KPSS Tarih kapsamında Cumhuriyetçilik ilkesi konusunda bilmen gereken 15 temel bilgi. Önce özeti çalış, sonra aşağıdaki örnek soruları çözerek pekiştir.
Atatürk ilkeleri arasında 'değiştirilemez ilkeler' olarak kabul edilenler Cumhuriyetçilik ve Laiklik'tir; sürekli değişimi öngören İnkılapçılık bu özelliği taşımaz.
Milli egemenlik ('Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir') ilkesi cumhuriyetçilik ilkesinin tamamlayıcısıdır ve doğrudan onunla bağlantılıdır; aynı söz halkçılık ve milliyetçilik ilkeleriyle de ilişkilendirilir.
1932'de Halkevlerinin kurulması cumhuriyetçilik, halkçılık ve milliyetçilik ilkeleri doğrultusunda olup özellikle halkçılık ilkesiyle en güçlü bağı kurar.
Atatürk ilkeleri somut uygulamalarla eşleştirilirken milli iradenin/halkın kendi kendini yönetmesinin esas alınması Cumhuriyetçilik, akıl ve bilimle hareket Laiklik, halkın kanun önünde eşitliği Halkçılık, uluslararası gelişmelerin takibi ise İnkılapçılık ilkesiyle ilişkilendirilir.
Tek dereceli seçim sisteminde vatandaş doğrudan oy kullanır; halkın yönetime doğrudan katılımını sağlayan bu sistem cumhuriyetçilik ilkesiyle uyumludur.
Atatürk'ün altı ilkesi 1931'de CHP (Cumhuriyet Halk Fırkası) parti programına dahil edilmiş, 1937'de ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na eklenmiştir.
Atatürk'ün Gençliğe Hitabe'nin girişinde bağımsızlığa ve cumhuriyet rejimine değinmesi öncelikle milliyetçilik ve cumhuriyetçilik ilkelerine vurgu yapar.
Atatürk'ün altı ilkesi (Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık) birbirini tamamlar; Cumhuriyetçilik, Laiklik ve Milliyetçilik milli egemenliğin temelini, Devletçilik ve Halkçılık ekonomik-sosyal eşitliğin zeminini oluşturur, İnkılapçılık ise yapıyı dinamik kılar.
Kadınlara seçme-seçilme (siyasi) haklarının tanınması, halkın yönetime katılımını öngören cumhuriyetçilik ilkesinin (ve eşitlik yönüyle halkçılığın) somut yansımalarından biridir; milliyetçilik ilkesiyle doğrudan bağ kurulamaz.
Atatürk ilkeleriyle ilgili tipik soru kalıbı, bir söz/inkılap/uygulama verip hangi ilkeyle bağlantılı olduğunu sordurur; çeldiriciler genellikle birbiriyle örtüşen yakın ilkeler (örn. cumhuriyetçilik-laiklik, halkçılık-milliyetçilik) arasından seçilir.
Halkçılık ilkesi (anahtar kavramı 'eşitlik'), cumhuriyetçilik ve milliyetçilik ilkelerinin doğal bir sonucu olarak kabul edilir.
Cumhuriyet döneminde cumhuriyetçilik ve laiklik ilkeleri konusunda fikir birliğine önem verilmiş; bu ilkelerin farklı taraflara çekilmesinin birlik ve beraberliği bozacağı düşünülerek önlenmek istenmiştir.
Serbest Cumhuriyet Fırkası programında Cumhuriyetçilik, Laiklik, Milliyetçilik ve Halkçılık yer alır; Devletçilik ilkesi ise SCF programında benimsenmemiştir.
Cumhuriyetçilik ilkesi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu, devlet yönetiminin halkın iradesiyle (seçilmiş temsilciler/TBMM eliyle) belirlendiğini ve egemenliğin tek bir makamda toplanmadığını savunan ilkedir.
Cumhuriyetçilik ilkesinin tam gerçekleşmesi, bireylerin olgunlaşıp yönetime katılma hakkını kullanabilmesini gerektirdiğinden İnkılapçılık ilkesini zorunlu kılar.
Örnek Sorular
Soru 1
Cumhuriyetçilik ilkesinin tam anlamıyla gerçekleşebilmesi için bireylerin olgunlaşıp yönetime katılma hakkını kullanabilmesi gerekmektedir. Bu durum cumhuriyetçiliği hangi Atatürk ilkesini zorunlu kılmakla ilişkilendirir?
A) İnkılapçılık
B) Devletçilik
C) Halkçılık
D) Laiklik
E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Cevap: A) İnkılapçılık
Cumhuriyetçilik ilkesinin tam gerçekleşmesi için bireylerin siyasi olgunluğa erişmesi gerekir; bu nedenle cumhuriyetçilik, sürekli gelişimi ve toplumsal dönüşümü öngören inkılapçılık ilkesini zorunlu kılar.
Soru 2
1932'de kurulan Halkevleri, birden fazla Atatürk ilkesiyle ilişkilendirilebilmekle birlikte en güçlü bağı kurduğu ilke aşağıdakilerden hangisidir?
A) Milliyetçilik
B) Halkçılık
C) İnkılapçılık
D) Cumhuriyetçilik
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: B) Halkçılık
Halkevleri 1932'de cumhuriyetçilik, halkçılık ve milliyetçilik ilkeleri doğrultusunda kurulmuş; ancak bu üç ilke içinde en güçlü bağı halkçılık ilkesiyle kurmaktadır.
Soru 3
Atatürk'ün altı ilkesinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na eklendiği yıl hangisidir?
A) 1923
B) 1925
C) 1937
D) 1931
E) 1942
Cevabı göster
Cevap: C) 1937
Atatürk'ün altı ilkesi 1931'de CHP parti programına dahil edilmiş, 1937'de ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na eklenmiştir. Anayasaya eklenme tarihi 1937'dir.
Soru 4
Sürekli değişim ve gelişimi esas aldığı için durağan ve değişmez bir nitelik taşımayan, aksine dinamik bir yapı öngören Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Cumhuriyetçilik
B) Laiklik
C) Milliyetçilik
D) İnkılapçılık
E) Halkçılık
Cevabı göster
Cevap: D) İnkılapçılık
İnkılapçılık ilkesi, sürekli değişimi ve gelişmeyi öngören dinamik bir ilkedir; bu nedenle durağan ve değişmez bir nitelik taşımaz.
Soru 5
Anahtar kavramı 'eşitlik' olan halkçılık ilkesi, hangi Atatürk ilkelerinin doğal bir sonucu olarak değerlendirilir?
A) Laiklik ve Devletçilik
B) Devletçilik ve İnkılapçılık
C) İnkılapçılık ve Laiklik
D) Laiklik ve Milliyetçilik
E) Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilik
Cevabı göster
Cevap: E) Cumhuriyetçilik ve Milliyetçilik
Anahtar kavramı eşitlik olan halkçılık ilkesi, cumhuriyetçilik ve milliyetçilik ilkelerinin doğal bir sonucu olarak kabul edilir.
Soru 6
Vatandaşların herhangi bir aracı olmaksızın doğrudan oy kullandığı tek dereceli seçim sistemi, halkın yönetime katılımı bakımından hangi Atatürk ilkesiyle uyumludur?
A) Cumhuriyetçilik
B) Milliyetçilik
C) Laiklik
D) İnkılapçılık
E) Devletçilik
Cevabı göster
Cevap: A) Cumhuriyetçilik
Tek dereceli seçim sistemi vatandaşın doğrudan oy kullanmasını sağlar; bu durum halkın yönetime doğrudan katılımı bakımından cumhuriyetçilik ilkesiyle uyumludur.
Soru 7
Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın programında yer almayan Atatürk ilkesi hangisidir?
A) Cumhuriyetçilik
B) Devletçilik
C) Milliyetçilik
D) Halkçılık
E) Laiklik
Cevabı göster
Cevap: B) Devletçilik
Serbest Cumhuriyet Fırkası programında Cumhuriyetçilik, Laiklik, Milliyetçilik ve Halkçılık yer almaktadır. Devletçilik ilkesi SCF programında benimsenmemiştir.
Soru 8
Atatürk'ün altı ilkesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Devletçilik ve Halkçılık, milli egemenliğin temelini oluşturur.
B) İnkılapçılık, ekonomik-sosyal eşitliğin zeminini oluşturur.
C) Cumhuriyetçilik, Laiklik ve Milliyetçilik, milli egemenliğin temelini oluşturur.
D) Halkçılık, altı ilke içinde diğerlerini tamamlayan merkezi ilkedir.
E) Altı ilke birbirinden bağımsız olarak uygulanır.
Cevabı göster
Cevap: C) Cumhuriyetçilik, Laiklik ve Milliyetçilik, milli egemenliğin temelini oluşturur.
Cumhuriyetçilik, Laiklik ve Milliyetçilik milli egemenliğin temelini oluştururken Devletçilik ve Halkçılık ekonomik-sosyal eşitliğin zeminini, İnkılapçılık ise yapıyı dinamik kılar.
Soru 9
Cumhuriyetçilik ilkesine göre devlet yönetimi nasıl belirlenir?
A) Egemenlik, hüküm süren bir hanedanın şahsına ait kabul edilir.
B) Devlet yönetimi dinî kurallar ve şeriat esasına göre şekillenir.
C) Egemenlik, karizmatik bir liderin şahsında temsil edilir.
D) Egemenlik millete aittir ve yönetim halkın seçtiği TBMM eliyle belirlenir.
E) Devlet yönetimi, uluslararası kuruluşların direktiflerine göre yürütülür.
Cevabı göster
Cevap: D) Egemenlik millete aittir ve yönetim halkın seçtiği TBMM eliyle belirlenir.
Cumhuriyetçilik ilkesine göre egemenlik millete aittir; devlet yönetimi halkın seçtiği temsilciler ve TBMM eliyle belirlenir, egemenlik tek bir makamda toplanmaz.
Soru 10
Aşağıda Atatürk ilkelerinin somut karşılıklarına ilişkin eşleştirmeler verilmiştir. Hangisi yanlıştır?
A) Milli iradenin esas alınması — Cumhuriyetçilik
B) Akıl ve bilimle hareket etme — Laiklik
C) Halkın kanun önünde eşitliği — Halkçılık
D) Uluslararası gelişmelerin takibi — İnkılapçılık
E) Ekonomik planlama ve kalkınma — Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Cevap: E) Ekonomik planlama ve kalkınma — Cumhuriyetçilik
Ekonomik planlama ve kalkınma, cumhuriyetçilik değil devletçilik ilkesiyle ilişkilendirilir.
Soru 11
'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' söylemi, hangi Atatürk ilkesinin tamamlayıcısı olarak değerlendirilir?
A) Cumhuriyetçilik
B) İnkılapçılık
C) Laiklik
D) Devletçilik
E) Halkçılık
Cevabı göster
Cevap: A) Cumhuriyetçilik
Millî egemenlik ilkesi, cumhuriyetçilik ilkesinin tamamlayıcısı olarak doğrudan onunla bağlantılıdır. 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' sözü cumhuriyetçiliğin özünü yansıtır.
Soru 12
Atatürk'ün Gençliğe Hitabe'sinde bağımsızlık ve cumhuriyet rejimine yapılan vurgu, öncelikle hangi ilkeleri öne çıkarmaktadır?
A) Halkçılık ve Devletçilik
B) Milliyetçilik ve Cumhuriyetçilik
C) Devletçilik ve Laiklik
D) Laiklik ve İnkılapçılık
E) İnkılapçılık ve Halkçılık
Cevabı göster
Cevap: B) Milliyetçilik ve Cumhuriyetçilik
Gençliğe Hitabe'nin girişinde bağımsızlığa ve cumhuriyet rejimine değinilmesi öncelikle milliyetçilik ve cumhuriyetçilik ilkelerine vurgu yapar.
Soru 13
Kadınlara seçme ve seçilme haklarının tanınması, aşağıdaki Atatürk ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilemez?
A) Cumhuriyetçilik
B) Halkçılık
C) Milliyetçilik
D) Laiklik
E) İnkılapçılık
Cevabı göster
Cevap: C) Milliyetçilik
Kadınlara siyasi hakların tanınması; halkın yönetime katılımı yönüyle cumhuriyetçilik, eşitlik yönüyle halkçılık, köklü bir toplumsal reform olması yönüyle inkılapçılık ve çağdaş-laik düzenle uyumu yönüyle laiklik…
Soru 14
Cumhuriyet döneminde cumhuriyetçilik ve laiklik ilkelerinde fikir birliğine neden önem verilmiştir?
A) Bu ilkelerin ülke ekonomisinin kalkınması için zorunlu görülmesi
B) Tartışılmalarının birlik ve beraberliği bozacağı düşüncesi
C) Bu ilkelerin yabancı devletlerce ülkeye dayatılmış olması
D) Bu ilkelerin dış politikada belirleyici bir güç sayılması
E) Bu ilkelerin anayasada henüz yeterince yer almamış olması
Cevabı göster
Cevap: B) Tartışılmalarının birlik ve beraberliği bozacağı düşüncesi
Bu iki ilkenin farklı yönlere çekilmesinin toplumdaki birlik ve beraberliği bozacağı düşünüldüğünden, cumhuriyetçilik ve laiklikte fikir birliği sağlanmasına önem verilmiştir.