Harzemşahlar ve Moğol istilası öncesi Orta Asya Soruları

KPSS Tarih · 21 özgün soru · açıklamalı çözümler

Harzemşahlar ve Moğol istilası öncesi Orta Asya — Konu Özeti

KPSS Tarih kapsamında Harzemşahlar ve Moğol istilası öncesi Orta Asya konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

İslam öncesi Türk toplumlarının göçebe hayat tarzını benimsemesinde en belirleyici etken aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Bölgenin iklim ve arazi özelliklerinden kaynaklanan coğrafi yapısı
  2. B) Dini inançların göçebe yaşamı emretmesi
  3. C) Komşu devletlerle sürekli savaş halinde olunması nedeniyle sabit yerleşim yeri kurulamaması
  4. D) Yazılı hukukun olmayışı nedeniyle toprak mülkiyetinin gelişememesi
  5. E) Ticaret yolları üzerinde sürekli hareket halinde olma zorunluluğu
Cevabı göster

Cevap: A) Bölgenin iklim ve arazi özelliklerinden kaynaklanan coğrafi yapısı

Göçebe hayat tarzının benimsenmesinde en belirleyici etken, Orta Asya'nın iklim ve arazi yapısından kaynaklanan coğrafi koşullardır.

Soru 2

İslam öncesi dönemde Türk topluluklarının Orta Asya'dan göç etmelerinin nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A) Nüfus artışı sonucunda yaşam alanlarının yetersiz kalması
  2. B) Din baskısı sonucunda farklı inançtaki boyların baskıya maruz kalması
  3. C) Hayvan hastalıkları nedeniyle ekonomik kayıpların yaşanması
  4. D) Boylar arası mücadele ve siyasi baskıların artması
  5. E) İklim değişikliğinin otlak ve su kaynaklarını olumsuz etkilemesi
Cevabı göster

Cevap: B) Din baskısı sonucunda farklı inançtaki boyların baskıya maruz kalması

İslam öncesi dönemde dini baskı, Türklerin Orta Asya'dan göçünün nedenleri arasında sayılmaz; nüfus artışı, iklim değişikliği, hayvan hastalıkları ve boylar arası mücadele göç nedenleridir.

Soru 3

İslam öncesi Türk toplumlarında din adamlarına verilen isim ve bu kişilerin üstlendiği görevler hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Baksı adı verilen din adamları savaş öncesi askerî törenleri yönetmekle görevli sayılırdı.
  2. B) Otacı adıyla bilinen din adamları ruhlarla iletişim kurarak devlet törenlerini yönettiği kabul edilir.
  3. C) Kam ya da Şaman adlı din adamları hastalık iyileştirme, ruhlarla iletişim ve dinî törenleri yönetirdi.
  4. D) Tarkan unvanlı kişiler din adamı sıfatıyla Gök Tanrı'dan aldıkları emirle devlet kararı belirlerdi.
  5. E) Şaman kavramı, İslam'ın kabulüyle Türklerin benimsediği yeni bir din adamı sınıfına karşılık gelir.
Cevabı göster

Cevap: C) Kam ya da Şaman adlı din adamları hastalık iyileştirme, ruhlarla iletişim ve dinî törenleri yönetirdi.

İslam öncesi Türklerde din adamı 'Kam' ya da 'Şaman' olarak adlandırılır; hastalık iyileştirme, ruhlarla iletişim ve dinî törenleri yönetme bu kişilerin temel işlevleridir.

Soru 4

İslam öncesi Türklere ait bir kazı alanında silah ve takı gibi mezar eşyaları bulunmaktadır. Bu bulgulara dayanarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle yapılamaz?

  1. A) Toplumda ahiret inancının var olduğu
  2. B) Madenciliğin belirli düzeyde geliştiği
  3. C) İlkel düzeyde ticaret faaliyetleri yapıldığı
  4. D) Gelişmiş bir ticaret ağına sahip olunduğu
  5. E) Zanaatkârlık faaliyetlerine dair izler bulunduğu
Cevabı göster

Cevap: D) Gelişmiş bir ticaret ağına sahip olunduğu

Mezar eşyaları ahiret inancı, madencilik ve ilkel ticaret hakkında ipucu verse de tek başına 'gelişmiş ticaret yapıldığını' kanıtlamaya yetmez; bu sonuç aşırı genellemedir.

Soru 5

Göçebe Türk topluluklarına ait arkeolojik kazılarda karşılaşılan başlıca kalıntı türleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

  1. A) Büyük şehir surları, saray kalıntıları ve yazılı kanun plakaları
  2. B) Baskı makinesi parçaları, kâğıt depoları ve yazı atölyeleri
  3. C) Anıtsal su kemerleri, köprü kalıntıları ve tahıl ambarları
  4. D) Deniz limanı yapıları, gemi kalıpları ve balık ağları
  5. E) Tapınak kalıntıları, balballar ve madeni silahlar
Cevabı göster

Cevap: E) Tapınak kalıntıları, balballar ve madeni silahlar

Göçebe Türk topluluklarından günümüze tapınak kalıntıları, balbal adı verilen mezar taşları ve madeni silahlar ulaşmıştır.

Soru 6

XIII. yüzyıl başında Türkiye Selçukluları, Eyyubiler ve Harzemşahlar arasındaki rekabetin Moğol tehdidi açısından yarattığı en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Üç devletin ittifak kurarak Moğollara karşı kalıcı bir savunma cephesi oluşturması
  2. B) Harzemşahların Moğol baskısına direnebilmek için Türkiye Selçukluları ile birleşmesi
  3. C) İç rekabetin bu devletleri Moğol tehdidine karşı ortak savunmadan yoksun bırakması
  4. D) Türkiye Selçuklularının Eyyubileri ortadan kaldırarak tek güçlü devlet konumuna gelmesi
  5. E) Eyyubilerin Moğollarla ittifak kurarak Türkiye Selçukluları ve Harzemşahları zayıflatması
Cevabı göster

Cevap: C) İç rekabetin bu devletleri Moğol tehdidine karşı ortak savunmadan yoksun bırakması

XIII. yüzyılda bu üç devlet arasındaki iç rekabet ve çatışmalar, Moğol tehdidine karşı birlikte hareket etmeyi engellemiş ve ortak savunma cephesi oluşturulamamıştır.

Soru 7

İslam öncesi Türk devlet geleneğinde 'Yarlıg' kavramının karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Boylar arasındaki toprak sınırını belirleyen anlaşma
  2. B) Devlet hazinesine ait vergi toplama yetkisi
  3. C) Askeri birlik komutanına verilen unvan
  4. D) Hükümdar tarafından çıkarılan emir ya da ferman
  5. E) Hükümdarın Gök Tanrı'dan aldığı kutsal iktidar
Cevabı göster

Cevap: D) Hükümdar tarafından çıkarılan emir ya da ferman

Yarlıg, İslam öncesi Türk devletlerinde hükümdar emri ya da ferman anlamına gelir.

Soru 8

Orta Asya Türk devletleri açısından İpek Yolu'nun güzergâhı ve önemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Akdeniz'i Hindistan'a bağlayan bir deniz yolu olup Orta Asya bölgesini güzergâhının dışında bırakır.
  2. B) Çin ile Akdeniz arasındaki kara yolu olup Türk devletlerine ticaret ve kültür kazandırmıştır.
  3. C) Çin'i Avrupa'ya bağlayan ve kapalı tutulduğu için Bizans tüccarlarınca kullanılan bir hattır.
  4. D) Çin ile Akdeniz'i bağlasa da Türk devletlerine ekonomik gelir getirmemiş bir güzergâhtır.
  5. E) Hint Okyanusu'na ulaşan ve Türklerce daha çok askerî amaçla kullanılan bir geçit yoludur.
Cevabı göster

Cevap: B) Çin ile Akdeniz arasındaki kara yolu olup Türk devletlerine ticaret ve kültür kazandırmıştır.

İpek Yolu, Çin ile Akdeniz arasındaki tarihî kara ticaret yoludur; bu hat üzerinde konumlanan Türk devletleri hem ticaret geliri elde etmiş hem de kültürel alışverişin merkezi olmuştur.

Soru 9

Orta Asya Türk devletleri ile Çin arasındaki ticaret ilişkilerinde Türklerin Çin'den temin ettiği ürünler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A) Tahıl ve ipekli kumaş
  2. B) Hayvansal ürünler ve dokuma
  3. C) Madeni silahlar ve at koşumları
  4. D) Porselen ve baharatlar
  5. E) Pamuklu kumaş ve tahta işçiliği ürünleri
Cevabı göster

Cevap: A) Tahıl ve ipekli kumaş

Türkler Çin'e hayvansal ürünler ve dokuma satar, karşılığında Çin'den tahıl ve ipekli kumaş alırdı.

Soru 10

İslam öncesi Türk toplumlarında göçebe yaşam tarzının kültürel gelişim üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, aşağıdaki sonuçlardan hangisi bu durumla doğrudan ilişkilendirilebilir?

  1. A) Yazılı hukuk belgelerinin erken dönemde kapsamlı biçimde oluşturulması
  2. B) Ticaret anlaşmalarının yazıya dökülerek arşivlenmesi
  3. C) Sözlü hukuk geleneklerinin ve sözlü edebiyat ürünlerinin ön plana çıkması
  4. D) Taş kitabeler yerine kâğıt üzerine yazılan eserlerin yaygınlaşması
  5. E) Merkezileşmiş devlet yapısına uygun yazılı bürokrasinin gelişmesi
Cevabı göster

Cevap: C) Sözlü hukuk geleneklerinin ve sözlü edebiyat ürünlerinin ön plana çıkması

Göçebe hayat tarzı yazılı kültüre geçişi geciktirdiğinden, Türk hukuku ve edebiyatında yazılı değil sözlü ürünler öne çıkmıştır.

Soru 11

Aşağıda verilen Türk devleti ile kurulduğu ya da hâkim olduğu bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A) Tabgaç — Kuzeybatı Çin
  2. B) Ak Hunlar — Afganistan
  3. C) Juan Juanlar — Moğolistan
  4. D) Hunlar — Ötüken
  5. E) Hazarlar — Kuzeybatı Çin
Cevabı göster

Cevap: E) Hazarlar — Kuzeybatı Çin

Hazarlar'ın Kuzeybatı Çin ile eşleştirilmesi yanlıştır; Hazarlar Hazar Denizi kuzeyinde hâkim olmuştur. Kuzeybatı Çin ile eşleşen Türk devleti Tabgaç'tır.

Soru 12

'Ordu-millet' kavramı İslam öncesi Türk toplumsal ve askeri yapısında neyi ifade eder?

  1. A) Yalnızca soylu sınıfın askerlik görevini üstlendiği ve halkın savaştan muaf tutulduğu bir düzeni
  2. B) Tüm erkek nüfusun askere alınabilir olması ve devlet ile ordunun iç içe geçmesi anlamına gelir.
  3. C) Ordu ve devlet yönetiminin birbirinden tam olarak ayrıldığı, sivil bürokrasinin güçlendiği bir yapıyı
  4. D) Savaş döneminde toplumun tamamının üretime çekildiği ve ordunun profesyonel paralı askerlerden oluştuğu sistemi
  5. E) Dini savaşçıların (gazilerin) öncülüğünde gönüllülük esasına dayanan bir askeri örgütlenmeyi
Cevabı göster

Cevap: B) Tüm erkek nüfusun askere alınabilir olması ve devlet ile ordunun iç içe geçmesi anlamına gelir.

Ordu-millet kavramı, tüm erkek nüfusun asker sayılması ve devletle ordunun birbirinden ayrılmaz biçimde iç içe geçmesi demektir.

Soru 13

İslam öncesi Türk devlet anlayışında ülkenin kime ait olduğuna dair inanç ve bu inancın doğurduğu siyasi sonuç aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

  1. A) Ülke kağanın şahsi mülküydü; bu anlayış güçlü merkezî yönetimi pekiştirmiştir.
  2. B) Ülke tüm boy beylerine ortak aitti — bu durum boyların eşit söz hakkına sahip olmasını sağlamıştır.
  3. C) Ülke hanedanın ortak malıydı — bu anlayış yüzünden bölünmeler yaşanmıştır.
  4. D) Ülke Gök Tanrı'ya ait sayılırdı; bu nedenle hükümdarın toprak üzerinde söz hakkı bulunmazdı.
  5. E) Ülke fetihleri gerçekleştiren orduya aitti — bu durum savaşçıların siyasi güç kazanmasına yol açmıştır.
Cevabı göster

Cevap: C) Ülke hanedanın ortak malıydı — bu anlayış yüzünden bölünmeler yaşanmıştır.

Ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması, her şehzadenin pay iddiasında bulunmasına neden olmuş ve bu anlayış devlet bölünmelerine yol açmıştır.

Soru 14

Moğolların Harzemşahlar üzerine harekât başlatmasının doğrudan nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Harzemşah Sultanı Muhammed'in Bağdat'taki Abbasi Halifeliğini tanımayı reddetmesi
  2. B) Anadolu Selçuklularının Harzemşahları Moğollara karşı ittifak kurmaya zorlaması
  3. C) Harzemşahların Çin sınırına saldırarak Moğol topraklarına baskın düzenlemesi
  4. D) Otrar Faciası olarak bilinen, Harzemşah valisinin Cengiz Han'ın ticaret kafilesini yağmalaması
  5. E) Cengiz Han'ın İpek Yolu'ndaki Harzemşah gümrük vergilerini aşırı bulması
Cevabı göster

Cevap: D) Otrar Faciası olarak bilinen, Harzemşah valisinin Cengiz Han'ın ticaret kafilesini yağmalaması

Otrar Faciası; Harzemşah valisinin Cengiz Han'ın ticaret kafilesini katletmesi olayıdır ve Moğolların Harzemşahlar üzerine yürümesinin doğrudan nedenidir.

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi İslam öncesi Türk devletlerinde kullanılan para birimlerinden biridir?

  1. A) Yarmak
  2. B) Dirhem
  3. C) Dinar
  4. D) Akçe
  5. E) Florin
Cevabı göster

Cevap: A) Yarmak

İslam öncesi Türk devletlerinde kullanılan para birimlerinden biri Yarmak'tır. Akçe Osmanlı; dirhem ve dinar İslam dünyası; florin ise Avrupa kökenli para birimleridir.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Tarih dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Tarih konuları