KPSS Tarih kapsamında Hatay'ın Türkiye'ye katılması (1939) konusunda bilmen gereken 13 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Fransa'nın 30 Haziran 1939'da Hatay'ı Türkiye'ye bırakmasında, II. Dünya Savaşı'nın yaklaşması ve Fransa'nın Türkiye'yi olası bir müttefik olarak görüp savaş dışı tutma çabası belirleyici olmuştur.
Hatay'ın Türkiye'ye katılması Misak-ı Millî'nin (Misakımillî) bir gereği olarak gerçekleştirilmiştir.
Hatay'ın anavatana katılması (1939), Türkiye'nin 1932-1938 dönemi (II. dönem) dış politika gelişmeleri arasında değerlendirilir ve Atatürk Dönemi'nin (1919-1938) bitiminden sonraya rastlar.
Hatay'ın 29 Haziran 1939'da Türkiye'ye katıldığı tarihte Cumhurbaşkanlığı görevinde İsmet İnönü bulunmaktaydı.
Bağımsız Hatay Cumhuriyeti'nin Türkiye'ye katılma kararını Hatay Meclisi 29 Haziran 1939'da almış ve Hatay resmen Türkiye'ye katılmıştır.
Atatürk Dönemi'nde en uzun süre Dışişleri Bakanlığı görevinde kalan ve Hatay sorununun çözümüne önemli katkı sağlayan devlet adamı Tevfik Rüştü Aras'tır.
Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat ettiği için Hatay'ın 1939'da Türkiye'ye katılmasını göremedi; 2 Eylül 1938'de kurulan Hatay Cumhuriyeti'nin ilanından yaklaşık iki ay sonra hayatını kaybetti.
Hatay'ın katılmasıyla (1939) Türkiye'nin güney sınırı son şeklini almıştır.
Fransa'nın Suriye mandasından çekilmesinin ardından 2 Eylül 1938'de Bağımsız Hatay Cumhuriyeti (Hatay Devleti) kurulmuş, 1939'da referandumla Türkiye'ye katılmıştır.
20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile Hatay, Fransız yönetimindeki Suriye sınırları içinde bırakılmıştı.
Hatay (İskenderun Sancağı) 1939 yılında, Fransız mandasındaki Suriye'den ayrılarak yapılan halk oylaması (plebisit) sonucunda Türkiye'ye katılmıştır.
Hatay Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, ilk başbakanı ise Abdurrahman Melek'tir.
Atatürk Hatay için 'Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz' ve 'Benim şahsi meselemdir' sözlerini söylemiş, Hatay'ın kurtarılması için büyük çaba göstermiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Bağımsız Hatay Cumhuriyeti'nin Türkiye'ye katılma kararı hangi organ tarafından ve hangi tarihte alınmıştır?
A) Hatay Meclisi — 29 Haziran 1939
B) Türkiye Büyük Millet Meclisi — 23 Temmuz 1939
C) Milletler Cemiyeti Konseyi — 15 Temmuz 1939
D) Türk-Fransız Ortak Komisyonu — 2 Eylül 1939
E) Hatay Hükümeti Kabinesi — 1 Ekim 1939
Cevabı göster
Cevap: A) Hatay Meclisi — 29 Haziran 1939
Hatay Cumhuriyeti'nin yasama organı olan Hatay Meclisi, 29 Haziran 1939'da Türkiye'ye katılma kararını resmen almıştır.
Soru 2
Hatay Meclisi'nin Türkiye'ye katılma kararını açıkladığı 29 Haziran 1939'da Türkiye Cumhurbaşkanı kimdir?
A) Mustafa Kemal Atatürk
B) İsmet İnönü
C) Fevzi Çakmak
D) Kazım Karabekir
E) Celal Bayar
Cevabı göster
Cevap: B) İsmet İnönü
Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat etmiş, yerine İsmet İnönü cumhurbaşkanı seçilmiştir. Dolayısıyla Hatay'ın 29 Haziran 1939'daki katılım kararı İnönü döneminde gerçekleşmiştir.
Soru 3
Türkiye'nin Hatay'ın anavatana katılması için diplomatik mücadele yürütmesi, hangi temel ulusal belgenin doğal bir gereği olarak değerlendirilir?
A) Sevr Antlaşması
B) Lozan Antlaşması
C) Misak-ı Millî
D) Ankara Antlaşması
E) Montrö Sözleşmesi
Cevabı göster
Cevap: C) Misak-ı Millî
Misak-ı Millî, Türk milletinin manda ve himayeyi reddedip bağımsız yaşama iradesini ortaya koyan belgedir; Hatay'ın Türkiye'ye katılması bu belgedeki sınır ve ulusal bütünlük ilkelerinin hayata geçirilmesi olarak kabul…
Soru 4
Fransa'nın 1939'da Hatay üzerindeki haklarını Türkiye'ye devretmesinde hangi etken belirleyici bir rol oynamıştır?
A) Milletler Cemiyeti'nin Fransa'ya Hatay'ı boşaltması yönünde bağlayıcı karar alması
B) Fransa'nın iç siyasi krizleri nedeniyle sömürge yönetimini sürdürememesi
C) Türkiye'nin askeri müdahale tehdidiyle Fransa'yı Hatay'ı terk etmeye zorlaması
D) II. Dünya Savaşı'nın yaklaşmasıyla Fransa'nın Türkiye'yi potansiyel müttefik kazanmak istemesi
E) İngiltere'nin Balkan Antantı çerçevesinde Fransa üzerinde baskı kurması
Cevabı göster
Cevap: D) II. Dünya Savaşı'nın yaklaşmasıyla Fransa'nın Türkiye'yi potansiyel müttefik kazanmak istemesi
Fransa, yaklaşan II. Dünya Savaşı ortamında Türkiye'yi olası bir müttefik olarak kazanmak ve onu savaş dışı tutmak amacıyla Hatay üzerindeki haklarını Türkiye'ye bırakmayı siyasi bir çıkar hesabı olarak…
Soru 5
1939'da Hatay'ın Türkiye'ye katılmasının Türkiye'nin toprak bütünlüğü açısından önemi nedir?
A) Türkiye'nin doğu sınırının kesin biçimde belirlenmesi sağlanmıştır.
B) Ege adaları meselesi bu gelişmeyle birlikte sonuca bağlanmıştır.
C) Türkiye ilk kez Akdeniz'e kıyısı olan bir toprağa kavuşmuştur.
D) Türkiye'nin kuzey sınırları Karadeniz'e kadar uzatılmıştır.
E) Türkiye'nin güney sınırı bu katılımla bugünkü nihai şeklini almıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Türkiye'nin güney sınırı bu katılımla bugünkü nihai şeklini almıştır.
Hatay'ın Türkiye'ye katılmasıyla güney sınırı bugünkü son biçimini almış; ülkenin güney toprak bütünlüğü tamamlanmıştır.
Soru 6
Bağımsız Hatay Cumhuriyeti'nin kuruluşunda ilk cumhurbaşkanı ve ilk başbakanı olarak görev yapan isimler hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
A) Cumhurbaşkanı: Tayfur Sökmen — Başbakan: Abdurrahman Melek
B) Cumhurbaşkanı: Abdurrahman Melek — Başbakan: Tayfur Sökmen
C) Cumhurbaşkanı: Tayfur Sökmen — Başbakan: Tevfik Rüştü Aras
E) Cumhurbaşkanı: Abdurrahman Melek — Başbakan: Kazım Karabekir
Cevabı göster
Cevap: A) Cumhurbaşkanı: Tayfur Sökmen — Başbakan: Abdurrahman Melek
Hatay Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, ilk başbakanı ise Abdurrahman Melek'tir. İki isim sıkça yer değiştirilerek karıştırılmaktadır.
Soru 7
Hatay'ın Türkiye'ye katılması hangi yöntemle ve hangi idari yapıdan ayrılarak gerçekleşmiştir?
A) Savaş yoluyla, İngiliz manda yönetiminden koparılarak
B) Halk oylaması yoluyla, Fransız mandasındaki Suriye'den ayrılarak
C) Milletler Cemiyeti'nin tahkim kararıyla, doğrudan Fransa'dan devir yoluyla
D) Türk ordusunun bölgeyi işgal etmesiyle, Fransız-Suriye ortak yönetiminden alınarak
E) İkili Türk-Fransız antlaşmasıyla, herhangi bir halk oylaması yapılmaksızın
Cevabı göster
Cevap: B) Halk oylaması yoluyla, Fransız mandasındaki Suriye'den ayrılarak
Hatay (İskenderun Sancağı), Fransız mandası altındaki Suriye'den yapılan plebisit (halk oylaması) sonucunda 1939'da Türkiye'ye katılmıştır.
Soru 8
Hatay'ın Türkiye'ye resmen katılması (1939), Türk dış politikası dönemlendirmesi açısından hangi özelliği taşır?
A) Atatürk Dönemi'nin (1919-1938) tam ortasında gerçekleşen önemli bir dış politika başarısıdır.
B) I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan barış antlaşmalarının doğrudan ve kaçınılmaz bir sonucudur.
C) Atatürk Dönemi sona erdikten sonra gerçekleşmekle birlikte II. dönem dış politikası içinde değerlendirilir.
D) İsmet İnönü Dönemi dış politikasının ilk bağımsız diplomatik başarısı olarak kabul edilmektedir.
E) Türkiye'nin çok partili siyasi hayata geçişiyle eş zamanlı yaşanan bir dış politika olayıdır.
Cevabı göster
Cevap: C) Atatürk Dönemi sona erdikten sonra gerçekleşmekle birlikte II. dönem dış politikası içinde değerlendirilir.
Hatay'ın katılması 1939'da yaşanmış; Atatürk 1938'de vefat ettiği için bu olayın bizzat gerçekleştiğini görememiştir.
Soru 9
20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması'nda Hatay'ın statüsü nasıl belirlenmiştir?
A) Hatay, Türkiye'ye bağlı özerk bir sancak statüsüne kavuşturulmuştur.
B) Hatay, Milletler Cemiyeti denetiminde bağımsız bir bölge ilan edilmiştir.
C) Hatay'ın statüsünün belirlenmesi sonraki bir konferansa bırakılmıştır.
D) Hatay, Fransız yönetimindeki Suriye sınırları içinde bırakılmıştır.
E) Hatay, İngiliz mandasına geçici olarak devredilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Hatay, Fransız yönetimindeki Suriye sınırları içinde bırakılmıştır.
Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) çerçevesinde Hatay (İskenderun Sancağı), Fransız mandası altındaki Suriye toprakları içinde bırakılmış; bu durum uzun yıllar süren Türkiye'nin diplomatik mücadelesinin zeminini…
Soru 10
Atatürk'ün Hatay'ın anavatana katılışını (1939) görememiş olmasının nedeni nedir?
A) Atatürk'ün sağlık sorunları nedeniyle 1939 başında yurt dışına gitmesi
B) Hatay müzakerelerinin Atatürk'ün devre dışı kaldığı bir dönemde başlatılmış olması
C) Cumhurbaşkanlığı görevini daha önce İsmet İnönü'ye devretmiş olması
D) Atatürk'ün Hatay'ın Suriye'de kalması gerektiğini savunması
E) Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de, resmen katılımdan önce vefat etmiş olması
Cevabı göster
Cevap: E) Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de, resmen katılımdan önce vefat etmiş olması
Atatürk, 2 Eylül 1938'de kurulan Hatay Cumhuriyeti'nin ilanından yaklaşık iki ay sonra, 10 Kasım 1938'de hayatını kaybetmiştir. Bu nedenle Hatay'ın 1939'daki resmen katılımını görememiştir.
Soru 11
Atatürk Dönemi'nde Dışişleri Bakanlığı görevini en uzun süre yürüten ve Hatay meselesinin diplomatik çözümünde kilit rol oynayan devlet adamı kimdir?
A) Tevfik Rüştü Aras
B) Şükrü Saracoğlu
C) Ahmet Muhtar Mollaoğlu
D) Refik Şevket İnce
E) Hasan Saka
Cevabı göster
Cevap: A) Tevfik Rüştü Aras
Tevfik Rüştü Aras, 1925-1938 yılları arasında yaklaşık 13 yıl Dışişleri Bakanı olarak görev yapmış; Hatay sorununun Fransa ile müzakerelerinde belirleyici diplomatik katkılar sağlamıştır.
Soru 12
Atatürk'ün Hatay meselesine olan bağlılığını ve kişisel sahiplenişini ortaya koyan söz aşağıdakilerden hangisidir?
A) 'Yurtta sulh, cihanda sulh.'
B) 'Benim şahsi meselemdir.'
C) 'Ne mutlu Türküm diyene!'
D) 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.'
E) 'Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!'
Cevabı göster
Cevap: B) 'Benim şahsi meselemdir.'
Atatürk, Hatay meselesi için 'Benim şahsi meselemdir' ve 'Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz' sözlerini söylemiş; konuya büyük önem verdiğini açıkça ifade etmiştir.
Soru 13
Bağımsız Hatay Cumhuriyeti'nin kuruluş tarihi aşağıdakilerden hangisidir?
A) 20 Ekim 1921
B) 29 Haziran 1939
C) 2 Eylül 1938
D) 10 Kasım 1938
E) 23 Temmuz 1923
Cevabı göster
Cevap: C) 2 Eylül 1938
Fransa'nın Suriye mandası çerçevesinde gerçekleştirilen düzenlemeler sonucunda Bağımsız Hatay Cumhuriyeti 2 Eylül 1938'de ilan edilmiştir.