Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) – kararlar ve Temsil Heyeti Soruları
KPSS Tarih · 43 özgün soru · açıklamalı çözümler
Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) – kararlar ve Temsil Heyeti — Konu Özeti
KPSS Tarih kapsamında Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) – kararlar ve Temsil Heyeti konusunda bilmen gereken 22 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Erzurum ve Sivas kongrelerinin ortak kararları arasında vatanın bölünmez bütünlüğü, azınlıklara denge bozucu hak verilmemesi ve Mebusan Meclisi'nin açılması yer alır.
Mustafa Kemal, 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlik ve 9. Ordu Müfettişliği görevinden istifa etmiş ('Sine-i millete dönüş') ve sivil olarak ilk kez Erzurum Kongresi'ne katılmıştır.
Erzurum Kongresi kararlarının kapsamlı listesi (vatan bütünlüğü, topyekûn direniş, geçici hükümet, Kuvayımilliye/milli irade, azınlık imtiyazlarının reddi, manda reddi, Mebusan Meclisi'nin toplanması) tek bir metinde toplanmıştır.
Sivas Kongresi'nde Temsil Heyeti'nin görüşlerini halka duyurmak için 14 Eylül 1919'da İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmaya başlanmış; gazete sonradan Hâkimiyet-i Milliye, ardından 1934'te Ulus adını almıştır.
Erzurum Kongresi'nin '1. maddesi': Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz; bu ilke ilk kez Erzurum'da dile getirilmiş ve daha sonra Misakımillî'ye aynen alınmıştır.
Erzurum Kongresi sırasında Erzurum'da gazete çıkarılmış olup en önemlisi 'Albayrak' gazetesidir.
Erzurum Kongresi'nde milli güçlerin (Kuvayımilliye) padişahı ve halifeyi kurtaracağı; birlik için halife ve padişahın adından yararlanılacağı kararı alınmıştır.
Erzurum Kongresi'nde azınlıklara siyasi ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalıklar verilemeyeceği kararı alınmıştır.
Erzurum Kongresi'ne Bitlis, Erzurum, Sivas, Trabzon ve Van illerinden delege katılmış; Diyarbakır, Elazığ, Mardin (ve Harput) valilerinin engellemesiyle bu illerden delege gönderilememiştir.
Amasya Görüşmeleri'nde Meclis-i Mebusan'ın toplanması, İtilaf'la barış konferansına Temsil Heyeti'nin onayıyla temsilci gönderilmesi, azınlıklara denge bozucu ayrıcalık verilmemesi gibi kararlar alınmıştır.
Temsil Heyeti, Sivas'tan ayrılarak 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelmiştir.
Mustafa Kemal ve Rauf Bey'in Erzurum Kongresi'ne delege olarak katılabilmesi için Cevat Dursunoğlu ve emekli Binbaşı Kâzım Yurdalan görevlerinden istifa ederek yerlerini onlara bırakmıştır.
Erzurum Kongresi'ne başlangıçta katılım (M. Kemal ve Rauf'un Mondros nedeniyle katılımı) ve başkanlık sorunu yaşanmış; M. Kemal herkesle tek tek görüşerek kendini başkan seçtirmiştir.
Sivas Kongresi öncesi Damat Ferit'in kongreyi engelleme girişimi (Ali Galib olayı) ve haberleşmenin kesilmesi sonucu Damat Ferit istifa etmiş, yerine Milli Mücadele'ye ılımlı Ali Rıza Paşa hükümeti kurulmuştur.
Sivas Kongresi sonrası Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa'yı (Cebesoy) Batı Anadolu Kuvayımilliye Komutanlığı'na atayarak ilk kez yürütme yetkisini kullanmıştır.
Kazım Karabekir, Erzurum Kongresi sürecinde 15. Kolordu Komutanı olarak kongrenin toplanmasında büyük rol oynamış, Milli Mücadele boyunca Doğu Cephesi komutanlığı yapmıştır.
Erzurum Kongresi kararları Sivas Kongresi'nde aynen kabul edilerek tüm yurdu kapsayacak biçimde genişletilmiştir.
Erzurum Kongresi 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında toplanmıştır.
Erzurum Kongresi'nde manda ve himaye kesinlikle (ilk kez) reddedilmiş; tam bağımsızlık esas alınmıştır.
Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul Hükümeti, ordunun siyasetle uğraşmaması ve hükümet aleyhine faaliyette bulunulmaması gibi talepler ileri sürmüştür.
Sivas Kongresi 4-11 Eylül 1919'da toplanmış; bölgesel direniş cemiyetleri 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' çatısı altında birleştirilmiş, Temsil Heyeti'nin yetkileri genişletilerek Milli Mücadele tek merkezden yürütülür hale getirilmiştir.
Temsil Heyeti, Erzurum Kongresi'nde kurulup Sivas Kongresi'yle ulusallaşan ve TBMM açılana kadar Kurtuluş Savaşı'nı yürüten/yürütme işlevi gören kuruldur; TBMM'nin açılmasıyla görevi sona ermiştir.
Örnek Sorular
Soru 1
Erzurum Kongresi'ni toplayan cemiyetler ve kongrenin temel amacı nedir?
A) Doğu illerini İtilaf ve Ermeni tehlikesine karşı korumak amacıyla, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti tarafından örgütlenmiştir.
B) Anadolu'nun tamamını tek bir merkezden temsil etmek amacıyla, bütün Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin ortak girişimi ve çağrısıyla birlikte düzenlenmiştir.
C) Rum Pontus devleti tehlikesiyle mücadele etmek amacıyla, Ege Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile İzmir Redd-i İlhak cemiyetleri tarafından ortaklaşa düzenlenmiştir.
D) İstanbul Hükümeti'nin resmî talebi üzerine, Osmanlı ordusunun Doğu Anadolu'da yeniden teşkilatlandırılması amacıyla toplanmıştır.
E) Müdafaa-i Milliye Cemiyeti ile Karakol Cemiyeti'nin öncülüğünde, Doğu Cephesi'nde Ruslara karşı yürütülecek askerî harekâtı birlikte planlamak ve düzenlemek amacıyla toplanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: A) Doğu illerini İtilaf ve Ermeni tehlikesine karşı korumak amacıyla, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti tarafından örgütlenmiştir.
Erzurum Kongresi, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Erzurum şubesi ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti tarafından Doğu Anadolu'yu İtilaf Devletleri ve Ermenilere karşı korumak amacıyla örgütlenmiştir.
Soru 2
Erzurum Kongresi'nde bölgedeki çeşitli direniş cemiyetlerinin tek çatı altında birleştirilmesiyle hangi örgüt kurulmuştur?
A) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
B) Kuvayımilliye Teşkilatı
C) Şark Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
D) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
E) Trabzon Muhafaza-i Hukuk ve Milli Cemiyet
Cevabı göster
Cevap: D) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
Erzurum Kongresi'nde Doğu Anadolu'daki çeşitli cemiyetler tek çatı altında birleştirilmiş ve Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adını almıştır.
Soru 3
Erzurum Kongresi'ne delege göndermesi beklenen iller arasında yer almasına karşın bazı valilerin engellemesiyle delege gönderemeyen il aşağıdakilerden hangisidir?
A) Diyarbakır vilayeti
B) Van vilayeti
C) Erzurum vilayeti
D) Sivas vilayeti
E) Trabzon vilayeti
Cevabı göster
Cevap: A) Diyarbakır vilayeti
Erzurum Kongresi'ne Bitlis, Erzurum, Sivas, Trabzon ve Van illerinden delege katılmıştır. Diyarbakır, Elazığ ve Mardin'den ise valilerin engeli yüzünden delege gönderilememiştir.
Soru 4
Temsil Heyeti ile ilgili aşağıdaki gelişim sürecini doğru biçimde özetleyen ifade hangisidir?
A) Kazım Karabekir tarafından kurulmuş, Mustafa Kemal başkanlığında Erzurum Kongresi'nde genişletilmiştir
B) Amasya Genelgesi ile kurulmuş, Erzurum Kongresi'yle ulusallaşmış ve Lozan Antlaşması'nın imzalanmasıyla görevi sona ermiştir
C) Sivas Kongresi'nde kurulmuş, Anadolu'nun tamamını kapsayarak Ankara Hükümeti adını almıştır
D) Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri kararıyla kurulmuş, Sivas Kongresi'nde yetkisi kaldırılmıştır
E) Erzurum Kongresi'nde kurulmuş, Sivas Kongresi'yle ulusallaşmış ve TBMM'nin açılmasıyla görevi sona ermiştir
Cevabı göster
Cevap: E) Erzurum Kongresi'nde kurulmuş, Sivas Kongresi'yle ulusallaşmış ve TBMM'nin açılmasıyla görevi sona ermiştir
Temsil Heyeti, Erzurum Kongresi'nde kurulmuş; Sivas Kongresi'nde ulusal nitelik kazanmış ve TBMM'nin 23 Nisan 1920'de açılmasıyla görevi sona ermiştir.
Soru 5
Erzurum Kongresi kararlarına göre, hangi koşulları taşıyan devletlerden dış yardım alınabileceği ilkesi kabul edilmiştir?
A) Osmanlı Devleti ile daha önce ittifak kurmuş ve savaş tazminatı ödememiş devletlerden.
B) Kapitülasyon haklarından vazgeçmiş olan İtilaf Devletleri'nden.
C) Milli iradeyi zedelemeyen ve sömürü amacı taşımayan devletlerden.
D) Yalnızca İslam ülkelerinden ve Müslüman nüfusa sahip devletlerden.
E) Doğu Anadolu'da toprak talebinde bulunmayan Avrupa devletlerinden.
Cevabı göster
Cevap: C) Milli iradeyi zedelemeyen ve sömürü amacı taşımayan devletlerden.
Erzurum Kongresi, milli iradeyi zedelemeyen ve sömürü amacı gütmeyen devletlerden dış yardım alınabileceğini ilke olarak benimsemiştir; bu sayede milletin kendi kaderini tayin hakkı güvence altına alınmak istenmiştir.
Soru 6
Erzurum Kongresi'nde kurulması öngörülen hükümetin 'geçici' nitelikte tanımlanmasının altında yatan temel amaç nedir?
A) Hükümetin yetki alanını Doğu Anadolu ile sınırlamak ve ulusal egemenlik iddiasından kaçınmak.
B) Temsil Heyeti'nin yetki sınırlarını Sivas Kongresi'ne kadar belirlemek.
C) Erzurum Kongresi'nin bölgesel niteliğini koruyarak ulusal temsil yetkisinden feragat etmek.
D) İtilaf Devletleri'ne kalıcı bir hükümet kurulmadığı izlenimini vererek müzakere zemini oluşturmak.
E) Saltanat yanlılarının tepkisini çekmemek ve onları Millî Mücadele saflarına çekebilmek.
Cevabı göster
Cevap: E) Saltanat yanlılarının tepkisini çekmemek ve onları Millî Mücadele saflarına çekebilmek.
Geçici nitelemenin temel amacı, saltanat ve halifelik kurumuna bağlı kesimlerin direncini en aza indirmek ve bu kesimleri Millî Mücadele'ye kazanmaktır.
Soru 7
Temsil Heyeti'nin kuruluş ve gelişim süreci aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
A) Fikri Erzurum Kongresi'nde dile getirilmiş, Amasya Genelgesi'nde fiilen kurulmuş, Sivas'ta üye sayısı azaltılmıştır.
B) Amasya Genelgesi'nde 15 kişiyle kurulmuş, TBMM açılınca üye sayısı 9'a indirilerek varlığını sürdürmüştür.
C) Sivas Kongresi'nde 9 kişiyle kurulmuş, Erzurum Kongresi'nde 15 üyeye çıkarılmış, Amasya'da sona ermiştir.
D) Fikri Amasya Genelgesi'nde belirtilmiş, Erzurum'da 9 kişiyle kurulmuş, Sivas'ta 15'e çıkmış, TBMM ile sona ermiştir.
E) Erzurum'da kurulmuş, Sivas'ta 9 üyeye düşürülmüş, Amasya Görüşmeleri'nde resmen feshedilmiştir.
Cevabı göster
Cevap: D) Fikri Amasya Genelgesi'nde belirtilmiş, Erzurum'da 9 kişiyle kurulmuş, Sivas'ta 15'e çıkmış, TBMM ile sona ermiştir.
Temsil Heyeti kurma fikri önce Amasya Genelgesi'nde dillendirilmiş, ardından Erzurum Kongresi'nde 9 kişilik heyetle fiilen oluşturulmuş, Sivas Kongresi'nde 15 üyeye çıkarılarak ulusal bir nitelik kazanmış ve son olarak…
Soru 8
Erzurum Kongresi'nin toplanmasında 15. Kolordu Komutanı olarak belirleyici rol oynayan ve Millî Mücadele boyunca Doğu Cephesi komutanlığı yapan kişi kimdir?
A) Ali Fuat Cebesoy
B) Kazım Karabekir
C) İsmet Paşa
D) Refet Bele
E) Nurettin Paşa
Cevabı göster
Cevap: B) Kazım Karabekir
Kazım Karabekir, 15. Kolordu Komutanı sıfatıyla Erzurum Kongresi'nin toplanmasında kilit rol oynamış ve Millî Mücadele süresince Doğu Cephesi komutanlığını yürütmüştür.
Soru 9
Erzurum ve Sivas kongrelerinin ortak kararları arasında yer alan maddeler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi her iki kongrede de alınan kararlar arasında gösterilemez?
A) Vatanın bölünmez bir bütün olduğunun ilân edilmesi
B) Azınlıklara toplumsal dengeyi bozacak ayrıcalıklar tanınmaması
C) Mebusan Meclisi'nin bir an önce toplanması
D) Millî iradeye dayalı bir yönetim anlayışının benimsenmesi
E) Mandater yönetim altına girilmesinin kabul edilmesi
Cevabı göster
Cevap: E) Mandater yönetim altına girilmesinin kabul edilmesi
Hem Erzurum hem Sivas kongrelerinde manda ve himaye kesinlikle reddedilmiştir; mandater yönetim hiçbir zaman ortak karar olarak alınmamıştır.
Soru 10
Kars, Ardahan ve Batum'un geleceğini halkın iradesiyle belirleme (halk oylaması) ilkesini ilk kez hangi kongre benimsemiştir?
A) Sivas Kongresi
B) Son Osmanlı Mebusan Meclisi
C) Erzurum Kongresi
D) Trabzon Kongresi
E) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Genel Kurulu
Cevabı göster
Cevap: C) Erzurum Kongresi
Kars, Ardahan ve Batum'da halk oylamasına gidilmesi ilkesi ilk kez Erzurum Kongresi kararlarında yer almıştır.
Soru 11
Erzurum Kongresi sürecinde Erzurum'da çıkarılan en önemli gazete hangisidir?
A) Albayrak
B) Hâkimiyet-i Milliye
C) İrade-i Milliye
D) Minber
E) Tasvir-i Efkâr
Cevabı göster
Cevap: A) Albayrak
Erzurum Kongresi sürecinde Erzurum'da yayımlanan en önemli gazete Albayrak'tır; İrade-i Milliye ise Sivas Kongresi sonrasında çıkarılmıştır.
Soru 12
Sivas Kongresi kararlarını kamuoyuna duyurmak amacıyla 14 Eylül 1919'da çıkarılmaya başlanan gazete hangisidir ve bu gazete hangi adlarla anılmaya devam etmiştir?
A) Hâkimiyet-i Milliye; sonradan Ulus ve ardından Albayrak adını almıştır
B) Albayrak; sonradan İrade-i Milliye ve ardından Hâkimiyet-i Milliye adını almıştır
C) Ulus; sonradan Hâkimiyet-i Milliye ve ardından İrade-i Milliye adını almıştır
D) İrade-i Milliye; sonradan Hâkimiyet-i Milliye, ardından 1934'te Ulus adını almıştır
E) Tanin; sonradan İrade-i Milliye ve ardından Ulus adını almıştır
Cevabı göster
Cevap: D) İrade-i Milliye; sonradan Hâkimiyet-i Milliye, ardından 1934'te Ulus adını almıştır
Sivas Kongresi'nin ardından 14 Eylül 1919'da İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmış; bu gazete önce Hâkimiyet-i Milliye, ardından 1934'te Ulus adını almıştır.
Soru 13
Erzurum Kongresi'nin başkanlık görevini üstlenen kişi kimdir?
A) Mustafa Kemal
B) Rauf Orbay
C) Ali Fuat Cebesoy
D) Kazım Karabekir
E) Kara Vasıf
Cevabı göster
Cevap: A) Mustafa Kemal
Erzurum Kongresi'nde yapılan seçim sonucunda Mustafa Kemal kongre başkanlığına getirilmiştir.
Soru 14
Erzurum ve Sivas kongrelerinin delege sayıları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Her iki kongre de eşit sayıda, yani 56 delege ile toplanmıştır.
B) Sivas Kongresi 56, Erzurum Kongresi ise 38 delege ile toplanmıştır.
C) Erzurum Kongresi 38, Sivas Kongresi ise 56 delege ile toplanmıştır.
D) Erzurum Kongresi 15, Sivas Kongresi ise 9 delege ile toplanmıştır.
E) Erzurum Kongresi 56, Sivas Kongresi ise 38 delege ile toplanmıştır.
Cevabı göster
Cevap: E) Erzurum Kongresi 56, Sivas Kongresi ise 38 delege ile toplanmıştır.
Erzurum Kongresi'ne 56 delege katılırken Sivas Kongresi'ne İstanbul Hükümeti baskıları ve iletişim güçlükleri nedeniyle yalnızca 38 delege katılabilmiştir.
Soru 15
Mustafa Kemal'in Erzurum Kongresi'ne sivil bir delege sıfatıyla katılabilmesinin ön koşulu olan eylem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Şark Cephesi komutanlığı görevini Kazım Karabekir Paşa'ya devretmesi
B) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ne üye olarak yazılması
C) 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlik ve müfettişlik görevinden istifa etmesi
D) İstanbul Hükümeti tarafından resmen görevden alınmasını beklemesi
E) Kazım Karabekir'in kendisini delege olarak atamasını sağlaması
Cevabı göster
Cevap: C) 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlik ve müfettişlik görevinden istifa etmesi
Mustafa Kemal, 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlik mesleğinden ve 9. Ordu Müfettişliği görevinden istifa etmiş ('Sine-i millete dönüş'); böylece sivil kimliğiyle Erzurum Kongresi'ne katılabilmiştir.