileridir?
A) Ermeniler ve Rumlar
B) Rumlar ve Museviler
C) Süryaniler ve Lazlar
D) Kürtler ve Ermeniler
E) Ermeniler ve Museviler
Cevabı göster
Cevap: A) Ermeniler ve Rumlar
Wilson İlkeleri'ndeki çoğunluk ilkesi çerçevesinde Anadolu'da hak iddia edebilecek gayrimüslim topluluklar Ermeniler ve Rumlardır; Museviler bu kapsamda kabul görmemektedir.
Soru 8
İtilaf Devletleri, I. Dünya Savaşı sırasında İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya hangi bölgeleri bırakmayı taahhüt etmiştir?
A) Selanik, Makedonya ve Ege sahilleri
B) İzmir, Ege adaları ve Marmara kıyıları
C) Trabzon, Batum ve Karadeniz limanları
D) İstanbul, Boğazlar ve Karadeniz sahilleri
E) Anadolu'nun doğu vilayetleri ve Van Gölü havzası
Cevabı göster
Cevap: D) İstanbul, Boğazlar ve Karadeniz sahilleri
İtilaf Devletleri, Rusya'yı savaşta tutmak için gizli İstanbul Antlaşması ile İstanbul, Boğazlar ve Karadeniz sahillerini Rusya'ya bırakmayı kabul etmiştir.
Soru 9
Osmanlı Devleti ile imzalanan barış antlaşmasının, Paris Barış Konferansı'nda hazırlanan diğer antlaşmalardan farkı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı ile yapılan antlaşma yalnızca İngiltere tarafından imzalanmıştır
B) Osmanlı konferansa çağrılmamış, antlaşması bu konferansta hazırlanmamıştır
C) Osmanlı ile yapılan antlaşma diğerlerinden daha önce yürürlüğe girmiştir
D) Osmanlı ile yapılan antlaşma Milletler Cemiyeti tarafından onaylanmamıştır
E) Osmanlı temsilcileri antlaşmayı diğer devletlerden daha erken imzalamıştır
Cevabı göster
Cevap: B) Osmanlı konferansa çağrılmamış, antlaşması bu konferansta hazırlanmamıştır
Osmanlı Devleti Paris Barış Konferansı'na davet edilmemiştir; Versay, Sen Jermen, Triyanon ve Nöyyi bu konferansta hazırlanmıştır. Osmanlı ile imzalanan Sevr ise bu gruba dahil değildir.
Soru 10
Paris Barış Konferansı'nın 'barışa son veren barış' olarak nitelendirilmesinin gerekçesi nedir?
A) Konferansın uzaması yüzünden imzalanan antlaşmaların geçersiz sayılması
B) Yenilen devletlerin temsilcilerinin konferansa hiç alınmamış olması
C) ABD'nin Milletler Cemiyeti'ne girmemesiyle konferansın amacını yitirmesi
D) Alınan ağır kararların II. Dünya Savaşı'na zemin hazırlayan bir ortam yaratması
E) İngiltere ile Fransa arasındaki görüş ayrılıklarının konferansı işlevsiz kılması
Cevabı göster
Cevap: D) Alınan ağır kararların II. Dünya Savaşı'na zemin hazırlayan bir ortam yaratması
Konferansta özellikle Almanya'ya son derece ağır koşullar öngörülmüştür; bu kararlar II. Dünya Savaşı'na giden ortamı hazırladığından konferans 'barışa son veren barış' olarak nitelendirilir.
Soru 11
Paris Barış Konferansı'na katılan azınlık temsilcileri, Osmanlı'dan ayrılma taleplerini hangi Wilson İlkelerine dayandırmıştır?
A) Self-determinasyon ve nüfus çoğunluğu esasına dayanan ilkelere
B) Savaş tazminatı almama ve onarım bedeli ödetme ilkelerine
C) Milletler Cemiyeti'nin kurulması ve manda yönetimi ilkelerine
D) Açık diplomasi ve gizli antlaşma yapma yasağı ilkelerine
E) Denizlerde serbestlik ve genel silahsızlanma ilkelerine
Cevabı göster
Cevap: A) Self-determinasyon ve nüfus çoğunluğu esasına dayanan ilkelere
Osmanlı'dan ayrılmak isteyen azınlık temsilcileri taleplerini Wilson İlkeleri'ndeki self-determinasyon ve nüfus çoğunluğu esasına dayandırmıştır; tazminat ilkesi bu bağlamda gerekçe değildir.
Soru 12
Aşağıdaki devlet-antlaşma eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Almanya — Versay Antlaşması
B) Avusturya — Sen Jermen Antlaşması
C) Bulgaristan — Nöyyi Antlaşması
D) Osmanlı — Triyanon Antlaşması
E) Macaristan — Triyanon Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: D) Osmanlı — Triyanon Antlaşması
Osmanlı Devleti, Paris Barış Konferansı'nda hazırlanan antlaşmalar içinde yer almamaktadır; Osmanlı ile yapılan antlaşma Sevr'dir. Triyanon ise Macaristan ile imzalanmıştır.
Soru 13
İtilaf Devletleri'nin I. Dünya Savaşı döneminde yaptığı gizli antlaşmaları uygulayamamasının temel nedeni nedir?
A) Rusya'nın savaştan çekilip söz konusu antlaşmaları kamuoyuna açıklaması
B) ABD'nin savaşa katılarak bu antlaşmaları tanımayacağını ilan etmesi
C) Paris Barış Konferansı'nın gizli antlaşmaları hukuka aykırı bularak iptal etmesi
D) Almanya'nın söz konusu belgeleri ele geçirerek yayımlaması
E) Milletler Cemiyeti'nin kurulmasıyla gizli antlaşmaların geçersiz sayılması
Cevabı göster
Cevap: A) Rusya'nın savaştan çekilip söz konusu antlaşmaları kamuoyuna açıklaması
Rusya, Bolşevik devriminin ardından savaştan çekilmiş ve gizli antlaşmaları kamuoyuna açıklamıştır; bu durum İtilaf Devletleri'nin söz konusu antlaşmaları hayata geçirememesine yol açmıştır.
Soru 14
Osmanlı Devleti'nin Mondros Ateşkesi'ni imzalayıp I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesinde aşağıdakilerden hangisi belirleyici faktörler arasında yer almamaktadır?
A) Cephelerdeki askeri başarısızlıklar
B) Bulgaristan'ın çekilmesiyle Osmanlı'nın kara bağlantısının kesilmesi
C) ABD'nin savaşa girerek İttifak Devletleri üzerindeki baskıyı artırması
D) Rusya'nın savaştan çekilmesiyle Doğu cephesinde Osmanlı'nın rahatlaması
Cevap: D) Rusya'nın savaştan çekilmesiyle Doğu cephesinde Osmanlı'nın rahatlaması
Mondros Ateşkesi'nin imzalanmasında cephe başarısızlıkları, Bulgaristan'ın çekilmesiyle kara bağlantısının kesilmesi, güney cephelerinin çökmesi ve ABD'nin savaşa girmesi belirleyici olmuştur.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi Mondros sonrası kurulan milli cemiyetlerin ortak özelliklerinden biri değildir?
A) Wilson İlkeleri'nden yararlanmak amacıyla bölgesel kongreler düzenlemek
B) Padişaha ve Osmanlı merkezi yönetimine bağlılıklarını dile getirmek
C) Paris Barış Konferansı'na bölgenin haklarını savunacak heyetler göndermek
D) Bulundukları bölgenin Türklüğünü nüfus ve kültür verileriyle kanıtlamak
E) Yabancı devletlerin işgal ve talepleri karşısında bölgenin Türk karakterini öne çıkarmak
Cevabı göster
Cevap: B) Padişaha ve Osmanlı merkezi yönetimine bağlılıklarını dile getirmek
Mondros sonrası milli cemiyetler; bölgelerinin Türklüğünü kanıtlama, Wilson İlkeleri'nden yararlanmak için kongre düzenleme ve Paris Konferansı'na heyet gönderme gibi ortak özellikler taşımaktadır.