Gazneliler (Gazneli Mahmut, ilk sultan unvanı, gulam sistemi, Hindistan seferleri) Soruları

KPSS Tarih · 35 özgün soru · açıklamalı çözümler

Gazneliler (Gazneli Mahmut, ilk sultan unvanı, gulam sistemi, Hindistan seferleri) — Konu Özeti

KPSS Tarih kapsamında Gazneliler (Gazneli Mahmut, ilk sultan unvanı, gulam sistemi, Hindistan seferleri) konusunda bilmen gereken 11 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.

Örnek Sorular

Soru 1

Abbasi halifesinden Sultan unvanını alarak İslam'ın koruyucusu sıfatıyla siyasi ve dini meşruiyet kazanan Gazneli hükümdar kimdir?

  1. A) Gazneli Mahmut
  2. B) Sebük Tigin
  3. C) Alp Tigin
  4. D) Gazneli Mesut
  5. E) Sultan İbrahim
Cevabı göster

Cevap: A) Gazneli Mahmut

Abbasi halifesi Sultan unvanını Gazneli Mahmut'a vermiş; bu sayede Mahmut hem siyasi hem dini meşruiyet kazanarak İslam'ın koruyucusu olarak tanınmıştır.

Soru 2

Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri yenen devlet hangisidir?

  1. A) Karahanlılar
  2. B) Büyük Selçuklular
  3. C) Abbasiler
  4. D) Bizans İmparatorluğu
  5. E) Samanoğulları
Cevabı göster

Cevap: B) Büyük Selçuklular

Dandanakan Savaşı'nda Gazneliler, Büyük Selçuklulara yenilmiştir. Bu yenilgi Gazneli Mesut dönemine denk gelmiş ve Gaznelilerin Hindistan'a çekilmesine yol açmıştır.

Soru 3

Bir öğrenci, gulam sistemini ikta sistemiyle karıştırmaktadır. Gulam sistemini ikta sisteminden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Gulam sistemi belirli toprak gelirlerinin komutanlara devredilmesine dayanırken ikta ise köle asker temin etmeye dayanır.
  2. B) Gulam sistemi satın alınan veya esir çocukların köle asker olarak yetiştirilmesine, ikta ise vergi gelirinin tahsisine dayanır.
  3. C) Gulam sistemi büyük ölçüde barış dönemlerinde, ikta sistemi ise daha çok savaş dönemlerinde uygulanan bir vergi düzenlemesidir.
  4. D) Gulam ve ikta sistemlerinin ikisi de özgür doğmuş Türk savaşçıların gönüllü askerliğine dayanır; aralarında esaslı bir fark yoktur.
  5. E) Gulam sistemi özellikle Selçuklulara, ikta sistemi ise özellikle Gaznelilere özgü askeri kurumlardır.
Cevabı göster

Cevap: B) Gulam sistemi satın alınan veya esir çocukların köle asker olarak yetiştirilmesine, ikta ise vergi gelirinin tahsisine dayanır.

Gulam sistemini ikta sisteminden ayıran temel ölçüt, gulamın satın alınan ya da savaş esiri çocukların köle asker olarak yetiştirilmesine dayanması; iktanın ise vergi gelirinin tahsisine dayanmasıdır.

Soru 4

Gazneli ve Selçuklu dönemlerinde uygulanan gulam sistemi ile ikta sistemi karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi her iki sistemi doğru biçimde birbirinden ayırır?

  1. A) Gulam sistemi ordunun finansmanını sağlarken ikta sistemi siyasi otorite üretmiştir
  2. B) Her iki sistem de hükümdara doğrudan bağlı köle askerler yetiştirmeye dayanmaktadır
  3. C) Gulam sistemi askerlik hizmetine dayalı köle yetiştirmeyi, ikta sistemi ise vergi geliri tahsisini esas alır
  4. D) İkta sistemi Osmanlı gulam sistemine kaynaklık ederken gulam sistemi Osmanlı tımarına temel oluşturmuştur
  5. E) Her iki sistem de Gazneli döneminde başlamış, Selçuklular tarafından kaldırılmıştır
Cevabı göster

Cevap: C) Gulam sistemi askerlik hizmetine dayalı köle yetiştirmeyi, ikta sistemi ise vergi geliri tahsisini esas alır

Gulam sistemi, satın alınan veya esir edilen çocukların askeri hizmet için yetiştirildiği köle asker sistemidir; ikta ise belirli bir toprak ya da gelir kaynağının askeri/idari hizmet karşılığında tahsis edilmesidir.

Soru 5

Gulam sisteminin Türk-İslam devletlerinde hükümdara sağladığı doğrudan askeri katkı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Hükümdarın yerine savaş kararları alabilen özerk bir askeri konsey meydana getirmesi
  2. B) Vergi gelirlerini askeri birliklere tahsis ederek ordunun finansmanını düzenlemesi
  3. C) Savaş ganimetlerini hükümdar adına toplayan bağımsız bir komuta zinciri kurması
  4. D) Komşu devletlerden ücretli asker getirilmesini kolaylaştıran bir sistem oluşturması
  5. E) Hükümdara karşı sadakat borçlu, disiplinli bir asker sınıfı oluşturması
Cevabı göster

Cevap: E) Hükümdara karşı sadakat borçlu, disiplinli bir asker sınıfı oluşturması

Gulam sistemi, satın alınan veya esir edilen çocukların askeri eğitimden geçirilmesiyle hükümdara bağlı, disiplinli askerler yetiştirilmesini sağlamıştır. Bu, sistemin hükümdara sunduğu temel askeri katkıdır.

Soru 6

Gulam sisteminin Türk-İslam devletlerinde uzun vadede yol açtığı en önemli yönetsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Ordunun disiplininin bozularak savaş gücünün kalıcı biçimde azalması
  2. B) Hükümdarın elindeki dini meşruiyetini yitirmesi ve bunun sonucu tahttan indirilmesi
  3. C) Güçlenen gulamların iktidara ortak olmaya kalkışması ve devlet otoritesinin zayıflaması
  4. D) İkta sahiplerinin merkezi otoriteye karşı örgütlü isyan başlatması
  5. E) Halifeliğin Abbasi hanedanından alınarak gulam komutanlarına devredilmesi
Cevabı göster

Cevap: C) Güçlenen gulamların iktidara ortak olmaya kalkışması ve devlet otoritesinin zayıflaması

Gulam sistemi başlangıçta hükümdara sadık disiplinli bir ordu sağlamış; ancak zamanla güçlenen gulamlar siyasi iktidarı paylaşmak istemiş ve bu durum devlet otoritesini zayıflatmıştır.

Soru 7

İran coğrafyası ile Kuzey Hindistan'a (Afganistan, Horasan, Pakistan) hâkim olmuş ve Karahanlılarla komşuluk kurmuş Türk-İslam devleti hangisidir?

  1. A) İlhanlılar
  2. B) Selçuklular
  3. C) Karahanlılar
  4. D) Harzemşahlar
  5. E) Gazneliler
Cevabı göster

Cevap: E) Gazneliler

Gazneliler (963-1187), merkezi Gazne olmak üzere İran coğrafyası ve Kuzey Hindistan'a (Afganistan, Horasan, Pakistan) hâkim olmuş; doğu sınırlarında Karahanlılarla komşuluk kurmuştur.

Soru 8

Gazneli Mahmut'un Abbasi halifeliğiyle ilişkisine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Abbasi halifesi, Gazneli Mahmut'u İslam'ın koruyucusu olarak tanımıştır.
  2. B) Gazneli Mahmut, Abbasi halifesinden aldığı unvan sayesinde dini meşruiyet kazanmıştır.
  3. C) Gazneli Mahmut, Abbasi halifesinden 'Melik' unvanını alarak İslam dünyasındaki konumunu pekiştirmiştir.
  4. D) Gazneli Mahmut'un Abbasi halifeliğine bağlılığı, Türk-İslam devletlerinde halifeyi koruma politikasının öncüsü olmuştur.
  5. E) Gazneli Mahmut'a verilen unvan, siyasi iktidarını İslam coğrafyasında meşrulaştırma işlevi görmüştür.
Cevabı göster

Cevap: C) Gazneli Mahmut, Abbasi halifesinden 'Melik' unvanını alarak İslam dünyasındaki konumunu pekiştirmiştir.

Gazneli Mahmut'a Abbasi halifesi tarafından verilen unvan 'Sultan'dır, 'Melik' değildir. Diğer dört ifade tarihsel gerçekle uyum içindedir.

Soru 9

Bir tarihçi, Gazneli devletinde yıllar içinde sarayda yetişen eski askerlerin zamanla yönetim kararlarına müdahale etmeye başladığını, bazılarının taht değişikliklerinde belirleyici rol oynadığını tespit etmektedir. Bu durumu en iyi açıklayan yapısal neden aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) İkta sistemi kapsamında artan toprak tahsislerinin komutanları merkeze bağımlı olmaktan çıkarması
  2. B) Herat valilerinin merkezi yönetimden koparak bağımsız askeri güç oluşturması
  3. C) Dandanakan Savaşı'nın ardından ordunun yeniden yapılandırılmasında boşluk doğması
  4. D) Abbasi halifesinin atadığı dini otoritelerin saray yönetimini doğrudan belirlemesi
  5. E) Gulamların hükümdara bağlı yetiştirilmesi ancak zamanla güçlenerek iktidara ortak olmak istemesi
Cevabı göster

Cevap: E) Gulamların hükümdara bağlı yetiştirilmesi ancak zamanla güçlenerek iktidara ortak olmak istemesi

Gulam sisteminin içsel çelişkisi, hükümdara sadakatle yetiştirilmiş askerlerin güçlendikçe iktidara ortak olmak istemesidir; bu yapısal dinamik, tarihçinin tespit ettiği saray müdahalelerini açıklar.

Soru 10

Gazneli ve Selçuklu devletlerinin ikisi de bu sistemi uygulamıştır; sistemde savaş esiri ya da satın alınan çocuklar yetişkin asker haline getirilmekteydi. Bu tanım hangi askeri kurumu ifade etmektedir?

  1. A) Gulam sistemi
  2. B) Tımar sistemi
  3. C) İkta sistemi
  4. D) Devşirme sistemi
  5. E) Kapıkulu sistemi
Cevabı göster

Cevap: A) Gulam sistemi

Savaş esiri veya satın alınan çocukların askeri eğitimden geçirilerek köle asker olarak yetiştirilmesi gulam sisteminin tanımlayıcı özelliğidir; bu sistem Gazneli ve Selçuklu dönemlerine özgüdür.

Soru 11

Gazneli Mahmut'un Hindistan'a toplamda kaç sefer düzenlediği ve bu seferlerin temel amaçları göz önüne alındığında aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A) 12 sefer — kalıcı toprak fethi ve bölgenin ilhakı
  2. B) 17 sefer — İslamiyet'i yayma, ganimet/vergi ve ticari denge sağlama
  3. C) 17 sefer — yalnızca Hristiyan nüfusu İslam'a kazandırma çabası
  4. D) 21 sefer — siyasi ittifak kurma ve Çin ile ticaret yolu açma
  5. E) 12 sefer — ganimet elde etme ve Selçuklulara karşı güç dengesi kurma
Cevabı göster

Cevap: B) 17 sefer — İslamiyet'i yayma, ganimet/vergi ve ticari denge sağlama

Gazneli Mahmut Hindistan'a 17 sefer düzenlemiş; amaçları arasında İslamiyet'i yayma, ganimet ve vergi geliri sağlama ile ticari-siyasi denge kurma yer almaktadır.

Soru 12

Gazneli Mahmut döneminde Hindistan'a 17 sefer düzenlenmiş, bu seferlerle hem İslamiyet yayılmış hem de önemli gelirler elde edilmiştir. Buna karşılık Gazneli Mesut dönemi ise siyasi çöküşün başlangıcına sahne olmuştur. Bu iki dönem arasındaki karşıtlığı en doğru biçimde ifade eden seçenek hangisidir?

  1. A) Mahmut döneminde Gazneliler Orta Asya'ya hâkim olmuş, Mesut döneminde ise Anadolu'ya açılma politikası benimsenmiştir.
  2. B) Mahmut dönemi Hindistan seferleriyle güçlenirken Mesut dönemi Dandanakan'da Selçuklu yenilgisiyle gerilemeye başlamıştır.
  3. C) Mahmut döneminde Gazneliler Abbasi halifeliğiyle çatışmış, Mesut döneminde ise halife ile uzlaşma sağlanmıştır.
  4. D) İki dönem arasında yalnızca coğrafi odak değişmiştir; Gaznelilerin siyasi gücü her iki dönemde de eşit düzeyde kalmıştır.
  5. E) Mesut döneminde Gazneliler, Mahmut döneminde başlayan Hindistan seferlerini genişleterek daha büyük topraklar fethetmiştir.
Cevabı göster

Cevap: B) Mahmut dönemi Hindistan seferleriyle güçlenirken Mesut dönemi Dandanakan'da Selçuklu yenilgisiyle gerilemeye başlamıştır.

Mahmut dönemi 17 Hindistan seferiyle güç ve genişlemeyi simgelerken Mesut dönemi Dandanakan Savaşı'ndaki yenilgiyi ve Gaznelilerin çöküşe geçişini temsil eder. Bu iki dönem Gazneli tarihinin zirve ve düşüş noktalarıdır.

Soru 13

Gaznelilerin siyasi açıdan zayıflayarak Hindistan'a çekilmesine neden olan gelişme nedir?

  1. A) Karahanlılarla yapılan Kadeş Savaşı'nın kaybedilmesi ve Horasan'ın elden çıkması
  2. B) Abbasi halifesinin Gazneliler'den desteğini çekerek Selçukluları meşrulaştırması
  3. C) Gazneli Mahmut'un ölümünün ardından yaşanan taht kavgaları sonucu ordunun dağılması
  4. D) Dandanakan Savaşı'nın Selçuklulara kaybedilmesi ve bu savaşın Gazneli Mesut döneminde yaşanması
  5. E) Bizans ile yapılan ittifakın bozulması sonucu batı cephesinde ciddi toprak kayıplarının yaşanması
Cevabı göster

Cevap: D) Dandanakan Savaşı'nın Selçuklulara kaybedilmesi ve bu savaşın Gazneli Mesut döneminde yaşanması

Gazneliler, Dandanakan Savaşı'nı Selçuklulara kaybeden Gazneli Mesut döneminde zayıflamış ve Hindistan'a çekilmek zorunda kalmıştır.

Soru 14

Gazneli Mahmut'un Hindistan'a düzenlediği seferlerin amaçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Hindistan'da İslamiyet'i yaymak ve ganimet/vergi elde etmek
  2. B) Anadolu'yu Türk yerleşimine açarak kalıcı iskân sağlamak
  3. C) Abbasi halifeliğini ortadan kaldırarak yeni bir halifelik kurmak
  4. D) Karahanlılarla siyasi birlik kurarak Orta Asya'da tek güç olmak
  5. E) Dandanakan Savaşı'nda Selçukluları yenerek toprak kazanmak
Cevabı göster

Cevap: A) Hindistan'da İslamiyet'i yaymak ve ganimet/vergi elde etmek

Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin temel amaçları İslamiyet'i yayma, ganimet/vergi elde etme ve ticari-siyasi denge sağlamadır. Bu nedenle 'İslamiyet'i yaymak ve ganimet/vergi elde etmek' doğru amaçtır.

Soru 15

Gulam ve ikta sistemleri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Gulam sistemi köle asker teminine dayalı bir askeri kurumdur.
  2. B) İkta sistemi vergi gelirlerinin askeri hizmet karşılığında ilgili kişilere bırakılmasını esas alır.
  3. C) Osmanlı Kapıkulu teşkilatının kökeninde gulam sisteminin etkisi görülmektedir.
  4. D) Osmanlı tımar sistemi, ikta sisteminin devamı niteliğindeki bir toprak-askerlik düzenlemesidir.
  5. E) İkta sistemi Osmanlı Kapıkulu'na, gulam sistemi ise Osmanlı tımar sistemine kaynaklık etmiştir.
Cevabı göster

Cevap: E) İkta sistemi Osmanlı Kapıkulu'na, gulam sistemi ise Osmanlı tımar sistemine kaynaklık etmiştir.

Gulam sistemi Osmanlı Kapıkulu'na, ikta sistemi ise Osmanlı tımarına kaynaklık etmiştir. Seçenek 4 bu ilişkiyi tam ters göstermektedir: 'ikta Kapıkulu'na, gulam tımara' ifadesi yanlıştır.

Üye olmadan örnek testi çöz → Ücretsiz hesap aç — Tarih dahil tüm konularda sınırsız soru çöz

Diğer KPSS Tarih konuları