Güney Cephesi – Fransızlara karşı direniş (Antep, Maraş, Urfa) ve Ankara Antlaşması (1921) Soruları
KPSS Tarih · 26 özgün soru · açıklamalı çözümler
Güney Cephesi – Fransızlara karşı direniş (Antep, Maraş, Urfa) ve Ankara Antlaşması (1921) — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Güney Cephesi – Fransızlara karşı direniş (Antep, Maraş, Urfa) ve Ankara Antlaşması (1921) konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Urfa'da Fransızlara karşı Kuvayımilliye birliklerini örgütleyen subay, Mustafa Kemal'in emriyle görevlendirilen Urfa Jandarma Komutanı Ali Saip (Ursavaş) Bey'dir.
Çukurova bölgesinde Fransız işgallerine karşı halkı bilinçlendirmek ve direnişi örgütlemek için Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur.
Güney Cephesi'nde Maraş Şubat 1920'de, Urfa Nisan 1920'de Fransızlardan kurtarılmış; Antep ise uzun kuşatmaya rağmen direndiği için 'Gazi' unvanını almıştır.
Ankara Antlaşması, Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasından sonra imzalanmıştır; güneydeki siyasi başarının batıdaki askeri zafere bağlı olduğunu gösterir.
Güney Cephesi, Fransa ile 20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması (Franklin-Bouillon Antlaşması) ile kapanmıştır; bu antlaşmayla Fransa Anadolu'daki toprak taleplerinden vazgeçmiş ve Misak-ı Millî'yi fiilen tanımıştır.
Lozan Antlaşması'nda Türkiye'nin güney (Suriye) sınırı 1921 Ankara Antlaşması esas alınarak belirlenmiştir; Hatay bu sınırın dışında Fransız mandası altında kalmıştır.
TBMM tarafından Milli Mücadele'deki kahramanlıkları nedeniyle Antep (Gaziantep), Maraş (Kahramanmaraş) ve Urfa (Şanlıurfa) kentleri unvanlandırılmıştır.
Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921), TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk siyasi antlaşmadır ve Güney Cephesi ile ilgilidir.
I. Dünya Savaşı sırasında imzalanan gizli antlaşmalarla (Sykes-Picot dahil) Antep, Urfa ve Maraş ile Musul gibi bölgeler İngiltere ve Fransa arasında paylaştırılmıştır.
Güney Cephesi'nde Adana, Antep, Maraş ve Urfa bölgelerinde Fransızlara (ve onların desteklediği Ermeni çetelerine) karşı mücadele edilmiştir; bu cephe Kurtuluş Savaşı'nın cephelerinden biridir.
Antep savunmasının önderi, 'Şahin Bey' takma adıyla bilinen Üsteğmen Mehmet Said'dir; Fransızlara karşı kahramanca mücadele etmiştir.
Ankara Antlaşması'yla Antep, Maraş ve Urfa Fransız işgalinden kurtulmuş; Hatay (İskenderun Sancağı) ise Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakılarak Misak-ı Millî dışında tutulmuştur (Sancak/Hatay Sorunu'nun kaynağı).
Fransız yazarlar Pierre Loti ve Claude Farrère, Fransız kamuoyunda Türklere bakışı değiştiren Türkiye yanlısı yazılar yazarak Ankara Antlaşması'na zemin hazırlamıştır.
Güney Cephesi direniş önderleri bölgelere göre: Antep'te Şahin Bey, Maraş'ta Sütçü İmam, Urfa'da Ali Saip Bey görev almıştır.
Mondros Mütarekesi'nden sonra İtilaf işgallerine karşı ilk silahlı direniş, 19 Aralık 1918'de Hatay-Dörtyol'da Kara Mehmet Çavuş tarafından Fransızlara karşı verilmiştir; Anadolu'da işgale uğrayan ilk toprak Hatay'dır.
1939'da Hatay'ın Türkiye'ye katılmasıyla, Hatay'a özel statü öngören 1921 Ankara Antlaşması hükmü önemini yitirmiştir; Hatay 1938'de bağımsız devlet olmuş (devlet başkanı Tayfur Sökmen), 1939'da anavatana katılmıştır.
Süleyman Şah'ın Suriye'deki Caber Kalesi'nde bulunan mezarının Türk toprağı sayılacağına dair hüküm ilk kez 1921 Ankara Antlaşması'nda yer almış, Lozan'da da aynen kabul edilmiştir.
Atatürk Dönemi'nde Güney Cephesi ile ilgili olarak İstiklal Madalyası verilen yerleşimler arasında İnebolu ve Maraş bulunur (Antep ve Urfa'ya madalya sonraki düzenlemelerle verilmiştir).
Ankara Antlaşması ile Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuş ve Anadolu'dan çekilmeye başlamıştır; bu, İtilaf Bloku'nun parçalandığının kanıtıdır.
Mustafa Kemal, Sivas Kongresi'nde Temsil Heyeti başkanı sıfatıyla Güney Cephesi'ne komutanlar göndermiştir: Maraş'a Kılıç Ali ve Yörük Salim, Urfa'ya Ali Saip, Adana'ya Topçu Kemal ve Yüzbaşı Osman, Antep'e Teğmen Said gönderilmiştir.
Ankara Antlaşması yalnızca Türkiye (TBMM) ile Fransa arasında imzalanmış ikili bir antlaşmadır.
Örnek Sorular
Soru 1
1938'de bağımsız Hatay Devleti kurulduğunda devlet başkanlığına kim getirilmiştir?
A) Tayfur Sökmen
B) Kılıç Ali
C) Ali Saip Bey
D) Şükrü Saracoğlu
E) Refik Şevket İnce
Cevabı göster
Cevap: A) Tayfur Sökmen
Hatay, 1938'de bağımsız devlet ilan edildiğinde Tayfur Sökmen devlet başkanı olmuştur; 1939'da ise halk oylamasıyla Türkiye'ye katılmıştır.
Soru 2
Aşağıdaki Güney Cephesi şehirlerinden hangisi, Milli Mücadele'deki kahramanlığı nedeniyle TBMM tarafından onursal bir unvanla anılmıştır?
A) Adana
B) Dörtyol
C) Maraş
D) İskenderun
E) Mersin
Cevabı göster
Cevap: C) Maraş
TBMM, Milli Mücadele kahramanlıkları nedeniyle Antep'e 'Gazi', Maraş'a 'Kahraman', Urfa'ya 'Şanlı' onursal unvanını vermiştir.
Soru 3
Lozan Antlaşması'nda Türkiye'nin güney sınırının çizilmesinde hangi antlaşma esas alınmış, ancak bu antlaşmaya rağmen Hatay Fransız mandası altında kalmıştır?
A) Mudanya Ateşkes Antlaşması
B) Sevr Antlaşması
C) Mondros Mütarekesi
D) 1921 Ankara Antlaşması
E) Kars Antlaşması
Cevabı göster
Cevap: D) 1921 Ankara Antlaşması
Lozan Antlaşması güney sınırını belirlerken 1921 Ankara Antlaşması'nı esas almıştır; buna karşın Hatay (İskenderun Sancağı) bu sınırın dışında bırakılarak Fransız mandası altındaki Suriye'ye dahil edilmiştir.
Soru 4
Güney Cephesi'ndeki yerel direniş kahramanları ile özdeşleştikleri şehirler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlış bir eşleştirmedir?
A) Karayılan – Urfa
B) Karayılan – Antep
C) Tayyar Rahmiye – Osmaniye
D) Sütçü İmam – Maraş
E) Şahin Bey – Antep
Cevabı göster
Cevap: A) Karayılan – Urfa
Karayılan, Antep direnişiyle özdeşleşmiştir; Urfa ile değil. Sütçü İmam Maraş, Tayyar Rahmiye Osmaniye, Şahin Bey ise Antep ile özdeşleşmiştir. Bu nedenle 'Karayılan – Urfa' eşleştirmesi yanlıştır.
Soru 5
Ankara Antlaşması'nın (20 Ekim 1921) Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasından sonra imzalanmış olması öncelikle ne anlama gelir?
A) Fransa, Sakarya zaferinden bağımsız biçimde kendiliğinden Anadolu'dan çekilmiştir.
B) Antlaşma Sakarya ile bağlantılı değildir; salt ekonomik gerekçeyle yapılmıştır.
C) Güneydeki diplomatik kazanım, batıdaki askeri zafere dayanmaktadır.
D) TBMM, Fransa'yı diplomasiyle değil sırf askeri kuvvetle ikna etmiştir.
E) İtalya'nın arabuluculuğu sayesinde Sakarya zaferi Fransa'yı geri çekilmeye zorlamıştır.
Cevabı göster
Cevap: C) Güneydeki diplomatik kazanım, batıdaki askeri zafere dayanmaktadır.
Sakarya zaferi Fransa'nın çekilme kararında belirleyici olmuştur; güneydeki diplomatik başarı, batıdaki askeri zaferle doğrudan ilişkilidir. Yani diplomatik kazanım askeri güce dayanmaktadır.
Soru 6
Güney Cephesi bölgesinde yapılan inceleme sonucunda bölgedeki nüfus çoğunluğunun Türklerden oluştuğunu tespit eden rapor hangisidir?
A) Wilson Doktrini
B) King-Crane Raporu
C) Bryce Raporu
D) Harbord Raporu
E) Amele Taburu Raporu
Cevabı göster
Cevap: D) Harbord Raporu
Harbord Raporu, Güney Cephesi bölgesinde inceleme yaparak bölgede Türklerin nüfus çoğunluğunu oluşturduğunu tespit etmiştir.
Soru 7
Ankara Antlaşması sonucunda Fransız işgalinden kurtulamayan ve Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakılan, böylece sonraki yıllarda bir sınır sorununun kaynağı hâline gelen yer aşağıdakilerden hangisidir?
A) İskenderun Sancağı
B) Maraş ve çevresi
C) Antep ve çevresi
D) Urfa ve çevresi
E) Musul ve çevresi
Cevabı göster
Cevap: A) İskenderun Sancağı
Ankara Antlaşması Antep, Maraş ve Urfa'yı Fransız işgalinden kurtarırken İskenderun Sancağı'nı (Hatay) Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakmıştır; bu durum ileride Hatay Sorunu'nun başlangıcını oluşturmuştur.
Soru 8
Çukurova bölgesinde Fransız işgaline karşı halkı bilinçlendirmek ve direnişi örgütlemek amacıyla hangi cemiyet kurulmuştur?
A) Redd-i İlhak Cemiyeti
B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
C) Kilikyalılar Cemiyeti
D) Kuzey-Doğu Kafkasya Cemiyeti
E) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Cevabı göster
Cevap: C) Kilikyalılar Cemiyeti
Kilikyalılar Cemiyeti, Fransız işgaline maruz kalan Çukurova bölgesinde halkı bilinçlendirmek ve yerel direnişi örgütlemek için özel olarak kurulmuştur.
Soru 9
Fransız kamuoyunda Türkiye lehine yazılar kaleme alarak Ankara Antlaşması'na zemin hazırlayan Fransız yazarlar kimlerdir?
A) Victor Hugo ve Émile Zola
B) Gustave Flaubert ve Guy de Maupassant
C) Albert Camus ve Jean-Paul Sartre
D) Jules Verne ve Alexandre Dumas
E) Pierre Loti ve Claude Farrère
Cevabı göster
Cevap: E) Pierre Loti ve Claude Farrère
Pierre Loti ve Claude Farrère, Fransız kamuoyunda Türklere yönelik olumsuz algıyı değiştiren Türkiye yanlısı yazılar kaleme almış ve Ankara Antlaşması'nın diplomatik zeminine katkıda bulunmuşlardır.
Soru 10
TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk siyasi antlaşma olan Ankara Antlaşması hangi tarihte ve hangi cepheyle ilgili olarak imzalanmıştır?
A) 18 Mart 1921 tarihinde imzalanmış ve Doğu Cephesi ile ilgilidir.
B) 20 Ekim 1921 tarihinde imzalanmış ve Güney Cephesi ile ilgilidir.
C) 16 Mart 1921 tarihinde imzalanmış ve Batı Cephesi ile ilgilidir.
D) 11 Ekim 1922 tarihinde imzalanmış ve Doğu Cephesi ile ilgilidir.
E) 13 Ekim 1921 tarihinde imzalanmış ve Batı Cephesi ile ilgilidir.
Cevabı göster
Cevap: B) 20 Ekim 1921 tarihinde imzalanmış ve Güney Cephesi ile ilgilidir.
Ankara Antlaşması 20 Ekim 1921'de imzalanmış ve Güney Cephesi'ni kapatmıştır; TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk siyasi antlaşma olma özelliğini taşır.
Soru 11
Suriye'deki Caber Kalesi'nde yer alan Süleyman Şah türbesinin Türk toprağı sayılacağına ilişkin hüküm ilk kez hangi antlaşmada düzenlenmiştir?
A) Lozan Antlaşması (1923)
B) Mondros Mütarekesi (1918)
C) 1921 Ankara Antlaşması
D) Sevr Antlaşması (1920)
E) Kars Antlaşması (1921)
Cevabı göster
Cevap: C) 1921 Ankara Antlaşması
Süleyman Şah mezarının Türk toprağı sayılmasına dair hüküm ilk kez 1921 Ankara Antlaşması'nda yer almış, Lozan Antlaşması'nda bu hüküm aynen kabul edilmiştir.
Soru 12
Ankara Antlaşması hangi taraflar arasında imzalanmış ikili bir antlaşmadır?
A) İtalya ile TBMM arasında
B) İtilaf devletleri topluluğu ile TBMM arasında çok taraflı biçimde
C) İngiltere ile TBMM arasında
D) TBMM ile Fransa arasında
E) Fransa, İngiltere ve TBMM arasında üç taraflı olarak
Cevabı göster
Cevap: D) TBMM ile Fransa arasında
Ankara Antlaşması yalnızca TBMM Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmış ikili (bilateral) bir antlaşmadır; İngiltere ve İtalya bu antlaşmanın tarafı değildir.
Soru 13
Maraş'ın da içinde bulunduğu Milli Mücadele kentlerinden hangileri Atatürk Dönemi'nde (1938 öncesi) İstiklal Madalyası ile ödüllendirilmiştir?
A) Maraş ve İnebolu
B) Adana ve Antep
C) Antep ve Urfa
D) Urfa ve Adana
E) Antep ve Maraş
Cevabı göster
Cevap: A) Maraş ve İnebolu
Atatürk Dönemi'nde İstiklal Madalyası verilen yerleşimler Maraş (1925, Fransızlara karşı direnişi nedeniyle) ve İnebolu'dur (1924, Karadeniz lojistik katkısı nedeniyle).
Soru 14
Ankara Antlaşması'nın en önemli siyasi sonuçlarından biri olarak Fransa hangi konumda öne çıkmıştır?
A) Fransa, Lozan Konferansı'nda TBMM'yi tanıyan ilk devlet olmuştur.
B) Fransa, Misak-ı Millî'yi tanıyan Batılı devlet olarak yalıtılmıştır.
C) Fransa, TBMM yerine İstanbul Hükümeti'ni tanımayı sürdürmüştür.
D) Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan ilk İtilaf Devleti durumuna gelmiştir.
E) Fransa, antlaşma sonrasında Türkiye'ye toprak devrederek İtilaf'tan çıkmıştır.
Cevabı göster
Cevap: D) Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan ilk İtilaf Devleti durumuna gelmiştir.
Ankara Antlaşması ile Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan ilk İtilaf Devleti durumuna gelmiş ve Anadolu'dan çekilmiştir; bu gelişme İtilaf Bloku'nun birliğinin bozulduğunu göstermiştir.
Soru 15
Güney Cephesi'ndeki direnişiyle öne çıkan şehirlerin aldıkları onursal unvanların yılları eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Antep – 1921, Maraş – 1973, Urfa – 1984
B) Antep – 1923, Maraş – 1960, Urfa – 1970
C) Antep – 1930, Maraş – 1984, Urfa – 1973
D) Antep – 1921, Maraş – 1984, Urfa – 1973
E) Antep – 1919, Maraş – 1973, Urfa – 1984
Cevabı göster
Cevap: A) Antep – 1921, Maraş – 1973, Urfa – 1984
Antep'e 'Gazi' unvanı 1921'de verilmiş; Maraş 'Kahraman' unvanını 1973'te, Urfa ise 'Şanlı' unvanını 1984'te almıştır.